Wilde planten in Nederland en BelgiŽ

Aapjesorchis - Orchis simia

Frysk:

English: Monkey Orchid

FranÁais: Orchis singe

Deutsch: Affen-Knabenkraut

Synoniemen:

Familie: Orchidaceae (OrchideeŽnfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Een afzonderlijke bloem lijkt wel wat op een aapje, vandaar de Nederlandse naam Aapjesorchis. Orchis betekent zaadbal of testikel. De beide wortelknollen lijken namelijk op testikels. Simia betekent aap.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Geofyt.

Bloeimaanden: Mei en juni.

Afmeting: 20-40 cm.


© Hans Hillewaert -
CC BY-SA 3.0


Joachim Lutz -
CC BY-SA 4.0


Franz Xaver -
CC BY-SA 3.0


BjŲrn S -
CC BY-SA 2.0

Wortels: Twee ongedeelde, bijna bolronde knollen.


Neuch‚tel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuch‚tel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuch‚tel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuch‚tel Herbarium - CC BY-SA 3.0

Stengels: Een rechte of iets bochtige, enigszins kantige, onbehaarde  stengel, die door de bovenste bladeren wordt omsloten.


Joachim Lutz -
CC BY-SA 4.0


Krzysztof Golik -
CC BY-SA 4.0


Krzysztof Golik -
CC BY-SA 4.0


Bernd Haynold - CC BY 2.5

Bladeren: De drie tot vijf grondstandige bladen zijn langwerpig-lancetvormig of eirond, vrij vlak, glanzend en niet gevlekt. De onderste bladeren staan schuin omhoog. Onderaan groeien enkele kleine, schedevormige bladen.


BjŲrn Sothmann -
CC BY-SA 3.0


Bernd Haynold -
CC BY-SA 2.0


Bernd Haynold -
CC BY-SA 2.0


Joachim Lutz -
CC BY-SA 4.0

Bloemen: Tweeslachtig. De schutbladen zijn eirond, dunvliezig, groenachtig tot geelachtig wit, 4-6 keer korter dan het vruchtbeginsel, ťťnnervig, de bovenste zijn stomp. De bloemen vormen een dichte, bolvormige aar. De bovenste bloemen komen eerder in bloei dan de onderste. De bloemdekbladen zijn aan de voet vergroeid. De lip is langer dan de bloemdekbladen, driespletig, van boven roze tot bijna wit en met wigvormige voet. De drielobbige, 1,4-1,6 cm lange bloemen zijn vuilwit of rozeachtig met vrij vage, paarse vlekjes. De middenlob is tweespletig met een tandje in de uitgerande top. De zijslippen en de twee lobben van de middenslip van de lip zijn paarsrood, bijna draadvormig en omgekruld. De omlaag gerichte spoor is rolrond, 0,5 tot 1/3 keer zo lang als het vruchtbeginsel, iets samengedrukt en stomp of uitgerand. De andere bloemdekbladen staan omhoog en lijken samen enigszins op een muts. Het vruchtbeginsel is spilvormig. Het zuiltje draagt een kort uitsteeksel van het helmbindsel.


© Hans Hillewaert -
CC BY-SA 3.0


BjŲrn Sothmann -
CC BY-SA 3.0


Orchi -
CC BY-SA 3.0


Joachim Lutz -
CC BY-SA 4.0

Vruchten: Een doosvrucht. Eenzaadlobbig. De plant groeit erg traag en produceert pas na vele jaren voor het eerst zaad.


Thomas Bruschi -
CC BY-NC-ND 4.0


Thomas Bruschi -
CC BY-NC-ND 4.0


Digitale zadenatlas

Biotoop

Bodem: Zonnige of soms licht beschuwde plaatsen op droge tot matig vochtige, stikstofarme en matig voedselarme, kalkrijke, maar soms kalkarme grond (lŲss, leem, mergel en duinzand).

Groeiplaatsen: Grasland (onbemest kalkgrasland, grazige kalkhellingen en beek- en rivierbegeleidend hooiland), lichte bossen (lichte bossen), bosranden, struwelen (open plaatsen en struweelranden) en zeeduinen. Vooral in berg- en heuvelgebieden.

Verspreiding

Wereld: Zuidwest- en West-Europa, het Middellandse-Zeegebied en Zuidwest-AziŽ. Noordelijk tot in Nederland en Zuidoost-Engeland.


Nederland: Zeer zeldzaam in Zuid-Limburg. Vroeger ook  in de Hollandse duinen.

Vlaanderen: Zeer waarschijnlijk verdwenen. Vroeger in de Voerstreek.
WalloniŽ:
Zeer zeldzaam in het Maasgebied en in La Calestienne.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 23, Jan Kops, F.W. van Eeden en L.Vuyck (1911


Die Orchidaceen Deutschlands, Deutsch-Oesterreichs und der Schweiz, M. Schulze (1894)


Orchideen Deutschland, MŁller, Walter Dr. F. Kršnzlin (1904)


Pflanzenleben des Schwarzwaldes, Friedrich Oltmanns (1922)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 9, J.E. Sowerby (1869)


British entomology, deel 6, J. Curtis (1823-1840)


Curtis's Botanical Magazine, deel 62, William Jackson Hooker (1835)


Flore illustrť de Nice et des Alpes-maritimes. Iconographie des Orchidťes. J.B. Barla (1868)

2001-2021 K.M. Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL