Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Bokkenorchis - Himantoglossum hircinum

Andere namen

Frysk:

English: Lizard Orchid

Français: Orchis bouc

Deutsch: Bocks-Riemenzunge

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Asparagales

Familie: Orchidaceae (Orchideeënfamilie)

Geslacht: Himantoglossum (Bokkenorchis)

Soort: Himantoglossum hircinum

Naamgeving (Etymologie): De bloemen verspreiden een bokkengeur, vandaar de naam. De botanische naam Himantoglossum is afgeleid van het Oud-Griekse himas (riem) en glossum (tong). Hircinum is afgeleid van het Latijnse hircus (geitenbok).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Geofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni en juli.

Afmeting: 30-80 cm.


BerndH - CC BY-SA 3.0


Hans Hillewaert - CC BY-SA 3.0


BerndH - CC BY-SA 3.0


BerndH - CC BY-SA 3.0

Wortels: Twee wortelknollen.


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0

Stengels: De stengels vertonen vage, paarsachtige vlekken.


Havang(nl) - CC BY-SA 3.0


Orchi - CC BY-SA 3.0


Joachim Lutz - CC BY-SA 3.0


Joachim Lutz - CC BY-SA 3.0

Bladeren: De plant heeft vier tot zes grondstandige bladen. Ze zijn elliptisch tot langwerpig, matgroen en niet gevlekt. In de bloeitijd zijn ze vaak al voor een deel verdord.


Bonnlander - CC BY-SA 3.0


Cronimus - CC BY-SA 3.0


Joachim Lutz - CC BY-SA 3.0


BerndH - CC BY-SA 3.0

Bloemen: Tweeslachtig. De aar is lang-kegelvormig en bevat veel bloemen. De stinkende (naar bokken geurende) bloemen zijn licht grijsgroen met paarsrode vlekjes en streepjes. De bloemlip is 3-5 cm lang en heeft een uitgerande top. Bij de voet zitten twee korte zijlobben. De bloem is driedelig en bestaat uit lijnvormige zijzijslippen en een bredere, als een spiraal gedraaide middenslip (deze is drie tot vijf keer zo lang als de zijslippen). Aan de top is de bloem meestal tweespletig. De spoor is naar omlaag gericht, bijna zakvormig en veel korter dan het vruchtbeginsel. De andere bloemdekbladen buigen mutsvormig samen.


Lukas Riebling - CC BY-SA 3.0


Didier Descouens - CC BY-SA 4.0


Bernd Haynold - CC BY 2.5


Hans Hillewaert - CC BY-SA 3.0

Vruchten: Een doosvrucht. Eenzaadlobbig.


AnRo0002 - CC0


AnRo0002 - CC0


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige tot half beschaduwde plaatsen op matig droge tot vochtige, voedselarme, kalkrijke, humushoudende grond (zand en mergel).

Groeiplaatsen: Zeeduinen (laag duinstruweel en duingrasland), grasland (kalkgrasland en hooiland), bosranden, dijken en bermen.

Verspreiding

Wereld: Zuidwest-Azië, Noord-Afrika (Atlasgebergte) en Zuid- en Midden-Europa. Noordelijk tot in Midden-Duitsland, België, Nederland en Midden-Engeland.


gbif.org

Nederland: Zeer zeldzaam in de kalkrijke duinen, in Zeeland en in Zuid-Limburg.
Rode lijst 2012. Gevoelig. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Zeer zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.
Beschermd.


Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zeldzaam in de duinen bij De Haan. Elders uiterst zeldzaam.
Rode lijst. Bedreigd. Beschermd.

Wallonië: Zeldzaam in het Maasgebied en de zuidelijke Ardennen, maar vrij algemeen in de Viroinvallei.
Rode lijst. Kwetsbaar. Beschermd.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Bocxcullekens
Cruijdeboek, deel 2, Rembert Dodoens. Bloemen, welrieckende cruyden, saden, ende dyer ghelijcken (1554)


Pflanzenleben des Schwarzwaldes, Friedrich Oltmanns (1927)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 9, J.E. Sowerby (1869)


Introductio generalis in rem herbariam, deel 5, A.Q. Rivinus (1690-1777)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Die Orchidaceen Deutschlands, Deutsch-Oesterreichs und der Schweiz, M. Schulze (1894)


Atlas des plantes de France, deel 3, Amédée Masclef (1893)


Flora regni borussici, deel 11, A.G. Dietrich (1843)


Florae Austriaceae, deel 4, N.J. von Jacquin (1776)


Plantarum indigenarum et exoticarum Icones ad vivum coloratae, deel 7 (1793)

La Belgique horticole, journal des jardins et des vergers, deel 21 (1871)

Flore illustré de Nice et des Alpes-maritimes. Iconographie des Orchidées, J.B. Barla (1868)


Historia stirpium indigenarum Helvetiae inchoata, deel 2, A. von Haller (1768)


The journal of the Linnean society, Botany, deel 8, M. Smith (1865)

Gartenflora, deel 5, E. von Regel (1856)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra