Namen
Nederlands: Genadekruid
English: Hedge Hyssop (Hedgehyssop)
FranÁais: Gratiole officinale (Gratiole)
Deutsch: Gottesgnadenkraut
Wetenschappelijk: Gratiola officinalis
Familie: Helmkruidfamilie, Scrophulariaceae
Geslacht:
Gratiola, Genadekruid
Naamgeving: Gratiola is afgeleid van gratia (genade). De plant werd beschouwd als door God's genade aan de mensen gegeven en werd als geneesmiddel voor allerlei ziekten gebruikt (o.a. als purgeeermiddel). Officinalis betekent " geneeskrachtig of uit de apotheken" .

Beschrijving
Afmeting: 10 tot 40 cm.
Levensduur: Overblijvend of tweejarig. Hemikryptofyt (winterknoppen op of iets onder de grond, tweejarig).
Bloeimaanden: Juni, juli, augustus.
Wortels: Met een horizontale wortelstok.
Stengels: De rechtopstaande stengels zijn kaal, vierkantig, hol en hebben een scherpe smaak. Aan de voet kruipen ze en gaan ze wortelen. De plant vormt pollen van vele stengels.
Bladeren: De tegenoverstaande bladeren zijn lichtgroen en lijnvormig tot langwerpig. Ze omvatten de stengel ongeveer voor de helft. Verder zijn ze ondiep gezaagd en hebben meestal 3 nerven en doorschijnende klierpunten. Onderaan de plant zitten schubvormige bladeren.
Bloemen: Tweeslachtig (een bloem met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtsorganen). De alleenstaande, gesteelde bloemen groeien in de bladoksels. Onder de 5-delige kelk zitten 2 steelblaadjes. De bloemen zijn trompetvormig. De bovenlip heeft 2 lobben. De onderlip heeft 3 slippen en is lichtgeel of bruinachtig rood. De zoom is bleek lilarood of wit, heeft nerven en wordt 1 tot 1,8 cm lang.
Vruchten: Een doosvrucht. De vruchten zijn flesvormig. Tweezaadlobbig (kiemend met twee kiemblaadjes).

Biotoop
Bodem: Zonnige, iets open, vaak verstoorde plaatsen op natte, 's winters overstroomde, matig voedselrijke tot voedselrijke, neutrale, humeuze grond (zand, zavel en klei).
Groeiplaatsen: Grasland (grazige, 's winters overstroomde plaatsen, uiterwaarden en open plekken in nat weiland), waterkanten (langs vijvers, greppels, beken, rivieren en plassen), aan de voet van rivierdijken en open plaatsen in moerassen.

Verspreiding
Wereld
Genadekruid - Gratiola officinalis
In Zuid- en Midden-Europa. Noordwestelijk tot in Nederland.

Nederland

Zeer zeldzaam in het rivierengebied in Midden-Nederland en aangrenzend Noord-Brabant.
Rode lijst 2012. Bedreigd. Trend sinds 1950: sterk afgenomen. Zeer zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.

Vlaanderen
Genadekruid - Gratiola officinalis
Zeer zeldzaam in het Midden-Limburgse vijvergebied.
Rode lijst. Met verdwijning bedreigd.

WalloniŽ: Vroeger zeer zeldzaam in het Maasgebied en de Ardennen. Voor het laatst gevonden in 1940.
Rode lijst. Verdwenen uit WalloniŽ.

Genadekruid - Gratiola officinalis

Flora Batava, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall. Deel 8 (1844)

Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 5 (1800)

Flora von Deutschland, ÷sterreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomť (1885 - 1905)

Flora Danica Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

© 2001-2014 Klaas Dijkstra