Wilde planten in Nederland en België

Bosboterbloem en Kalkboterbloem - Ranunculus polyanthemos

Frysk:

English: Multiflowered Buttercup

Français: Renoncule des bois, Renoncule à segments étroits

Deutsch: Wald-Hahnenfuß, Vielblütiger Hahnenfuß

Synoniemen: Ranunculus serpens subsp. nemorosus, Ranunculus nemorosus, Ranunculus breyninus, Ranunculus tuberosus, Brede bosboterbloem.
Ranunculus serpens subsp. polyanthemoides, Ranunculus nemorosus angustifolius, Smalle bosboterbloem.

Familie: Ranunculaceae (Ranonkelfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Boterbloem is vanwege de boterkleurige bloemblaadjes. Ranunculus is het verkleinwoord van het Latijnse rana (kikker). Ranonkels groeien vaak in of langs het water en in vochtige weiden, de plek waar veel kikkers voor komen. Polyanthemos betekent veelbloemig en nemorosus van de bossen.

Ondersoorten: We onderscheiden in ons gebied twee ondersoorten: Kalkboterbloem (Ranunculus polyanthemos subsp. polyanthemoides) en Bosboterbloem (Ranunculus polyanthemos subsp. nemorosus).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Hoofdbloei: Mei t/m juli.

Afmeting: 30-90 cm.


Bosboterbloem
Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Bosboterbloem
Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0

Wortels: Zonder uitlopers.


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


europeana.eu - CC-BY-NC-SA-3.0


europeana.eu - CC-BY-NC-SA-3.0


europeana.eu -
CC-BY-NC-SA-3.0

Stengels: Rechtopstaande stengels, zonder uitlopers.
Bosboterbloem: De bloemsteel is gegroefd.


kalkboterbloem
Petr Filippov -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


kalkboterbloem
© Theo Muusse - verspreidingsatlas.nl

Bladeren: De onderste bladen zijn diep ingesneden, drie- tot vijfdelig met vrij brede bladslippen, soms bijna samengesteld (het middelste blaadje is dan kort gesteeld).
Bosboterbloem
: De onderste bladen zijn drie- tot vijfspletig tot drie- tot vijfdelig. De blaadjes zijn meestal breed en ruitvormi. Ze zijn tot hoogstens een vierde ingesneden.
Kalkboterbloem: De onderste bladen zijn drie- tot vijfdelig tot bijna drie- tot vijftallig. De blaadjes zijn meestal smal en omgekeerd eirond-lancetvormig. Ze zijn tenminste tot een derde ingesneden.


Bosboterbloem
Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Bosboterbloem
Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0

Bloemen: Bosboterbloem: Tweeslachtig. De gele bloemen zijn 1½-2 cm. De bloemsteel is gegroefd en de bloembodem behaard.
Kalkboterbloem: De gele bloemen zijn tot 1½ cm groot.


Bosboterbloem
Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Kalkboterbloem
Petr Filippov -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0

Vruchten: Een eenzadige dopvrucht of nootje. De snavel van de vruchtjes is sterk gekromd en naar binnen omgekruld. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig.
Bosboterbloem: De snavel van de vruchtjes is bij rijpheid sterk ingerold.
Kalkboterbloem: De snavel van de vruchtjes is bij rijpheid gekromd, maar niet of maar weinig ingerold.


Kalkboterbloem
© Erik van Dijk -
CC BY-NC-ND 3.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Bosboterbloem - Kalkboterbloem
Digitale zadenatlas

Giftigheid: Giftig.

Biotoop

Bodem: Bosboterbloem: Licht beschaduwde tot zonnige plaatsen op vochtige, vrij voedselarme, kalkhoudende, humeuze, compacte, lemige grond.
Kalkboterbloem: Zonnige tot soms licht beschaduwde plaatsen op vochtige tot natte, fosforarme en voedselarme, licht zure tot neutrale, maar calciumrijke grond.

Groeiplaatsen: Bosboterbloem: Bossen (loofbossen, kalkrijke bossen en hellingbossen met milde humus).
Kalkboterbloem: Grasland (weinig bemest hooiland, kalkgrasland en extensief beweide bergweiden), moerassen (veenmoerassen) en bosranden.

Verspreiding

Wereld: Bosboterbloem: Zuid- en Midden-Europa.
Kalkboterbloem: Op het vasteland van Europa, behalve in het uiterste noorden.

Ranunculus polyanthemos

Bosboterbloem

Kalkboterbloem

Nederland: Bosboterbloem: Verdwenen. Vroeger in Zuid-Limburg en bij Nijmegen.
Kalkboterbloem: Zeer zeldzaam in Zuid-Limburg.

Ranunculus polyanthemos

Bosboterbloem

Kalkboterbloem

Vlaanderen: Bosboterbloem: Waarschijnlijk niet in Vlaanderen.
Kalkboterbloem: Zeer zeldzaam in de Jekervallei.
Wallonië:
Bosboterbloem: Zeldzaam in Lotharingen, de Ardennen en in het Maasgebied.
Kalkboterbloem: Zeer zeldzaam.

Ranunculus polyanthemos

Bosboterbloem

Kalkboterbloem

Toepassingen

Vermeerderen: Zaaien.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 22, Jan Kops, F.W. van Eeden en L.Vuyck (1906)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Hortus Eystettensis, deel 1, Bessler, Basilius (1620)


Flora regni borussici, deel 4, A.G. Dietrich (1836)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)

2001-2021 K.M. Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL