Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Asperge (Asparagus officinalis subsp. officinalis) - Liggende asperge (Asparagus officinalis subsp. prostratus)

Andere namen

Frysk: Asperzje

English: Garden Asparagus, Wild Asparagus

Français: Asperge officinale, Asperge prostrée

Deutsch: Spargel

Verouderde of andere namen: Tuinasperge, Asparagus prostratus

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Asparagales

Familie: Asparagaceae (Aspergefamilie)

Geslacht: Asparagus (Asperge)

Soort: Asparagus officinalis

Naamgeving (Etymologie): Asparagus komt van het Griekse asparagos, dat volgens sommigen zou zijn afgeleid van sparasso (ik verscheur), wat zou slaan op de krachtige stekels bij een aantal soorten. Volgens anderen komt het van sparag(e)oo (tot barstens toe gevuld zijn), vanwege de vlezige spruiten. Officinalis betekent geneeskrachtig of uit de apotheken. Prostratus betekent tegen de grond geworpen.

Ondersoorten: Bij ons worden twee ondersoorten onderscheiden: Asperge (Asparagus officinalis subsp. officinalis) en  Liggende asperge (Asparagus officinalis subsp. prostratus).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Geofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni en juli.

Afmeting: 30-180 cm.

Asperge


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Liggende asperge


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


Michel Gaubert - CC BY-SA 2.0 FR


© R Luntz - CC BY-NC-ND 3.0


Mathieu Menand - CC BY-SA 2.0 FR

Wortels: Een dikke, houtige, kruipende wortelstokmet lange, dikke wortels.


Krish Dulal - CC BY-SA 3.0


Clemens Pfeiffer - Attribution


herbariaunited.org


hasbrouck.asu.edu - CC0-1.0

Liggende asperge


herbariaunited.org

Stengels: Asperge: Rechtopstaande, dof donkergroene, sterk vertakte, kale stengels. Vaak struikachtig. In het najaar wordt de plant oranjebruin tot geel. Daarna verdwijnt zij bovengronds.
Liggende asperge: Liggende, sterk vertakte, kale stengels, die even boven de grond een knik vertonen.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Liggende asperge


Genevieve Botti - CC BY-SA 2.0 FR


Genevieve Botti - CC BY-SA 2.0 FR


Liliane Roubaudi - CC BY-SA 2.0 FR


Genevieve Botti - CC BY-SA 2.0 FR

Takken: Asperge: De naaldvormige, groene takjes die in groepjes (bundels) van drie tot vijftien in de oksels van de schubvormige bladeren nemen de functievan de bladeren over. Ze zijn 1-2,5 cm (soms tot 3 cm) lang en iets afgeplat.
Liggende asperge: De naaldvormige, grijsgroene takjes zitten in bundels van vier tot vijftien. Ze zijn 0,5 tot 1 cm lang en zijn afgeplat.

Asperge


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Liggende asperge


Valérie - CC BY-SA 2.0 FR


© Arjan Portengen - CC-BY-NC-SA-3.0


© Erik Slootweg - CC BY-NC-ND 3.0


© Erik Simons - CC BY 3.0

Bladeren: De eigenlijke bladeren zijn vliezige, driehoekig-eironde, spitse schubben van enige millimeters lengte, die aan de voet langs het eronder staande stengellid aflopen. Alleen de stengelbasis draagt wat grotere schubben. Ze worden spoedig bruin.


Thor - CC BY 2.0


Krzysztof Ziarnek - GFDL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Asperge: Eenslachtig. Tweehuizig. De kleine (4-6,5 mm lange), klokvormige, groenig gele bloemen staan alleen of met twee bijeen in de bladoksels. Tenslotte hangen ze over. De bloemsteel heeft ongeveer halverwege een gewrichtje. Vrouwelijke planten hebben bloemen van hoogstens 5 mm met een vrijwel losbladig bloemdek, rudimentaire meeldraden en een stamper met drie afstaande stempels. Mannelijke planten hebben grotere bloemen met een diep gespleten bloemdek, waarop in de buis de meeldraden staan, en een rudimentaire stamper. Na de bloei valt het bloemdek niet af. De bloemstelen zijn 6 tot soms 25 mm lang.
Liggende asperge: De bloemen staan alleen of in paren in de bladoksels. Ze zijn groengeel, klokvormig en 4½-6½ mm. De bloemstelen zijn 2-8 mm lang.

Asperge


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Rasbak - CC BY-SA 3.0


Rasbak - CC BY-SA 3.0


Kristian Peters - CC BY-SA 3.0

Liggende asperge


© Erik Slootweg - CC BY-NC-ND 3.0


Liliane Roubaudi - CC BY-SA 2.0 FR


Liliane Roubaudi - CC BY-SA 2.0 FR


Mathieu Menand - CC BY-SA 2.0 FR

Vruchten: Een bes. Een 6-10 mm grote, glanzend oranjerode bes met zwarte zaden. De zaden zijn zeer kort levend (korter dan één jaar). Eenzaadlobbig.

Asperge


Stefan.lefnaer - CC BY-SA 4.0


H. Zell - CC BY-SA 3.0


Leo Michels - CC0


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Liggende asperge


© Chrit van Ewijk - CC BY-NC-ND 3.0


© Gertjan van Noord - CC BY-ND 3.0


© Wim Rubers - CC BY 3.0


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Asperge: Zonnige tot half beschaduwde, open plaatsen op droge, matig voedselarme tot matig voedselrijke, kalkhoudende tot kalkrijke, humushoudende grond (zand, leem en stenige plaatsen).
Liggende asperge: Zonnige, open plaatsen op droge, voedselarme, neutrale tot kalkrijke, grazige grond.

Groeiplaatsen: Asperge: Struwelen en lichte bosjes, zeeduinen (o.a. tussen duinstruweel en in bermen), op rotsen langs de kust, ruderale plaatsen, bermen, rivierduinen, in (rivierbegeleidende) ruigten, industrieterreinen, langs spoorwegen (spoordijken), omgewerkte grond en braakliggende grond. Tuinasperges in bermen en op ruderale terreinen zijn vaak verwilderd vanuit cultuur. Langs de grote rivieren komt zij vermoedelijk ook hier en daar als oorspronkelijke wilde plant voor.
Liggende asperge: Zeeduinen (grazige duinhellingen en laag duingrasland, vooral in de buurt van bebouwing en mosduinen) en op rotsen langs de kust.

Verspreiding

Wereld: Asperge: West-Siberië, de Kaukasus en Europa. Binnen Europa niet in de meest noordwestelijke en noordelijke delen en maar weinig in het Middellandse-Zeegebied. Ingeburgerd in Noord-Amerika, Zuid-Amerika, delen van Afrika, Australië en Nieuw-Zeeland.
Liggende asperge: Langs de Noordzee en mogelijk ook langs de Oostzee.

Asperge

gbif.org

Liggende asperge

gbif.org

Nederland: Asperge: Algemeen in de Hollandse en Zeeuwse duinen, plaatselijk vrij algemeen langs de grote rivieren, elders verwilderd, met name in Noord-Brabant en Limburg.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Al voor 1500 ingevoerd (archeofyt).
Liggende asperge: Vrij zeldzaam in de Hollandse duinen en zeer zeldzaam op enkele Waddeneilanden.
Rode lijst 2012. Kwetsbaar. Trend sinds 1950: matig afgenomen. Zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.

Asperge

Verspreidingsatlas.nl

Liggende asperge

Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Asperge: Vrij algemeen in het kustgebied, nabij stedelijke gebieden en in gebieden waar Asperge wordt gekweekt.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.
Liggende asperge: Zeer zeldzaam in het kustgebied.
Rode lijst. Met verdwijning bedreigd.

Asperge

Liggende asperge

Wallonië: Asperge: Zeldzaam. Verspreid voorkomend.
Liggende asperge: Niet in Wallonië.

Toepassingen

Medicinaal: Aan de asperge wordt een geneeskrachtige werking toegekend als medicijn tegen bijensteken, hartproblemen, duizeligheid en tandpijn. Ook werd het toegepast als urineafdrijvend middel of laxeermiddel. In asperges komt aminozuur asparagine voor dat de nierfunctie stimuleert. Tegenwoordig worden asperges vaak gewaardeerd door patiënten met een zoutarm dieet, daar de asperge zonder verdere toevoegingen een duidelijke eigen smaak heeft. Enige uren na het nuttigen van verse asperges heeft de urine bij ongeveer 45% van de mensen een merkwaardige geur. Dat komt doordat de zwavelhoudende stoffen in de asperge in het lichaam na consumptie snel worden omgezet in vluchtige zwavelhoudende verbindingen.

Keuken: De jonge scheuten worden geteeld als groente. Om een langere vlezige stengel te krijgen worden de rijen Aspergeplanten met cakevormige zandwallen van ongeveer drie decimeter hoogte bedekt. De planten zijn na drie jaar oogstbaar en gaan daarna nog een jaar of twaalf mee. Er zijn witte asperges en groene asperges. De eerste groeien onder de grond, de tweede boven de grond. In Noordwest-Europa worden meestal witte asperges gekweekt, in landen als Italië zijn dat vaak groene asperges. Asperges werden al rond 2700 v.Chr gegeten. Ook de Romeinen wisten de groente twee eeuwen voor Chr. al te waarderen. Na de val van het Romeinse Rijk is de aspergeteelt in Europa teloor gegaan. De kennis werd wel levend gehouden in de Levant. En vanaf de 15e eeuw keerde de aspergeteelt in Europa terug vanuit Spanje.Vanaf de 17e eeuw werd de asperge in Frankrijk en in sommige andere West-Europese landen gekweekt. In Nederland worden sinds de negentiende eeuw op grotere schaal asperges geteeld. Het meest in Noord-Limburg, maar ook in o.a. Twente en Groningen. In 2003 werd in Woerden een mes gevonden met de afbeelding van een asperge, waardoor wordt aangenomen dat de asperge in Nederland al in de Romeinse tijd werd gegeten. In België worden o.a. asperges gekweekt in de streek rond Mechelen.

Vermeerderen: Zaaien (direct na het oogsten van het zaad).

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 2, Jan Kops (1807)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 2, Martinus Houttuyn (1796)


Cruijdeboek, deel 2, Rembert Dodoens. Bloemen, welrieckende cruyden, saden, ende dyer ghelijcken (1554)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885 - 1905)


Svensk botanik, J.W. Palmstruch e.a. (1807-1838)


Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's Natürlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)


Botanischer Bilderatlas nach dem natürlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


Kräuterbuch, Unsere Heilpflanzen in Wort und Bild, Friedrich Losch (1914)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 9, J.E. Sowerby (1869)


Flora Parisiensis, deel 3, P. Bulliard (1776-1781)


Flore médicale, deel 1, F.P. Chaumeton (1833)


Flora regni borussici, deel 5, A.G. Dietrich (1832-1833


Herbarium Blackwellianum, deel 4, E. Blackwell (1760)


Atlas des plantes de France, deel 3, Amédée Masclef (1893)


Plantarum indigenarum et exoticarum Icones ad vivum coloratae, deel 4 (1791)


Histoire universelle du règne végétal, deel 11, P.J. Buchoz (1775-1778)


Repräsentanten einheimischer Pflanzenfamilien in bunten Wandtafeln mit erläuterndem Text, deel 9, C. Bollmann (1879-1882)


Traité des arbres et arbustes, deel 1,H.L. Duhamel du Monceau (1755)


Hortus Eystettensis, deel 1, Bessler, Basilius (1620)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)


Liggende asperge
Flora Batava, deel 15, Jan Kops en F.W. van Eeden (1877)


Liggende asperge
Flora Batava, deel 15, Jan Kops en F.W. van Eeden (1877)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra