Gele lis

Namen

Wetenschappelijk: Iris pseudacorus

Nederlands: Gele lis

Frysk: Barchjeblom

English: Yellow Flag (Paleyellow Iris, Aquatic Iris, Water Iris, Yellow Iris)

Français: Iris des marais

Deutsch: Wasser-Schwertlilie

Familie: Lissenfamilie, Iridaceae

Geslacht: Iris, Lis

Naamgeving: Iris komt waarschijnlijk van het Griekse iris (regenboog), omdat de bloemen bij verschillende soorten uiteenlopende kleuren hebben of omdat de buitenste bloemdekslippen sierlijk gebogen zijn, als de regenboog. Pseudacorus betekent valse of schijn-Acorus (Kalmoes).

Opmerking: Stinkende lis (Iris foetidissima), met paarsachtige bloemen, kwam in de 17e en 18e eeuw voor bij Vogelenzang (Nederland). Nog niet zo lang geleden is de plant (waarschijnlijk verwilderd vanuit tuinen) aangetroffen, o.a. op twee plaatsen op Voorne in bosjes op kalkrijk duinzand. Ook op enkele andere plaatsen is de plant aangetroffen.

Klik op een afbeelding om te vergroten.


Stinkende lis
Calimo - CC BY-SA 3.0


Stinkende lis
dzn.eldoc.ub.rug.nl


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 3, Johan Carl Krauss (1796)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 3, Johan Carl Krauss (1796)

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Geofyt of helofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni, juli.

Afmeting: 40-120 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


AnRo0002 - CC0


H. Zell - CC BY-SA 3.0

Wortels: Een forse kruipende, zich vertakkende wortelstok.


G.-U. Tolkiehn - CC BY 3.0


G.-U. Tolkiehn - CC BY 3.0

Stengels: De rechtopstaande stengels zijn rond en naar boven toe vertakt.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Huhulenik - CC BY 3.0


Rüdiger - CC BY-SA 3.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Bladeren: De iets blauwachtig groene bladeren zijn zwaardvormig en 1-3 cm breed. Ze hebben een verdikte middennerf. De meeste bladeren staan aan de voet in twee rijen met om elkaar heen grijpende scheden.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Dezidor - CC BY 3.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Bloemen: Tweeslachtig. De gele bloemen staan met twee of drie aan de top van hoofdas en zijassen. Elk bloemgroepje wordt omhuld door een tweekleppige bloeischede. De buitenste drie, eironde bloembladen zijn 4-8 cm lang. De binnenste drie zijn lijnvormig, veel korter en komen niet boven de stempels uit.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Een doosvrucht. De 4-5 cm lange vruchten zijn stomp driekantig. Ze bevatten op elkaar gestapelde, gladde, bruine, platte zaden. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Eenzaadlobbig.


dzn.eldoc.ub.rug.nl


dzn.eldoc.ub.rug.nl


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Biotoop

Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op natte, matig voedselrijke tot voedselrijke grond en in ondiep matig voedselrijk tot voedselrijke, stilstaand of zwak stromend, zoet water.

Groeiplaatsen: Moerassen (verlandingsvegetaties), bossen (moerasbossen, bronbossen, beekbegeleidende loofbossen en wilgengrienden), waterkanten (langs sloten, kanalen, beken, rivieren, plassen, poelen, meren en op aanspoelselgordels op rivieroeverwallen), grasland (verruigd grasland en nat hooiland), zeeduinen (duinvalleien) en heide (langs voedselrijk geworden heidevennen en hoogveenwijken).

Verspreiding

Wereld: West-Azië, Noordwest-Afrika en bijna heel Europa. In Scandinavië ongeveer tot de poolcirkel (op de Lofoten nog noordelijker). Ingeburgerd in Noord-Amerika, Nieuw-Zeeland en Japan.

wereld/gele%20lis.gif

Nederland: Algemeen.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Gele lis

verspreidingsatlas.nl

Stinkende lis

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Algemeen.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Gele lis - Iris pseudacorus

Wallonië: Vrij algemeen, maar zeldzaam in de Hoge Ardennen.

Toepassingen

Gele lis wordt ook in tuinvijvers gekweekt. De vijver moet wel enige omvang hebben, anders groeit de vijver snel dichtr. In de tuin kan vermeerdering zowel via zaadvorming (zaden droog bewaren) als via scheuring plaats vinden.

Oude illustraties


Flora Batava, deel 5, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1828)


Flora Batava, deel 5, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1828)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 3, Johan Carl Krauss (1796)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 3, Johan Carl Krauss (1796)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885 - 1905)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

© 2001-2017 K.M. Dijkstra