Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Akkerogentroost - Odontites vernus subsp. vernus - Rode ogentroost - Odontites vernus subsp. serotinus

Andere namen

Frysk: Fjildeachkrûd, Read eachkrûd

English: Red Bartsia

Français: Euphraise de printemps, Odontite rouge

Deutsch: Frühlings-Ackerzahntrost, Roter Zahntrost

Verouderde of andere namen: Odontites litoralis, Odontites verna, Odontites rubra, Euphrasia odontites,
Late ogentroost

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Lamiales

Familie: Orobanchaceae (Bremraapfamilie)

Geslacht: Odontites (Helmogentroost)

Soort: Odontites vernus

Naamgeving (Etymologie): Ogentroost dankt zijn naam aan de vermeende geneeskracht (troost) bij oogziektes. De gekleurde aders in de bloem leken op de aders in het menselijke oog en vroeger dacht men dat de plant daardoor oogkwalen zou kunnen genezen. Odontites betekent tandkruid, een afkooksel van de plant met wijn zou namelijk tandpijn doen stoppen. Vernus betekent van de lente en litoralis is strand- of oevers bewonende. Serotinus betekent laat bloeiend of groeiend.

Ondersoorten: Akkerogentroost (Odontites vernus subsp. vernus) en Rode ogentroost (Odontites vernus subsp. serotinus). Soms onderscheidt men nog een derde ondersoort: Vroege ogentroost (O. vernus subsp. litoralis - Sâlt eachkrûd).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Eenjarig.

Plantvorm: Halfparasiet.

Winterknoppen: Therofyt.

Bloeimaanden: Akkerogentroost: Mei, juni, juli en augustus.
Rode ogentroost: Juli, augustus en september.

Afmeting: Akkerogentroost: 10-45 cm.
Rode ogentroost: 10-60 cm.

Akkerogentroost


BerndH -
CC BY-SA 3.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0

Rode ogentroost


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk

Wortels: Worteldiepte tot 20 cm. Akkerogentroost en Rode ogentroost zijn een halfparasiet. De wortels onttrekken water en zouten aan de wortels van andere planten, maar de plant is zelf in staat tot fotosynthese.

Akkerogentroost


herbariaunited.org


herbariaunited.org


herbariaunited.org


herbariaunited.org

Rode ogentroost


herbariaunited.org


herbariaunited.org


herbariaunited.org


herbariaunited.org

Stengels: Akkerogentroost is alleen bovenaan vertakt (gewoonlijk ongeveer vanaf het midden). De zijtakken staan onder een scherpe hoek (meestal 30° of minderen hoogstens 45°) schuin omhoog.
Rode ogentroost: De vierkantige, behaarde stengels zijn meestal vertakt en verhouten min of meer aan de voet.

Akkerogentroost


Olivier Pichard -
CC BY-SA 3.0


Olivier Pichard -
CC BY-SA 3.0


Kristian Peters -
CC BY-SA 3.0


Henri Scordia
- tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR

Rode ogentroost


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


kuleuven-kulak.be/bioweb


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk

Bladeren: Akkerogentroost: De 1-4,5 cm lange en 0,3-1 cm brede bladen zijn bleekgroen tot grauwgroen en vaak paars aangelopen. Ze zijn langwerpig-eirond tot lijnvormig en met een spitse tot stompe top en met aan beide kanten één tot vijf vlakke tanden.
 Rode ogentroost: De bladen zijn bleekgroen tot grauwgroen en vaak paars aangelopen. Ze zijn langwerpig-eirond tot lijnvormig. Ze hebben een spitse tot stompe top en met aan beide kanten één tot vijf vlakke tanden.

Akkerogentroost


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


© Malcolm Storey
- bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl

Rode ogentroost


kuleuven-kulak.be/bioweb


kuleuven-kulak.be/bioweb


kuleuven-kulak.be/bioweb


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk

Bloemen: Akkerogentroost: Tweeslachtig. De lipvormige bloemen groeien in lange eenzijdige, vrij dichte trossen. De kroon is rood of zelden wit, viltig behaard en 0,8-1,1 cm lang. Aan de hoofdas staan de onderste bloemen in de oksels van het zesde tot dertiende bladpaar. De kelk heeft smal driehoekige, spitse slippen, die even lang of langer, maar zelden korter dan de kelkbuis zijn. De lijnvormige tot lijn-lancetvormige schutbladen zijn gewoonlijk langer dan de bloemen.
Rode ogentroost: De bloemen vormen lange eenzijdige en vrij dichte trossen. De kroon is rood of zelden wit, viltig behaard en 0,8-1,2 cm lang. De bovenlip is helmachtig gewelfd en de onderlip is korter en heeft drie lobben. De meeldraden steken onder de gestrekte bovenlip uit en hebben niet behaarde helmknoppen. De kelk heeft smal driehoekige, spitse slippen, die meestal korter zijn dan de kelkbuis.

Akkerogentroost


© Malcolm Storey
- bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


© Malcolm Storey
- bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


© Malcolm Storey
- bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk

Rode ogentroost


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


kuleuven-kulak.be/bioweb


kuleuven-kulak.be/bioweb

Vruchten: Akkerogentroost: Een 4-7 mm lange doosvrucht, die niet buiten de kelk  uitsteekt. De lichtbruine zaden zijn 2-2,5 mm lang. Tweezaadlobbig.
Rode ogentroost: De zaden zijn lichtbruin en 2-2½ mm lang.

Akkerogentroost


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Rode ogentroost


© Hanneke Waller - verspreidingsatlas.nl


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Akkerogentroost: Zonnige, open plaatsen op matig voedselarme, vochtige en kalkrijke grond (krijt, leem en zandige klei). Akkerogentroost is een halfparasiet, die woekert op de wortels van grassen en cypergrassen.
Rode ogentroost: Zonnige, open, grazige plaatsen op matig voedselrijke, vochtige tot natte, al of niet zilte, verstoorde grond (zand, leem, zavel, klei en mergel, zelden op veen).
Vroege ogentroost: Zonnige, open, grazige plaatsen op natte, brakke grond.

Groeiplaatsen: Akkerogentroost: Voornamelijk in akkers (akkerranden en graanakkers).
Rode ogentroost: Zeeduinen (duinvalleien), grasland (zilt grasland, weiland en hooiland, met name iets brak polderboezemgrasland), aan de bovenrand van kwelders (schorren), waterkanten (langs weilandsloten en verse greppels), langs spoorwegen (spoorwegterreinen), opgespoten grond, braakliggende grond, zandige ruggen in uiterwaarden, bermen, langs fietspaden, afgravingen (leem- en kalkgroeven en op klei in grindgaten), mijnsteenbergen, stortplaatsen afgedekt met een dunne leemlaag, omgewerkte grond en akkers (akkerranden en graanakkers).

Verspreiding

Wereld: Gematigde streken in Europa en Azië. Ingeburgerd in oostelijk Noord-Amerika.
Vroege ogentroost: Langs de kusten van de Oostzee en de Noordzee, zuidelijk tot in Nederland.

Odontites vernus

gbif.org

Akkerogentroost

gbif.org

Rode ogentroost

gbif.org

Nederland: Akkerogentroost: Zeer zeldzaam in Zuid-Limburg en in het rivierengebied.
Rode lijst 2012. Bedreigd. Trend sinds 1950: zeer sterk afgenomen. Zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.
Rode ogentroost: Plaatselijk vrij algemeen langs de kust in het Waddengebied, in de duinen en in Zeeland, vrij zeldzaam in het rivierengebied en in Zuid-Limburg, zeldzaam in het noordelijk zeekleigebied en in laagveengebieden. Elders zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Gevoeligd. Trend sinds 1950: sterk afgenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.
Vroege ogentroost: Zeer zeldzaam, o.a. op de Waddeneilanden en in Limburg.

Akkerogentroost

Verspreidingsatlas.nl

Rode ogentroost

verspreidingsatlas.nl

Vroege ogentroost

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Akkerogentroost: Zeer zeldzaam.
Rode ogentroost: Vrij algemeen, maar zeer zeldzaam in de Kempen.
Rode lijst. Achteruitgaand.

Vroege ogentroost: Niet in Vlaanderen.

Odontites vernus

Wallonië: Akkerogentroost: Zeldzaam in Brabant en de Ardennen. Elders zeer zeldzaam.
Rode ogentroost: Vrij algemeen, maar zeldzaam tot zeer zeldzaam in de Ardennen.
Vroege ogentroost: Niet in Wallonië.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 3, Jan Kops (1814)


Euphrasia altera, ander Ooghentroost
Cruijdeboek, deel 1, Rembert Dodoens. Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe (1554)


Flora regni borussici, deel 2, A.G. Dietrich (1834)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 3, J.E. Sowerby (1866)


Flora Londinensis, deel 1, William Curtis (1775-1777)


British entomology, deel 2, J. Curtis (1823-1840)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)

© 2001-2019 K.M. Dijkstra