Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Brede orchis - Dactylorhiza majalis subsp. majalis

Andere namen

Frysk: Frouljustriennen

English: Broad-leaved Marsh Orchid

Français: Orchis à larges feuilles

Deutsch: Breitblättrige Fingerwurz

Verouderde of andere namen: Dactylorhiza majalis, Orchis majalis, Orchis fistulosa, Dactylorhiza fistulosa, Orchis latifolia, Breedbladige orchis

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Asparagales

Familie: Orchidaceae (Orchideeënfamilie)

Geslacht: Dactylorhiza (Handekenskruid)

Soort: Dactylorhiza majalis ssp. majalis

Naamgeving (Etymologie): Dactylorhiza is afgeleid van het Oud-Griekse dactylus (teen of vinger) en rhiza (wortel). Het slaat op de vingervormige wortelknollen. De soortaanduiding majalis is afkomstig van het Latijnse maius (mei), wat betrekking heeft op de bloeiperiode.

Ondersoorten: De beide andere ondersoorten zijn: Rietorchis en Veenorchis. De ondersoorten worden ook wel opgevat als drie afzonderlijke soorten (Dactylorhiza majalis, Dactylorhiza praetermissa en Dactylorhiza sphagnicola).

Kruisingen: Brede orchis kan een bastaard vormen met Vleeskleurige orchis (Dactylorhiza x aschersoniana) en met Harlekijn (Orchis x boudieri).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Geofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni en juli.

Afmeting: 15-60 cm, zelden nog hoger.


Bernd Haynold - CC BY-SA 3.0


Bernd Haynold - CC BY-SA 3.0


© Hans Hillewaert - CC BY-SA 3.0


Vojtech Dostál - CC BY 3.0

Wortels: Een vingervormige wortelknol.


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0

Stengels: De stengels worden naar de top toe hol. Ze zijn min of meer gedrongen, maar later worden ze wat langer. De stengeltop is vaak iets paars.


© Hans Hillewaert - CC BY-SA 3.0


Bernd Haynold - CC BY 2.5


Dirk Beyer - CC BY-SA 3.0


Jörg Hempel- CC BY-SA 3.0 de

Bladeren: De plant heeft vier tot acht donkergroene, schuin afstaande bladen. De onderste bladeren zijn langwerpig en in het midden het breedst. De bovenste bladeren zijn smaller, met meestal onregelmatige, gevulde (zelden ringvormige) donkere vlekken, maar soms zijn ze ongevlekt. De schutbladen zijn vaak iets paarsig en meestal langer dan de bloemen.


Reytan - Public Domain


TomᚠMerta - CC BY-SA 4.0


Reytan - Public Domain


Meneerke bloem - CC BY-SA 3.0

Bloemen: Tweeslachtig. De aar is kegelvormig. De bloemen zijn paarsrood, soms roze of zelden wit met donkere vlekken. De zijdelingse bloembladen staan af. De driedelige lip is vlak uitgespreid, 0,9-1,4 cm, heeft een getande rand en paarsige lijnen. De lip heeft teruggeslagen zijzijslippen en vaak een grote middenlob. Het honingmerk bestaat uit stippen, streepjes en lussen. De spooris korter dan het vruchtbeginsel.


Bernd Haynold - CC BY 2.5


Bernd Haynold - CC BY 2.5


© Hans Hillewaert - CC BY-SA 4.0


Orchi - CC BY-SA 3.0

Vruchten: Een doosvrucht. Eenzaadlobbig.


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige plaatsen op vochtige tot natte, voedselarme tot matig voedselrijke, niet of slechts licht bemeste, zwak zure tot vaak kalkhoudende, humusrijke grond (veen, zand, leem, löss, zavel, rivierklei en lichte zeeklei.) Ook in zwak brak milieu.

Groeiplaatsen: Grasland (moerassige plaatsen, hooiland, extensief beweid grasland en blauwgrasland), bermen, zeeduinen (grazige duinvalleien), moerassen (trilvenen en bronmoerassen), waterkanten (langs kwelsloten en greppels), buitendijkse waarden, zandplaten, afgravingen, opgespoten grond en drassige plekken op dalwanden.

Verspreiding

Wereld: West-, Midden- en Oost-Europa.


gbif.org
Brede orchis


gbif.org

Brede orchis en Rietorchis (Dactylorhiza majalis)

Nederland: Zeldzaam, verspreid in vrijwel het hele land.
Rode lijst 2012. Kwetsbaar. Trend sinds 1950: sterk afgenomen. Vrij zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.
Beschermd.

Brede orchis

Verspreidingsatlas.nl

Brede orchis en Rietorchis (Dactylorhiza majalis)

Verspreidingsatlas.nl

Brede orchis x Rietorchis (Dactylorhiza x godferyana)

Verspreidingsatlas.nl

Brede orchis x Harlekijn (Orchis x boudieri)

Verspreidingsatlas.nl

Brede orchis x Vleeskleurige orchis (Dactylorhiza x aschersoniana)

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zeldzaam. Het meest in de Kempen en de Leemstreek.
Rode lijst. Kwetsbaar. Beschermd.

Wallonië: Vrij zeldzaam in het Maasgebied en de Ardennen.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 1, Jan Kops (1800)


Flora Batava, deel 1, Jan Kops (1800)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm (1796)


Orchis majalis
Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Die Orchidaceen Deutschlands, Deutsch-Oesterreichs und der Schweiz, M. Schulze (1894)


Album des orchidées de l'Europe centrale et septentrionale, Henry Correvon (1854-1939)


Moninckx atlas, deel 8, J. Moninckx (1682-1709)


Orchis majalis
Iconographia botanica seu plantae criticae, H.G.L. Reichenbach (1823-1832)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra