Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Aangebrande orchis - Neotinea ustulata

Andere namen

Frysk:

English: Burnt orchid

Français: Orchis brûlé

Deutsch: Brandknabenkraut

Verouderde of andere namen: Orchis ustulata, Orchis ustulatus

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Asparagales

Familie: Orchidaceae (Orchideeënfamilie)

Geslacht: Neotinea

Soort: Neotinea ustulata

Naamgeving (Etymologie): Neotinea is afkomstig van het Griekse neos (nieuw) en van Vincenzo Tineo, een Italiaanse botanicus uit de negentiende eeuw. Ustulata staat voor aangebrand of geschroeid. Aangebrande orchis duidt op de zwartpaarse kleur aan de bovenkant van de bloemen. Aestivalis betekent zomer.

Ondersoort(en): Neotinea ustulata subsp. ustulata (bloeit in mei en juni) en Neotinea ustulata subsp. aestivalis (bloeit in juli en augustus).

Variëteit: Soms zie je een variëteit met zuiver witte bloemen (Neotinea ustulata var. alba).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Geofyt.

Bloeimaanden: Mei en juni (zelden in juli en augustus).

Afmeting: 20-30 cm (zelden tot 80 cm).


Orchi - CC BY-SA 3.0


Orchi - CC BY-SA 3.0


Joachim Lutz - CC BY-SA 4.0


Joachim Lutz - CC BY-SA 4.0

Wortels: Twee eivormige knollen.


herbariaunited.org


herbariaunited.org


herbariaunited.org


herbariaunited.org

Stengels: Vrij dunne, rechtopstaande stengels.


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer - CC BY-SA 3.0 at


© Hans Hillewaert - CC BY-SA 3.0


Joachim Lutz - CC BY-SA 4.0

Bladeren: De plant heeft vijf tot tien blauwachtig groene, ongevlekte, lancetvormige of langwerpige, spitse bladeren, die ongeveer 3-10 cm lang en 0,5-2 cm breed worden. De bladeren op de bloemstengel worden naar boven toe steeds kleiner. De onderste bladeren vormen een rozet en de bovenste bladeren zitten als een schede om de stengel.


BerndH - CC BY-SA 3.0


Orchi - CC BY-SA 3.0


Joachim Lutz - CC BY-SA 4.0


Isidre blanc - CC BY-SA 4.0

Bloemen: Tweeslachtig. De 3-6 cm lange aar is eerst eivormig, maar wordt later wat langer. Voor de bloei is de bloeiwijze bovenaan zwartpurper. De welriekende bloemen worden tot 1 cm lang. De bloembladen vormen een halfbolvormige helm en zijn van buiten zwartpurper. De driedelige, 3½-7 mm grote bloemlip is wit of lichtroze met rode puntjes. De zijslippen zijn langwerpig en de middenslip is naar de top verbreed en meestal tweespletig. De omlaag gerichte spoor is ongeveer vier keer zo lang als het vruchtbeginsel.


© Hans Hillewaert - CC BY-SA 3.0


Isidre blanc - CC BY-SA 4.0


Orchi - CC BY-SA 3.0


Orchi - CC BY-SA 3.0

Vruchten: Eenzaadlobbig. Een doosvrucht. De plant groeit erg traag en produceert pas na vele jaren voor het eerst zaad.


herbierdicietdailleurs.eklablog.com/orchidees-c18267042/15


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige, maar soms licht beschaduwde plaatsen op matig droge tot vochtige, stikstofarme, matig voedselarme, onbemeste, meestal kalkrijke, maar soms kalkarme grond (löss, leem en mergel). Ook op droge, open plekken.

Groeiplaatsen: Grasland (uiterwaarden, rivier- en beekbegeleidend hooiland en kort blijvend, onbemest kalkgrasland), berghellingen (tot 2000 m hoog), bossen (lichtrijke loofbossen), bosranden en struweelranden. Vooral in heuvel- en berggebieden.

Verspreiding

Wereld: Gematigde streken in Oost- en Midden-Europa en West-Azië. Westelijk tot in België en Midden-Engeland en noordelijk tot in Denemarken, Zuid-Zweden en de Baltische staten.


gbif.org

Nederland: Vroeger zeer zeldzaam in Zuid-Limburg. Voor het laatst gevonden in 1952. Niet zo lang geleden is de plant weer aangetroffen in Nederland.
Rode lijst 2012. Verdwenen uit Nederland. Trend sinds 1950: Maximaal afgenomen. Oorspronkelijk inheems. Beschermd.


Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: De soort is al voor 1900 verdwenen.
Rode lijst. Verdwenen uit Vlaanderen. Beschermd.

Wallonië: Zeer zeldzaam in de Famenne. Nog slechts op twee plaatsen.
Rode lijst. Ernstig bedreigd. Beschermd.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 23, Jan Kops, F.W. van Eeden en L.Vuyck (1911)



Orchios quintum genus, tvijfste Cullekenscruyt
Cruijdeboek, deel 2, Rembert Dodoens. Bloemen, welrieckende cruyden, saden, ende dyer ghelijcken (1554)


Naturalis Biodiversity Centre, Leyden


Deutschlands flora, deel 3, J. Sturm, J.W. Sturm (1801-1802)


Svensk botanik, J.W. Palmstruch e.a., deel 5 (1807)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1901-1905)


Flora regni borussici, deel 4, A.G. Dietrich (1837-1844)


Die Orchidaceen Deutschlands,Deutsch-Oesterreichs und der Schweiz, M. Schulze (1894)


Pflanzenleben des Schwarzwaldes, FriedrichOltmanns (1922)


Flore illustré de Nice et des Alpes-maritimes. Iconographie des Orchidées, J.B. Barla (1868)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 9, J.E. Sowerby (1869)


British entomology, deel 2, J. Curtis (1823-1840)


Iconographia botanica seu plantae criticae, H.G.L. Reichenbach (1823-1832)


Moninckx atlas, deel 8, J. Moninckx (1682-1709)


Orchis minor flore incarnato - Cinosorchis flore purpureo
Hortus Eystettensis, deel 1, Bessler, Basilius (1620)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra