Kleine veenbes

Namen

Wetenschappelijk: Vaccinium oxycoccus (Oxycoccus palustris)

Nederlands: Kleine veenbes

Frysk: Feanbei

English: Small Cranberry

Français: Canneberge

Deutsch: Gewöhnliche Moosbeere

Familie: Heifamilie, Ericaceae

Geslacht: Vaccinium, Bosbes

Naamgeving: Vaccinium komt van het Latijnse woord vacca (koe) en baccinium (bessen), een bes die graag door koeien wordt gegeten. Oxycoccus betekent met scherpe (zure) bessen.

Beschrijving

Afmeting: 15-20 cm.

Levensduur: Overblijvend. Chamaefyt (winterknoppen tot 50 cm boven de grond).

Bloeimaanden: Mei en juni.

Wortels: De stengels kunnen wortelen. Worteldiepte tot 10 cm.

Stengels: De zeer dunne stengels kruipen over de grond.

Bladeren: De wintergroene blaadjes zijn smal eirond met een gave, sterk omgerolde rand. Van boven zijn ze diepgroen en van onderen witachtig. Ze zijn 3-8 mm lang. In het midden van de bloemsteel of iets daaronder groeien zeer kleine steelblaadjes.

Bloemen: Tweeslachtig (een bloem met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtsorganen). De roze, 0,6-1 cm grote bloemen groeien met twee tot vier bij elkaar aan het einde van de stengels. Elke bloem heeft vier teruggeslagen kroonslippen. De helmdraden zijn van buiten kaal. De rode bloemsteel is fijn behaard en 2-5 cm.

Vruchten: Een bes. De bolvormige tot peervormige, rode of bruinachtige, zelden witte bessen zijn 0,8-1 cm. Vaak zijn ze gespikkeld. Ze zijn eetbaar en zwak zuur van smaak. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig (kiemend met twee kiemblaadjes).

Biotoop

Bodem: Zonnige plaatsen op constant natte, voedselarme, zure grond (zand, leem en veen).

Groeiplaatsen: Heide (venige, natte heide, tussen veenmos in levend hoogveen, langs heidevennen en in verlandende vennen), laag struweel, moerassen (veenmosrietland, langs hoogveendijkjes, ijle mosrijke dopheivegetaties aan de rand van brongebieden en grasland (bovenveengrasland).

Verspreiding

Wereld: Koel-gematigde streken op het noordelijk halfrond.

Kleine veenbes - Vaccinium oxycoccus

Nederland: Vrij zeldzaam in Zuidoost-Fryslân, Drenthe en Noordwest-Overijssel, zeldzaam in het oosten en het midden, in Noord-Brabant en in Noord-Limburg en zeer zeldzaam in laagveengebieden.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Vrij zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.

Vlaanderen: Zeer zeldzaam. Alleen in de Kempen.
Rode lijst. Zeer zeldzaam. Beschermd.

Kleine veenbes - Vaccinium oxycoccus

Wallonië: Zeldzaam. Het meest in de Hoge Ardennen.
Rode lijst. Bedreigd. Beschermd.

Oude illustraties

Flora Batava, deel 5, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1828)

Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 7, Adolphus Ypey (1813)

Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)
1 en 2

Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

© 2001-2015 Klaas Dijkstra, Langedijke