Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Bergvrouwenmantel - Alchemilla monticola

Andere namen

Frysk: Bondelliuweprint

English: Hairy lady's mantle

Français: Alchémille des montagnes

Deutsch: Bergwiesen-Frauenmantel

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Rosales

Familie: Rosaceae (Rozenfamilie)

Geslacht: Alchemilla (Vrouwenmantel)

Soort: Alchemilla monticola

Naamgeving (Etymologie): De naam vrouwenmantel heeft zij gekregen omdat de bladeren als een ouderwetse mantel geplooid zijn. Alchemilla komt van het Arabische alkemelieh (alchemie), omdat de dauwdruppels, die op de bladen voorkomen, door de alchimisten bij hun experimenten om goud uit allerlei stoffen te verkrijgen, gebruikt werden. Ook bij hun zoeken naar de steen der wijzen werd de plant gebruikt, want men beweerde dat zij geheime krachten bevatte. Monticola verwijst naar de bergen.

Opmerking: Vroeger werden alle soorten vrouwenmantel gerekend tot één soort: Alchemilla vulgaris. Tegenwoordig wordt de soort opgedeeld in afzonderlijke soorten.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli, augustus en september.

Afmeting: 8-30 cm.


Ans Gorter - CC BY-SA 2.0 FR


Ans Gorter - CC BY-SA 2.0 FR


GT1976 - CC BY-SA 4.0


GT1976 - CC BY-SA 4.0

Wortels: Een houtige, voor een deel boven de grond kruipende wortelstok.


europeana.eu - CC BY-SA 3.0


herbariaunited.org


imago.indiana.edu - CC BY-NC 3.0


imago.indiana.edu - CC BY-NC 3.0

Stengels: Polvormend. De stengel is meestal tot aan de bloemstelen behaard (de bloemstelen vaak aan de voet vaak met enkele haren).


© Theo Muusse - verspreidingsatlas.nl


Francesco Festi - CC BY-NC-ND 4.0


Francesco Festi - CC BY-NC-ND 4.0


© Peter Meininger - CC-BY-NC-SA-3.0

Bladeren: De in omtrek ronde bladen zijn tot op ongeveer 1/3 ingesneden met 9-11 afgeronde, scherp getande lobben, die aan beide kanten dicht behaard zijn. De uitsparing aan de voet van de bladen is gesloten. De stengelbladen zijn meestal duidelijk gelobd. Volgroeide bladstelen van de wortelbladen met recht afstaande haren (bladen van jonge stelen met schuin omhooggerichte haren). De steunblaadjes van de wortelbladen zijn vaak roze tot rood aangelopen en verdrogen niet snel.


Salicyna - CC BY-SA 4.0


Salicyna - CC BY-SA 4.0


Krzysztof Belczynski - CC BY-SA 2.0


Salicyna - CC BY-SA 4.0

Bloemen: Tweeslachtig. De groengele, 2-3 mm grote bloemen groeien in gedrogen, dichte, bebladerde bloeiwijzen (bijschermen). Elke bloem heeft geen kroonbladen, maar wel vier kelkbladen, vier bijkelkbladen, vier meeldraden waarvan de helmknoppen niet openspringen en één onderstandige stamper. De bloemstelen zijn kaal. De kelkbladen zijn korter tot iets langer dan de kelkbuis en na de bloei schuin omhoog gericht. De bijkelkbladen zijn veel kleiner dan de kelkbladen. De kelkbuis is dicht behaard of bij sommige planten helemaal kaal.


Chrumps - GFDL


© Theo Muusse - verspreidingsatlas.nl


© Theo Muusse - verspreidingsatlas.nl


© Theo Muusse - verspreidingsatlas.nl

Vruchten: Een eenzadige dopvrucht of nootje. Tweezaadlobbig.

Steve Hurst - USDA-NRCS PLANTS Database


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige tot half beschaduwde plaatsen op grazige, vochtige tot vrij natte, matig voedselrijke grond.

Groeiplaatsen: Bermen, waterkanten (o.a. van beken en sloten) en nat, bemest grasland (weiland en hooiland).

Verspreiding

Wereld: Midden-en Noord-Europa. Ingeburgerd in Noord-Amerika en op enkele andere plaatsen.


gbif.org

Nederland: Zeer zeldzaam in het noordoosten, oosten en midden van het land en in laagveengebieden.
Rode lijst 2012. Ernstig bedreigd. Trend sinds 1950: zeer sterk afgenomen. Zeer zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.


Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Niet in Vlaanderen.

Wallonië: Zeer zeldzaam.
Rode lijst. Met uitsterven bedreigd.
Beschermd.

Toepassingen

Medicinaal: Vrouwenmantels kennen een veelzijdige medicinale toepassing. Vroeger werd vrouwenmantel o.a. toegepast tegen ernstige menstruatiepijnen.

Vermeerderen: Zaaien of scheuren.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Icones plantarum medico-oeconomico-technologicarum, deel 3, F.B. Vietz (1806)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra