Genadekruid

Namen

Wetenschappelijk: Gratiola officinalis

Nederlands: Genadekruid

Frysk:

English: Hedge Hyssop (Hedgehyssop)

Français: Gratiole officinale (Gratiole)

Deutsch: Gottesgnadenkraut

Familie: Weegbreefamilie, Plantaginaceae

Geslacht: Gratiola, Genadekruid

Naamgeving: Gratiola is afgeleid van gratia (genade). De plant werd beschouwd als door God's genade aan de mensen gegeven en werd als geneesmiddel voor allerlei ziekten gebruikt (o.a. als purgeeermiddel). Officinalis betekent geneeskrachtig of uit de apotheken.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli, augustus.

Afmeting: 10-40 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Een horizontale wortelstok.

Stengels: De rechtopstaande stengels zijn kaal, vierkantig, hol en hebben een scherpe smaak. Aan de voet kruipen ze en gaan ze wortelen. De plant vormt pollen van vele stengels.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De tegenoverstaande bladeren zijn lichtgroen en lijnvormig tot langwerpig. Ze zijn halfstengelomvattend. Verder zijn ze ondiep gezaagd en hebben meestal drie nerven en doorschijnende klierpunten. Onderaan de plant zitten schubvormige bladeren.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. De alleenstaande, gesteelde bloemen groeien in de bladoksels. Onder de vijfdelige kelk zitten twee steelblaadjes. De bloemen zijn trompetvormig. De bovenlip heeft twee lobben. De lichtgele of bruinachtig rode onderlip heeft drie slippen. De zoom is bleek lilarood of wit, heeft nerven en wordt 1-1,8 cm lang.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Een doosvrucht. De vruchten zijn flesvormig. Tweezaadlobbig.


dzn.eldoc.ub.rug.nl


dzn.eldoc.ub.rug.nl


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Biotoop

Bodem: Zonnige, iets open, vaak verstoorde plaatsen op natte, 's winters overstroomde, matig voedselrijke tot voedselrijke, neutrale, humeuze grond (zand, zavel en klei).

Groeiplaatsen: Grasland (grazige, 's winters overstroomde plaatsen, uiterwaarden en open plekken in nat weiland), waterkanten (langs vijvers, greppels, beken, rivieren en plassen), aan de voet van rivierdijken en open plaatsen in moerassen.

Verspreiding

Wereld: Zuid- en Midden-Europa. Noordwestelijk tot in Nederland.

Genadekruid - Gratiola officinalis

Nederland: Zeer zeldzaam in het rivierengebied in Midden-Nederland en aangrenzend Noord-Brabant.
Rode lijst 2012. Bedreigd. Trend sinds 1950: sterk afgenomen. Zeer zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zeer zeldzaam in het Midden-Limburgse vijvergebied.
Rode lijst. Met verdwijning bedreigd.

Genadekruid - Gratiola officinalis

Wallonië: Vroeger zeer zeldzaam in het Maasgebied en de Ardennen. Voor het laatst gevonden in 1940.
Rode lijst. Verdwenen uit Wallonië.

Oude illustraties


Flora Batava, deel 8, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1844)


Flora Batava, deel 8, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1844)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 5, Johann Carl Krauss (1800)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 5, Johann Carl Krauss (1800)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885 - 1905)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

© 2001-2017 K.M. Dijkstra