Grote egelskop

Namen

Wetenschappelijk: Sparganium erectum

Nederlands: Grote egelskop

Frysk: Grutte dûkel

English: Branched bur-reed

Français: Rubanier à feuilles étroites

Deutsch: Aufrechter Igelkolben

Familie: Egelskopfamilie, Sparganiaceae

Geslacht: Sparganium, Egelskop

Ondersoorten: Grote egelskop (Sparganium erectum subsp. erectum) en Blonde egelskop (Sparganium erectum subsp. neglectum). Soms wordt nog een derde ondersoort onderscheiden: Bruine egelskop (Sparganium erectum subsp. microcarpum). De ondersoorten zijn alleen te onderscheiden aan de vruchten.

Naamgeving: De Nederlandse naam egelskop slaat op stekelige, knotsvormige vruchten. Sparganium komt van het Griekse woord spaganion (windsel of lint). De bladen zijn bandvormig en werden vroeger gebruikt voor vlechtwerk. Erectum betekent opgericht.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Helofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli, augustus en september.

Afmeting: 30-180 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Bert Verbruggen - verspreidingsatlas.nl

Wortels: Een wortelstok.


Panek - CC BY 2.5


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


http://herbariaunited.org/


http://herbariaunited.org/

Stengels: Een rechtopstaande stengel.


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Isidre blanc - CC BY-SA 4.0


Krzysztof Ziarnek - CC BY-SA 4.0


Sparganium erectum subsp. microcarpum
Ivar Leidus - CC BY-SA 3.0

Bladeren: De meestal rechtopstaande bladen zijn 0,6-3 cm breed. Ze zijn bandvormig, driekantig, scherp gekield met een vleugelrandje. Soms drijven de bladen.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Bert Verbruggen - verspreidingsatlas.nl


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Fantagu - CC BY-SA 2.5

Bloemen: Eenslachtig. Eenhuizig. Een onderaan vertakte pluimvormige bloeiwijze. De mannelijke hoofdjes groeien boven de één tot vier vrouwelijke hoofdjes. De bloemen zijn niet gesteeld. De stijlen en stempels zijn lang en draadvormig. De bloemdekblaadjes zijn verdikt en aan de top donkerbruin tot zwart.


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Pethan - CC BY-SA 3.0

Vruchten: Grote egelskop: Een steenvrucht. De rijpe vrucht is (zonder de stijlrest) ca. 5-8 mm lang en 3-6 mm breed, bij rijpheid in het hoofdje dicht aaneensluitend. Het onderste deel is geelbruin, omgekeerd piramidevormig, meestal vier- of vijfkantig, met scherpe ribben. Op het breedste punt buigt de vruchtwand plotseling onder een ongeveer rechte hoek naar binnen. Het bovenste deel van de vrucht vormt een lage, roetzwarte koepel, die plotseling in de stijlrest is versmald. De gegroefde steenkern loopt tot in de top van de vrucht door. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Eenzaadlobbig.
Blonde egelskop: Vruchten (zonder de stijlrest) ca. 6-10 mm lang en 3-4 mm breed, bij rijpheid minder dicht aaneensluitend dan bij Grote egelskop en helemaal glanzend geelbruin. Het onderste deel is omgekeerd kegelvormig met zwakke ribben Op het breedste punt buigt de vruchtwand geleideIijk onder een stompe hoek naar binnen. Het bovenste deel van de vrucht vormt een hoge koepel, die geleidelijk in de stijlrest versmald is. De steenkern loopt niet tot in de top van de vrucht door.


dzn.eldoc.ub.rug.nl


dzn.eldoc.ub.rug.nl


dzn.eldoc.ub.rug.nl


dzn.eldoc.ub.rug.nl


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Jan Hein van Steenis - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Sparganium erectum subsp. neglectum
Stefan.lefnaer - CC BY-SA 4.0


Sparganium erectum subsp. neglectum
Stefan.lefnaer - CC BY-SA 4.0

Biotoop

Bodem: Zonnige tot half beschaduwde plaatsen in ondiep, matig tot zeer voedselrijk, zwak zuur tot kalkhoudend, zoet of heel zwak brak water met een slibrijke, zandige tot kleiige of venige bodem. Ook op tijdelijk droogvallende plaatsen.

Groeiplaatsen: Water en waterkanten (o.a. sloten, vaarten, poelen), moerassen (rietland, drijftillen), heide (heidevennen en voedselrijker wordende hoogveenputten), grasland (moerassig hooiland), zoetwatergetijdengebied (luwe kommen achter de oeverwallen) en bossen (grienden en moerasbossen, met name oude beekarmen).

Verspreiding

Wereld: Gematigde en koelere streken van Azië en Europa. Ook in Marokko, Australië en westelijk Noord-Amerika.

Grote egelskop - Sparganium erectum

Nederland: Algemeen, maar vrij algemeen op de hoge zandgronden van Noordoost en Midden-Nederland, in Zuid-Limburg, het zeekleigebied van Groningen en het Deltagebied.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Grote egelskop (Sparganium erectum)

verspreidingsatlas.nl

Grote egelskop (Sparganium erectum subsp. erectum)

verspreidingsatlas.nl

Blonde egelskop (Sparganium erectum subsp. neglectum)

verspreidingsatlas.nl

Bruine egelskop (Sparganium erectum subsp. microcarpum)

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Algemeen. Het meest in de Zand- en Zandleemstreek en het minst in de Duinen, de Polders en de Leemstreek.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Grote egelskop - Sparganium erectum

Wallonië: Vrij algemeen.

Oude illustraties


Flora Batava, deel 3, Jan Kops (1814)


Flora Batava, deel 3, Jan Kops (1814)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885 - 1905)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

© 2001-2017 K.M. Dijkstra