Wilde planten in Nederland en België

Herfstbitterling en Zomerbitterling - Blackstonia perfoliata

Frysk: Giel skieppeklokje

English: Yellow-wort

Français: Blackstonie acuminée, Blackstonie perfoliée

Deutsch: Spätblühender Bitterling, Durchwachsenblättrige Bitterling

Synoniemen: Blackstonia acuminata, Chlora serotina

Familie: Gentianaceae (Gentiaanfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Blackstonia is genoemd naar de apotheker John Blackstone (1660-1743). Perfoliata is afgeleid van de Latijnse woorden per (door) en folium (blad), met bladen, waarbij de steel schijnbaar door het blad is gegroeid. Serotina betekent laat bloeiend of groeiend. Perfoliata is afgeleid van de Latijnse woorden per (door) en folium (blad), met bladen, waarbij de steel schijnbaar door het blad is gegroeid.

Ondersoorten: Herfstbitterling (Blackstonia perfoliata subsp. serotina) en Zomerbitterling (Blackstonia perfoliata subsp. perfoliata).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Eenjarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Therofyt.

Hoofdbloei: Herfstbitterling: Augustus t/m oktober.
Zomerbitterling: Juni t/tm september.

Afmeting: 10-40 cm.

Herfstbitterling

© Theo Westra - verspreidingsatlas.nl


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 3.0

Zomerbitterling

© Joop Verburg - verspreidingsatlas.nl


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


kuleuven-kulak.be/bioweb


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk -
CC-BY-NC-SA-2.0 uk

Wortels
Herfstbitterling


europeana.eu -
CC-BY-NC-SA-3.0


europeana.eu -
CC-BY-NC-SA-3.0


europeana.eu -
CC-BY-NC-SA-3.0


europeana.eu -
CC-BY-NC-SA-3.0

Zomerbitterling


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


herbariaunited.org


herbariaunited.org

Stengels: Een blauwgroene plant. De rechtopstaande stengels zijn rond. De bloeiwijze-assen zijn kantig.

Herfstbitterling


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 3.0

Zomerbitterling


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0

Bladeren: De onderste bladeren vormen een wortelrozet. De stengelbladen zijn eirond tot driehoekig. Ze zijn in paren vergroeid.
Herfstbitterling
: De middelste stengelbladen zijn groter dan de grondbladen. Ze zijn aan zijn aan de voet versmald en de basis is vergroeid voor minder dan de maximale breedte ( niet over de volle breedte met elkaar vergroeid).
Zomerbitterling: De middelste stengelbladen zijn kleiner dan de grondbladen. Ze zijn aan naar de voet niet versmald en de basis is over de volledige bladbreedte vergroeid.

Herfstbitterling


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 3.0

Zomerbitterling


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


kuleuven-kulak.be/bioweb

Bloemen: Tweeslachtig. De gele bloemen groeien in losvertakte bijschermen, met korte bloemstelen (gemiddeld zo'n 2 cm lang). De zes tot acht kroonbladen zijn tot op de helft gespleten in spitse slippen. Ze staan stervormig uitgespreid. De kelkslippen zijn lijn- tot lancetvormig. De helmdraad is meestal ongeveer even lang als de helmknop. De stempel is tweespletig.
Herfstbitterling
: De bloemen zijn 0,8-1 cm groot. De kelkslippen hebben drie nerven en liggen na de bloei vlak tegen de doosvrucht aan. Aan de voet zijn ze 1-1,2 mm breed. Ze zijn ongeveer even lang als de bloemkroon.
Zomerbitterling: De bloemen zijn 0,8-1½ cm groot. De kelkslippen zijn zwak generfd (éénnervig, maar soms drienervig) en na de bloei ingerold (vaak met een omgerolde rand). Aan de voet zijn ze 0,6-0,8 mm breed. Ze zijn korter dan de bloemkroon.

Herfstbitterling


Olivier Pichard -
CC BY-SA 3.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 3.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 3.0

Zomerbitterling

© Joop Verburg - verspreidingsatlas.nl


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0

Vruchten: Een doosvrucht. Tweezaadlobbig.

Herfstbitterling


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Digitale zadenatlas

Zomerbitterling


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


kuleuven-kulak.be/bioweb


Digitale zadenatlas

Biotoop

Bodem: Zonnige, open plaatsen (pionier) op vochtige tot natte, matig voedselarme, kalkrijke, humusarme grond (zand met veel schelpgruis).

Groeiplaatsen: Zeeduinen (duinvalleien en langs duinpaadjes), drooggevallen zandplaten, voormalige strandvlakten, op molshopen, rotsachtige plaatsen, grasland (kalkgrasland) en opgespoten (kalkrijke) grond.

Verspreiding

Wereld: Herfstbitterling: Zuidwest-Azië, Noordwest-Afrika en Zuid- en Midden-Europa. Noordelijk tot in Zuidwest-Frankrijk en het Bovenrijndal bij Mainz, met Nederland als voorpost.
Zomerbitterling: Zuidwest-Azië, Noordwest-Afrika en Zuid- en Midden-Europa. Noordelijk tot in Vlaanderen en Midden-Engeland.

Bitterling

Herfstbitterling

Zomerbitterling

Nederland: Herfstbitterling: Zeldzaam langs de kust van o.a. Voorne en Goeree en in de Lauwersmeerpolder.
Zomerbitterling: Zeer zeldzaam. Ingeburgerd tussen 1950 en 1974. Bij Amsterdam sinds 1974.

Herfstbitterling

Zomerbitterling

Vlaanderen: Herfstbitterling: Niet in Vlaanderen.
Zomerbitterling: Zeer zeldzaam in het duingebied bij Nieuwpoort, De Panne en aan de IJzermonding. Algemener in de omgeving van Antwerpen.
Wallonië:
Herfstbitterling: Niet in Wallonië.
Zomerbitterling: Zeer zeldzaam.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 14, Jan Kops en F.W. van Eeden (1872)


Flora Batava, Jan Kops, F. W. van Eeden, L. Vuyck. Deel 22 (1906)


Naturalis Biodiversity Center, Leiden


Iconographia botanica seu plantae criticae, H.G.L. Reichenbach (1823-1832)


British entomology, deel 8, J. Curtis (1823-1840)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 6, J.E. Sowerby (1866)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


Iconographia botanica seu plantae criticae, H.G.L. Reichenbach (1823-1832)


Plantarum seu stirpium icones, deel 1, M. de Lobel (1581)

2001-2022 K.M. Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL