Akkerwinde

Namen

Wetenschappelijk: Convolvulus arvensis

Nederlands: Akkerwinde

Frysk: Klimmer

English: Field Bindweed (Bindweed, Creeping Jenny, European Bindweed, Morning Glory, Morningglory, Perennial Morningglory, Smallflowered Morning Glory)

Français: Liseron des champs

Deutsch: Ackerwinde

Geslacht: Convolvulus, Winde

Familie: Windefamilie, Convolvulaceae

Naamgeving: Convolvulus stamt af van convolvere (zich ergens omheen wikkelen), omdat de stengel zich bij veel soorten om andere planten windt. Arvensis betekent in akkers groeiend.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Geofyt of hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli, augustus en september.

Afmeting: 20-100 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


4028mdk09 - CC BY-SA 3.0


H. Zell - CC BY-SA 3.0


Notafly2 - CC BY-SA 4.0

Wortels: Een wortelstok  met uitlopers.


http://herbariaunited.org/


http://herbariaunited.org/

Stengels: De kale of weinig behaarde stengels worden tot een meter lang en kruipen over de grond of winden tot op geringe hoogte om andere planten. Ook kunnen ze tot ongeveer een halve meter in afrasteringen klimmen. De top van de stengel beschrijft een volledige cirkel (tegen de klok in) in minder dan twee uur.


Matt Lavin - CC BY-SA 2.0


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Leslie Seaton - CC BY 2.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Bladeren: De gesteelde, 3-4 cm lange bladen zijn meestal spiesvormig-eirond tot spiesvormig-langwerpig, met spitse oortjes. De vrij stompe top heeft een kort stekelpuntje en de bladvoet is recht afgeknot, pijlvormig, zwak hartvormig of spiesvormig.


Donald Hobern - CC BY 2.0


Dominicus Johannes Bergsma - CC BY-SA 3.0


Frank Vincentz - CC BY-SA 3.0


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: De wijd trechtervormige, naar vanille geurende, 2-3 cm grote bloemen staan alleen of met twee bijeen in de bladoksels op een lange steel met twee smalle, draadvormige schutblaadjes, die op enige afstand van de kelk staan (een verschil met Haag- en Zeewinde). De bloemkroon is wit met roze of roze met witte banden, soms heel donker roze of eenkleurig wit, aan de buitenkant zijn de banden dikwijls bruinig. De stempels zijn draadvormig. De bloemkroon is vijf of meer malen zo lang als de kelk. De buitenste kelkbladen zijn langwerpig of elliptisch en stomp of uitgerand. Elke bloem is maar één dag open.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


AnRo0002 - CC0

Vruchten: Een doosvrucht. Deze is rond en kaal. Er zijn in onze omgeving echter maar zelden rijpe vruchten. De zaden zijn zeer kort levend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig.


Steve Hurst - USDA-NRCS PLANTS Database


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


dzn.eldoc.ub.rug.nl


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige, open (pioniervegetaties) tot grazige plaatsen op matig droge tot matig vochtige, voedselrijke tot zeer voedselrijke, humusarme, niet te zware, meestal verstoorde grond (zand, leem, zavel, mergel, löss, lichte klei en stenige plaatsen).

Groeiplaatsen: Akkers (akkerranden), tuinen, braakliggende grond, langs paden, bermen (vaak op omgewoelde plekken), grasland (gazons), hellingen, langs spoorwegen (spoorbermen en spoorwegterreinen), ruderale plaatsen, tegen hekwerken, greppelkanten, tussen straatstenen, puinhopen, boomkwekerijen, zeeduinen (grasveldjes in de duinen), beweide rivierduinen en rivierdijken.

Verspreiding

Wereld: Oorspronkelijk uit het Middellandse-Zeegebied. Nu in veel gematigde en warmere streken.

Akkerwinde - Convolvulus arvensis

Nederland: Algemeen, maar vrij zeldzaam in Drenthe, Zuidoost-Fryslân, Noordoost-Overijssel en Flevoland.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.


Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Algemeen, maar vrij zeldzaam in de Kempen.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Akkerwinde - Convolvulus arvensis

Wallonië: Algemeen, maar zeldzaam in de Ardennen.

Toepassingen

Medicinaal: Thee getrokken van de bloemen zou laxerend werken en werd ook gebruikt bij behandeling van koorts en verwondingen. Koude thee, gemaakt van de bladeren, zou ook laxerend werken en menstruatieklachten verminderen.

Cultuur: De stengels werden gebruikt als bindtouw voor het opbinden van planten e.d. Het is flexibel en sterk, maar niet erg duurzaam.

Vermeerderen: Scheuren (uitlopers). De plant kan sterk woekeren.

Wetenswaardigheden

De volksnamen slaan ook op het kronkelende karakter of op de typische bloemvorm (Klokjeswinde, Pispotjes).

Oude illustraties

Flora Batava, deel 1, Jan Kops (1800)

Cruijdeboek, deel 3, Rembert Dodoens. Wortelen, medecynale cruyden, ende quaden hinderlijcke ghewassen (1554)
Cleyne Clocxkens winde

Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885 - 1905)

Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

Convolvulus arvensis var. linearifolia

Convolvulus arvensis var. parviflora

English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 6, J.E. Sowerby (1866)

Svensk botanik, J.W. Palmstruch e.a., deel 5 (1807-1838)

Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)

British entomology, deel 5, J. Curtis (1823-1840)

Flora Londinensis, deel 2, William Curtis (1777-1778)

Unsere Unkräuter, Zweite Auflage, L. Klein (1926)

Flora regni borussici, deel 3, A.G. Dietrich (1835-1844)

Botanischer Bilderatlas nach dem natürlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)

American medicinal plants, deel 2, C.F. Millspaugh (1892)

Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)

Botanical Register, deel 4, S. Edwards (1818)

New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)

Institutiones rei herbariæ, deel 2, J.P. de Tournefort (1700)

Farm weeds of Canada, G.H. Clark, J. Fletcher, N. Criddle (1906)

Indian medicinal plants, Plates, deel 4, K.R. Kirtikar, B.D. Basu (1918)

Flora Parisiensis, deel 1, P. Bulliard (1776-1781)

Viridarium reformatorum, deel 1, M.B. Valentini (1719)

Unkrauttaflen - Weed plates - Planches des mauvaises herbes - Ugressplansjer, E. Korsmo (1934-1938)

Water-color sketches of American plants, especially New England, Helen Sharp (1888-1910)

Hortus floridus, fasicle pars altera, C. van de Passe (1614)

Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's Natürlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)

Rariorum plantarum historia, deel 2, C. Clusius (1601)

Atlas des plantes de France, deel 3, Amédée Masclef (1893)

Botanische Unterhaltungen zum Verständniß der heimathlichen Flora, B.A. Auerswald en E.A. Roßmäßler (1858)

Herbier de la France, deel 7, P. Bulliard (1776-1783)

Leçons de flore. Essai d'une iconographie élémentaire et philosophique des végétaux, deel 2, J.L.M. Poiret, P.J.F. Turpin (1820)

© 2001-2017 K.M. Dijkstra