Wilde planten in Nederland en BelgiŽ

Bernagie - Borago officinalis

Frysk: Blaubekje

English: Borage

FranÁais: Bourrache

Deutsch: Borretsch

Synoniemen: KomkommerKruid.

Familie: Boraginaceae (Ruwbladigenfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Borago komt uit het oud-arabisch en betekent daar ďruwharigĒ. In het middeleeuws latijn werd het woord als leenwoord overgenomen. Officinalis komt van het Latijnse officium (werkplaats, in plantkundig/medische verband is dat de apotheek). Officinalis betekent dus in gebruik in de apotheek / geneeskrachtig.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Eenjarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Therofyt.

Hoofdbloei: Juni, juli, augustus en september.

Afmeting: 20-80 cm.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Een penwortel.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Stengels: De rechtopstaande, stijve en dikke stengels zijn afstaand borstelig behaard en al of niet vertakt.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De meestal eironde, in de gevleugelde bladsteel versmalde wortelbladen vormen eerst een rozet. De bladrand is gegolfd. De zittende stengelbladen zijn kleiner en meer langwerpig tot lancetvormig. De bovenste bladeren zijn stengelomvattend. Alle bladen zijn afstaand behaard.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. De half-knikkende, 1,5-3 cm grote bloemen staan schermachtig bijeen (bebladerde schichten). Ze hebben een stervormig gedeelde kroon met afstaande, eironde, spitse slippen en een duidelijke kegel van paarszwarte meeldraden. Ze zijn helder blauw (zelden roze of wit) met een wit centrum (witte keelschubben). De helmknoppen zijn donker. De kelkslippen zijn lijn-lancetvormig, ongeveer even lang als de bloemkroon en na de bloei samenneigend. De dikke bloemstelen zijn omgebogen.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Een splitvrucht. Een vrucht met vier (maar soms minder) groengele, later bruinig zwart wordende zaden. Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Biotoop

Bodem: Zonnige, warme, open plaatsen op vochtige, voedselrijke, vaak omgewerkte grond (zand, zavel, lichte klei en stenige plaatsen).

Groeiplaatsen: Akkers, ruigten, ruderale plaatsen, puinhopen, bermen, omgewerkte grond, tuinen, braakliggende grond, vuilstorten en langs spoorwegen (spoorwegterreinen).

Verspreiding

Wereld: Oorspronkelijk uit Zuid-Europa en Noord-Afrika. Plaatselijk ingeburgerd, o.a. in Noord-Frankrijk, Groot-BrittanniŽ, Amerika en AustraliŽ.

Nederland: Geregeld verwilderd vanuit tuinen.

Vlaanderen: Vaak verwilderd vanuit tuinen.
WalloniŽ:
Vaak verwilderd vanuit tuinen.

Toepassingen

Medicinaal: De soortaanduiding officinalis geeft aan dat aan de plant een geneeskundige werking werd toegeschreven. Een gekookt aftreksel van 2 eetlepels bloemen met 1 liter water kan enkele malen per dag als thee worden gedronken en zou helpen tegen reuma, nierontstekingen, ter bevordering van urine-afdrijving en tegen borst- en slijmvliesontstekingen. In wijn zouden de bloembladen helpen tegen neerslachtigheid. Reeds bij de Grieken stond de plant om zijn opbeurende werking bekend. De soort wordt op grotere schaal verbouwd om het oliehoudende zaad (gamma-linoleenzuur). Bernagie- of Borage-olie bevat een hoog gehalte aan Gamma-linoleenzuur (GLA) evenals zink, magnesium, vitamine B6 en biotine. Als een van de voornaamste natuurlijke bronnen van GLA heeft Borage olie een grote vlucht genomen in de voedingssupplementen industrie.

Keuken: Bernagie wordt veel gekweekt als toeKruid. Als voedsel wordt de plant vooral in het Middellandse Zeegebied gewaardeerd als onderdeel van salades en andere zomerse gerechten. Ze heeft een komkommerachtige smaak, de naam komkommerKruid. heeft ze hieraan te danken. Behalve de bloemen worden ook de jonge blaadjes als sla of als spinazie gegeten.

Cultuur: Bernagie wordt vaak gekweekt als bijenbloem.

Verfplant: De bloemen kunnen gebruikt worden om azijn blauw te kleuren.

Vermeerderen: Zaaien ter plaatse.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 12, Jan Kops, P. M. E. Gevers Deijnoot en F. A. Hartsen (1865)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 2, Martinus Houttuyn (1796)


Cruijdeboek, deel 1, Rembert Dodoens. Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe (1554)


Flora von Deutschland, ÷sterreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomť (1885)


Deutschlands flora, deel 2, J. Sturm, J.W. Sturm (1801-1802)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 7, J.E. Sowerby (1867)



Flora regni borussici, deel 2, A.G. Dietrich (1834)


Kršuterbuch, Unsere Heilpflanzen in Wort und Bild, Friedrich Losch (1905)


Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's NatŁrlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)


Botanischer Bilderatlas nach dem natŁrlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


Flora Parisiensis, deel 4, P. Bulliard (1776-1781)


Atlas des plantes de France, deel 3, Amťdťe Masclef (1893)


Flore mťdicale, deel 2, F.P. Chaumeton (1829)


Repršsentanten einheimischer Pflanzenfamilien in bunten Wandtafeln mit erlšuterndem Text, C. Bollmann  (1879-1882)


New KreŁterbuch, L. Fuchs (1543)

Medical Botany, deel 2, W. Woodville, W.J. Hooker, G. Spratt (1832)


Hortus Eystettensis, deel 1, Bessler, Basilius (1620)


Hortus floridus, fasicle pars altera, C. van de Passe (1614)


Arzneipflanzenbuch (1520-1530)


Grandes Heures Anne de Bretagne, Jean (Jehan) Bourdichon (1503-1508)

2001-2021 K.M. Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL