Wilde planten in Nederland en België

Bosboterbloem (Kalkboterbloem) - Ranunculus polyanthemos

Frysk:

English: Multiflowered Buttercup

Français: Renoncule des bois, Renoncule à segments étroits

Deutsch: Wald-Hahnenfuß, Vielblütiger Hahnenfuß

Synoniemen: Ranunculus serpens subsp. nemorosus,
Ranunculus nemorosus, Ranunculus breyninus, Ranunculus tuberosus, Brede bosboterbloem.
Ranunculus serpens subsp. polyanthemoides, Ranunculus nemorosus angustifolius, Smalle bosboterbloem.

Familie: Ranunculaceae (Ranonkelfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Boterbloem is vanwege de boterkleurige bloemblaadjes. Ranunculus is het verkleinwoord van het Latijnse rana (kikker). Ranonkels groeien vaak in of langs het water en in vochtige weiden, de plek waar veel kikkers voor komen. Polyanthemos betekent veelbloemig en nemorosus van de bossen.

Ondersoorten: We onderscheiden in ons gebied twee ondersoorten: Kalkboterbloem (Ranunculus polyanthemos subsp. polyanthemoides) en Bosboterbloem (Ranunculus polyanthemos subsp. nemorosus).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni en juli.

Afmeting: 30-90 cm.


Bosboterbloem
Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Bosboterbloem
Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0

Wortels


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


europeana.eu - CC-BY-NC-SA-3.0


europeana.eu - CC-BY-NC-SA-3.0


europeana.eu -
CC-BY-NC-SA-3.0

Stengels: Rechtopstaande stengels, zonder uitlopers.


kalkboterbloem
Petr Filippov -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


kalkboterbloem
© Theo Muusse - verspreidingsatlas.nl

Bladeren: Bosboterbloem: De onderste bladeren zijn diep ingesneden, soms bijna samengesteld, meestal driedelig met vrij brede bladslippen. Het middelste blaadje is niet of zeer kort gesteeld.
Kalkboterbloem: De onderste bladeren zijn diep ingesneden, soms bijna samengesteld, meestal vijfdelig met vrij smalle bladslippen. Het middelste blaadje is zittend of zeer kort gesteeld.


Bosboterbloem
Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Bosboterbloem
Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0

Bloemen: Bosboterbloem: Tweeslachtig. De gele bloemen zijn 1½-2 cm. De bloemsteel is gegroefd. De bloembodem is behaard.
Kalkboterbloem: De gele bloemen zijn tot 1½ cm groot.


Bosboterbloem
Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Kalkboterbloem
Petr Filippov -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0

Vruchten: Een eenzadige dopvrucht of nootje. De snavel van de vruchtjes is sterk gekromd en naar binnen omgekruld. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig.


Kalkboterbloem
© Erik van Dijk -
CC BY-NC-ND 3.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Bosboterbloem - Kalkboterbloem
Digitale zadenatlas

Biotoop

Bodem: Bosboterbloem: Licht beschaduwde tot zonnige plaatsen op vrij droge tot vochtige, vrij voedselarme, matig zure tot kalkrijke, humeuze, compacte, lemige grond.
Kalkboterbloem: Zonnige tot soms licht beschaduwde plaatsen op vochtige tot natte, fosforarme en voedselarme, licht zure tot neutrale, maar calciumrijke grond.

Groeiplaatsen: Bosboterbloem: Bossen (loofbossen, kalkrijke bossen en hellingbossen met milde humus).
Kalkboterbloem: Grasland (weinig bemest hooiland, kalkgrasland en extensief beweide bergweiden), moerassen (veenmoerassen) en bosranden.

Verspreiding

Wereld: Bosboterbloem: Zuid- en Midden-Europa.
Kalkboterbloem: Op het vasteland van Europa, behalve in het uiterste noorden.

Ranunculus polyanthemos

Bosboterbloem

Kalkboterbloem

Nederland: Bosboterbloem: Verdwenen. Vroeger  in Zuid-Limburg en  bij Nijmegen.
Kalkboterbloem: Zeer zeldzaam in Zuid-Limburg.

Ranunculus polyanthemos

Bosboterbloem

Kalkboterbloem

Vlaanderen: Bosboterbloem: Waarschijnlijk niet in Vlaanderen.
Kalkboterbloem: Zeer zeldzaam in de Jekervallei.
Wallonië:
Bosboterbloem: Zeldzaam in Lotharingen, de Ardennen en in het Maasgebied.
Kalkboterbloem: Zeer zeldzaam.

Ranunculus polyanthemos

Bosboterbloem

Kalkboterbloem

Toepassingen

Vermeerderen: Zaaien.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 22, Jan Kops, F.W. van Eeden en L.Vuyck (1906)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Hortus Eystettensis, deel 1, Bessler, Basilius (1620)


Flora regni borussici, deel 4, A.G. Dietrich (1836)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)

2001-2021 K.M. Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL