Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Akkerandoorn - Stachys arvensis

Andere namen

Frysk: Bounettel

English: Field Woundwort

Français: Epiaire des champs

Deutsch: Ackerziest

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Lamiales

Familie: Lamiaceae (Lipbloemenfamilie)

Geslacht: Stachys (Andoorn)

Soort: Stachys arvensis

Naamgeving (Etymologie): Stachys betekent aar, naar de aarvormige bloeiwijze en arvensis betekent op akkers groeiend.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Eenjarig, zelden meerjarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Therofyt.

Bloeimaanden: Juli, augustus, september en oktober.

Afmeting: 7-30 cm.


Harry Rose - CC BY 2.0


Harry Rose - CC BY 2.0


Harry Rose - CC BY 2.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Wortels


Harry Rose - CC BY 2.0


Harry Rose - CC BY 2.0


Forest and Kim Starr - CC BY 3.0


herbariaunited.org

Stengels: De rechtopstaande, liggende of opstijgende stengels zijn vaak aan de voet vertakt (niet altijd) en ze zijn ruig, klierachtig behaard.


Christian Hummert - CC BY-SA 3.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Harry Rose - CC BY 2.0

Bladeren: De onderste bladen zijn gesteeld, eirond tot rondachtig, met een zwak hartvormige voet en de bovenste bladen zijn meer langwerpig en kort gesteeld tot zittend. De bladen zijn 1-3 cm lang. Ze zijn stomp getand en hoogstens anderhalf maal zo lang als breed. Bovenaan zijn ze lang behaard en alle bladen hebben een afgeronde top.


Harry Rose - CC BY 2.0


Harry Rose - CC BY 2.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Harry Rose - CC BY 2.0

Bloemen: Tweeslachtig. De schijnkransen met twee tot zes bloemen, zijn tot cilindervormige bloeiwijzen verenigd (bebladerde aren). De kleine bloemen hebben een bleekroze kroon. De bloemkroon is 6-8 mm lang en nauwelijks langer dan de vijfslippige kelk. De middelste slip van de onderlip is veel groter dan de zijdelingse. De kelk en schutblaadjes zijn kort behaard.


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Harry Rose - CC BY 2.0


Harry Rose - CC BY 2.0


Harry Rose - CC BY 2.0

Vruchten: Een splitvrucht. De zwart, glimmende vrucht bestaat uit vier nootjes. De zaden zijn langlevend (langer dan vijf jaar). Tweezaadlobbig.


Marie Portas - CC BY-SA 2.0 FR


Quintino Giovanni Manni - CC BY-NC-ND 4.0


Renzo Salvo - CC BY-NC-ND 4.0


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige, open plaatsen (pionier) op matig droge tot matig vochtige, matig voedselrijke tot voedselrijke, vaak kalkarme, neutrale tot zwak zure, humeuze grond (zand, leem, löss, dalgrond en zandige rivierklei).

Groeiplaatsen: Tuinen (moestuinen), akkers (akkerranden, graaakkers en hakvruchtakkers), braakliggende grond, bermen (open plekken) en ruigten. Akkerandoorn komt pas laat in het seizoen tot ontwikkeling en heeft maar weinig concurrentiekracht. Zelden vind je de soort in grote aantallen bijeen.

Verspreiding

Wereld: Oorspronkelijk uit Europa. In West-Europa, oostelijk tot in Zuid-Scandinavië, Noord-Polen en Zuid-ltalië. Ook in West-Azië, Noordwest-Afrika en op een aantal eilanden in de Atlantische Oceaan. Plaatselijk ingeburgerd in Noord- en Zuid-Amerika en Australië.


gbif.org

Nederland: Vrij zeldzaam in Zuid-Limburg, in het rivierengebied en in het midden en oosten van het land en zeldzaam in West-Nederland. Elders zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Kwetsbaar. Trend sinds 1950: zeer sterk afgenomen. Vrij zeldzaam. Al voor 1500 ingevoerd (archeofyt).


Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Vrij zeldzaam, maar zeer zeldzaam in het kustgebied. Het meest langs de Maas en in de Leemstreek. Sterk achteruitgegaan.
Rode lijst. Kwetsbaar.

Wallonië: Vrij zeldzaam, maar zeer zeldzaam in de Hoge Ardennen.

Toepassingen

Vermeerderen: Zaaien.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 7, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1836)


Deutschlands flora, deel 19, J. Sturm, J. en J.W. Sturm (1841-1843)


Flora Parisiensis, deel 4, P. Bulliard (1776-1781)


Flora regni borussici, deel 8, A.G. Dietrich (1837-1844)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Svensk botanik, J.W. Palmstruch e.a. (1807-1838)


Flora Londinensis, deel 4, William Curtis (1781-1784)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 7, J.E. Sowerby (1867)


Iconographia botanica seu plantae criticae, H.G.L. Reichenbach (1823-1832)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra