Beemdooievaarsbek - Geranium pratense

Andere namen

Frysk: Fjild-earrebarrebek

English: Meadow Cranesbill

Français: Géranium des prés

Deutsch: Wiesen-Storchschnabel

Verouderde namen:

Classificatie

Orde: Geraniales

Familie: Geraniaceae (Ooievaarsbekfamilie)

Geslacht: Geranium (Ooievaarsbek)

Soort: Geranium pratense

Naamgeving (Etymologie): De vrucht lijkt op de snavel van een ooievaar, vandaar de Nederlandse naam ooievaarsbek. De vrucht lijkt op de snavel van een ooievaar, vandaar de Nederlandse naam ooievaarsbek. Geranium komt van het Griekse geranios (kraanvogel), omdat de vrucht enigszins lijkt op de snavel van een kraanvogel. Pratense betekent in weiden groeiend.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli en augustus.

Afmeting: 30-90 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Een dikke, kruipende wortelstok.


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


http://herbariaunited.org/

Stengels: Polvormend. De rechtopstaande stengels zijn kort behaard, onderaan met terugwijzende haren en bovenaan zijn ze kleverig door klierharen. De vrij dikke, herhaaldelijk gegaffelde bloemstelen zijn na de bloei eerst naar beneden gebogen, als de vrucht rijp is staan ze vaak weer rechtop.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De in omtrek ronde rozetbladen zijn lang gesteeld, niet gevlekt en diep handvormig gedeeld (vrijwel tot de voet) met vijf tot zeven ver uit elkaar staande, smalle, veerspletige bladslippen.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. Meestal zie je de verticaal staande, 1,5-3 cm grote, schotelvormige bloemen met twee bijeen. Ze hebben lang genaalde kelkbladen en helderblauwe tot paarsblauwe (zelden witte) kroonbladen met doorschijnende aderen. De afstaande en omhoog gekromde kroonbladen zijn aan de top afgerond. De helmdraden zijn aan de voet driehoekig verbreed.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Een kluisvrucht. De deelvruchtjes zijn dicht beklierd, zonder ribbels. Zaden met een mazenpatroon. De zaden zijn langlevend (langer dan vijf jaar). Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige, soms licht beschaduwde plaatsen opmatig vochtige tot matig natte, matig voedselrijke tot voedselrijke, zwak zure tot kalkhoudende, grazige grond (zand, leem, zavel en klei).

Groeiplaatsen: Ruige bermen, grasland (hooiland, weiland, uiterwaarden en beekbegeleidend grasland), langs struwelen en heggen, langs spoorwegen (spoorwegterreinen en spoordijken), dijken, ruigten, parken, bossen (landgoedbossen en soms in lichte loofbossen).

Verspreiding

Wereld: Vanaf Engeland en de Pyreneeën oostelijk tot ver in Siberië en Midden-Azië. Zeldzaam in de kustgebieden en in het Middellandse Zeegebied. Lokaal ingeburgerd in Noord-Amerika.

Beemdooievaarsbek - Geranium pratense

Nederland: Zeldzaam in het rivierengebied. Elders zeldzaam ingeburgerd.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Vrij zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.


Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zeldzaam ingeburgerd. Het meest in de Leemstreek en de Maasvallei.
Rode lijst. Criteria niet van toepassing.

Beemdooievaarsbek - Geranium pratense

Wallonië: Zeldzaam in het Maasgebied en in de zuidelijke Ardennen.
Rode lijst. Bijna bedreigd.

Toepassingen

Drachtplant: Beemdooievaarsbek is drachtplant voor honingbijen, hommels, solitaire bijen en vlinders.

Verfplant: Op IJsland werd uit de wortels een blauwe kleurstof gewonnen, waarmee de mantels werden geverfd van de IJslandse helden.

Cultuur: Beemdooievaarsbek wordt al honderden jaren in tuinen toegepast. In de tegenwoordige tuinen heeft de soort het afgelegd tegen andere grootbloemige Ooievaarsbekken. De stengels vallen gemakkelijk om, de plant bloeit maar kort en de bloemen zijn vaak wat flets van kleur.

Vermeerderen: Zaaien of scheuren.

Wetenswaardigheden

In Duitsland werd de plant vroeger ook wel Göttesgnade genoemd. In Scandinavië staat Beemdooievaarsbek bekend als 'Odins-genade' of 'Odinsbloem'.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 5, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1828)

Flora Batava, deel 5, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1828)


Geranium batrachiodes, Blauw Booterbloemen
Cruijdeboek, deel 1, Rembert Dodoens. Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe (1554)


Geranium batrachiodes, Blauw Booterbloemen
Cruijdeboek, deel 1, Rembert Dodoens. Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe (1554)


Geranium batrachiodes, Blauw Booterbloemen
Cruijdeboek, deel 1, Rembert Dodoens. Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe (1554)


Geranium batrachiodes, Blauw Booterbloemen
Cruijdeboek, deel 1, Rembert Dodoens. Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe (1554)


Flora Londinensis, deel 4, William Curtis (1781-1784)

New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)

Flora regni borussici, deel 12, A.G. Dietrich (1837-1844)

Hortus Romanus juxta Systema Tournefortianum, deel 5, Giorgio Bonelli (1783-1816)

British entomology, deel 2, J. Curtis (1823-1840)


Botanischer Bilderatlas nach dem natürlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


Geranium pratense L. var. variegatum
Hortus Eystettensis, deel 1, Bessler, Basilius (1620)


Geranium batrachioides flore albo
Hortus Eystettensis, deel 1, Bessler, Basilius (1620)
Geranium batrachioides caerul


Monadelphiae classis dissertationes decem, deel 1, A.J. Cavanilles (1787)


Rariorum plantarum historia, deel 2, C. Clusius (1601)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 2, J.E. Sowerby (1864)


Lehrbuch der Botanik für Gymnasien, Realschulen, forst- und landwirthschaftliche Lehranstalten, pharmaceutische Institute etc. sowie zum Selbstunterrichte (1872)


Pflanzenleben des Schwarzwaldes, Friedrich Oltmanns (1927)

Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


Das Pflanzenreich, Geraniaceae, deel 129, H.G.A. Engler(1912)


Das Pflanzenreich, Geraniaceae, deel 129, H.G.A. Engler(1912)


Dictionnaire des sciences naturelles, Plates Botanique, deel 4 (1816-1830)


Botanische wandtafeln, A. Peter (1901)
Fig. 2


British phaenogamous botany, deel 1: W. Baxter (1834-1843)

© 2001-2017 K.M. Dijkstra