Genadekruid

Namen

Wetenschappelijk: Gratiola officinalis

Nederlands: Genadekruid

English: Hedge Hyssop (Hedgehyssop)

FranÁais: Gratiole officinale (Gratiole)

Deutsch: Gottesgnadenkraut

Familie: Weegbreefamilie, Plantaginaceae

Geslacht: Gratiola, Genadekruid

Naamgeving: Gratiola is afgeleid van gratia (genade). De plant werd beschouwd als door God's genade aan de mensen gegeven en werd als geneesmiddel voor allerlei ziekten gebruikt (o.a. als purgeeermiddel). Officinalis betekent geneeskrachtig of uit de apotheken.

Beschrijving

Afmeting: 10 tot 40 cm.

Levensduur: Overblijvend of tweejarig. Hemikryptofyt (winterknoppen op of iets onder de grond, tweejarig).

Bloeimaanden: Juni, juli, augustus.

Wortels: Een horizontale wortelstok.

Stengels: De rechtopstaande stengels zijn kaal, vierkantig, hol en hebben een scherpe smaak. Aan de voet kruipen ze en gaan ze wortelen. De plant vormt pollen van vele stengels.

Bladeren: De tegenoverstaande bladeren zijn lichtgroen en lijnvormig tot langwerpig. Ze omvatten de stengel ongeveer voor de helft. Verder zijn ze ondiep gezaagd en hebben meestal drie nerven en doorschijnende klierpunten. Onderaan de plant zitten schubvormige bladeren.

Bloemen: Tweeslachtig (een bloem met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtsorganen). De alleenstaande, gesteelde bloemen groeien in de bladoksels. Onder de vijfdelige kelk zitten twee steelblaadjes. De bloemen zijn trompetvormig. Bovenlip met twee lobben. De lichtgele of bruinachtig rode onderlip met drie slippen. De zoom is bleek lilarood of wit, heeft nerven en wordt 1-1,8 cm lang.

Vruchten: Een doosvrucht. De vruchten zijn flesvormig. Tweezaadlobbig (kiemend met twee kiemblaadjes).

Biotoop

Bodem: Zonnige, iets open, vaak verstoorde plaatsen op natte, 's winters overstroomde, matig voedselrijke tot voedselrijke, neutrale, humeuze grond (zand, zavel en klei).

Groeiplaatsen: Grasland (grazige, 's winters overstroomde plaatsen, uiterwaarden en open plekken in nat weiland), waterkanten (langs vijvers, greppels, beken, rivieren en plassen), aan de voet van rivierdijken en open plaatsen in moerassen.

Verspreiding

Wereld: Zuid- en Midden-Europa. Noordwestelijk tot in Nederland.

Genadekruid - Gratiola officinalis

Nederland: Zeer zeldzaam in het rivierengebied in Midden-Nederland en aangrenzend Noord-Brabant.
Rode lijst 2012. Bedreigd. Trend sinds 1950: sterk afgenomen. Zeer zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.

Vlaanderen: Zeer zeldzaam in het Midden-Limburgse vijvergebied.
Rode lijst. Met verdwijning bedreigd.

Genadekruid - Gratiola officinalis

WalloniŽ: Vroeger zeer zeldzaam in het Maasgebied en de Ardennen. Voor het laatst gevonden in 1940.
Rode lijst. Verdwenen uit WalloniŽ.

Oude illustraties

Flora Batava, deel 8, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1844)

Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 5, Johann Carl Krauss (1800)

Flora von Deutschland, ÷sterreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomť (1885 - 1905)

Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

© 2001-2015 Klaas Dijkstra, Langedijke