Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Brede wespenorchis - Duinwespenorchis - Epipactis helleborine

Andere namen

Frysk: Brede kaaiblom, Sânkaaiblom

English: Broad Leaved Helleborine

Français: Epipactis à larges feuilles, Epipactis des Pays-Bas

Deutsch: Breitblättrige Stendelwurz, Holländische Stendelwurz

Verouderde of andere namen: Epipactis helleborine subsp. helleborine, Epipactis latifolia, Breedbladige wespenorchis, Epipactis neerlandica

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Asparagales

Familie: Orchidaceae (Orchideeënfamilie)

Geslacht: Epipactis (Wespenorchis)

Soort: Epipactis helleborine

Naamgeving (Etymologie): De naam wespenorchis laat zich verklaren doordat bestuiving alleen door plooivleugelwespen plaatsvindt. Epipactis komt van het Griekse epi (op) en pegnumi (vast steken). De naam slaat op een andere plant met deze naam, die een woekerplant was. Helleborine betekent letterlijk helleboros-achtig, omdat de plant enigszins op de Helleboros lijkt. Neerlandica verwijst naar Nederland.

Ondersoort: Duinwespenorchis (Epipactis helleborine subsp. neerlandica) is een ondersoort van Brede wespenorchis (Epipactis helleborine subsp. helleborine).

Kruising: Brede wespenorchis kan een bastaard vormen met Geelgroene wespenorchis (Epipactis x reinekei).

Epipactis x reinekei


© Theo Muusse - verspreidingsatlas.nl


© Theo Muusse - verspreidingsatlas.nl


© Theo Muusse - verspreidingsatlas.nl


© Theo Muusse - verspreidingsatlas.nl

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Geofyt.

Bloeimaanden: Brede wespenorchis: Juli, augustus en september.
Duinwespenorchis: Juli en augustus.

Afmeting: 30-80 cm.

Brede wespenorchis


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Duinwespenorchis


Cs california - CC BY-NC-ND 3.0


waarneming.nl- CC BY-NC-ND 3.0


waarneming.nl- CC BY-NC-ND 3.0


© Gerrit Welgraven - verspreidingsatlas.nl

Wortels: Uit de wortelstok ontspringen vaak meerdere stengels.

Brede wespenorchis


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Stengels: De lange, rechtopstaande stengels zijn bovenaan behaard en onderaan vaak paarsachtig. De bloeiwijzesteel is meestal niet opvallend langer dan de stengelleden. In het begin van het bloeiseizoen is de bloemstengel aan de top omgebogen.

Brede wespenorchis


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Duinwespenorchis


Hans Dekker - freenatureimages.eu


© Wijnand van Buuren - verspreidingsatlas.nl


© Koen van Zoest - verspreidingsatlas.nl


© Koen van Zoest - verspreidingsatlas.nl

Bladeren: Brede wespenorchis: Elke plant heeft vier tot tien, verspreidstaande bladen. Deze zijn eirond tot langwerpig en staan in spiralen. Ze omvatten de stengel, zijn spits en 6-15 cm lang en 2-8 cm breed. Vaak hebben ze een hartvormige voet. De nerven lopen parallel aan elkaar in bogen. Aan de randen zitten hele kleine, naar voren gerichte tandjes.
Duinwespenorchis: Elke plant heeft vier tot tien bladen. Deze zijn eirond tot langwerpig en staan in spiralen. Ze zijn stengelomvattend, spits en 6-15 cm lang en 2-8 cm breed. Aan de randen zitten hele kleine, naar voren gerichte tandjes.

Brede wespenorchis


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Duinwespenorchis


waarneming.nl - CC BY-NC-ND 3.0


© Koen van Zoest - verspreidingsatlas.nl


Jan Parie - CC-BY-NC-SA-2.0


Hugues Tinguy - CC BY-SA 2.0 FR

Bloemen: Brede wespenorchis: Tweeslachtig. De bloemen vormen samen een lang gerekte aarvormige tros. De bloemen zijn tweezijdig symmetrisch en hebben een klokvormig bloemdek. Van buiten zijn ze 0,9-1 cm en meestal groen of groengeel, maar soms roodachtig. Het komvormige voetstuk is van binnen geelgroen tot donkerpaars. De top is eirond tot hartvormig, groenwit, roze of paarsig met een omlaag gekrulde punt. De top van de lip heeft twee gladde knobbels. Onder iedere bloem staat een schutblad. Het schutblad onder de onderste bloem is ongeveer twee keer zo lang als de bloem. Het onderstandig vruchtbeginsel is kaal of maar weinig behaard.
Duinwespenorchis: De bloemen vormen een lang gerekte tros. Van buiten zijn ze 0,9-1 cm groot en meestal groen of groengeel. Het komvormige voetstuk is van binnen donkerpaars. De top is eirond tot hartvormig, groenwit, roze of paarsig met een omlaag gekrulde punt. De top van de lip heeft twee gladde knobbels. De schutbladen groeien in het midden van de tros. Ze staan bij het begin van de bloei schuin af. Het onderste schutblad is meestal minder dan twee keer zo lang als de bloem.

Brede wespenorchis


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Hajotthu - CC BY 3.0

Duinwespenorchis


© Wijnand van Buuren - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Hugues Tinguy - CC BY-SA 2.0 FR


Hans Dekker - freenatureimages.eu


Hans Dekker - freenatureimages.eu

Vruchten: Brede wespenorchis: Een doosvrucht met vele stoffijne zaden. Eenzaadlobbig.
Duinwespenorchis: Het vruchtbeginsel is vrij dicht behaard.

Brede wespenorchis


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Duinwespenorchis


waarneming.nl - CC BY 3.0


waarneming.nl - CC BY 3.0


waarneming.nl - CC BY 3.0


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Brede wespenorchis: Licht beschaduwde plaatsen op droge tot vochtige, voedselarme tot matig voedselrijke, zwak zure tot kalkhoudende, goed doorluchte, humeuze grond (zand, leem, zavel en klei).
Duinwespenorchis: Licht beschaduwde tot soms vrij zonnige plaatsen op droge tot vochtige, voedselarme tot matig voedselrijke, kalkrijke grond (duinzand).

Groeiplaatsen: Brede wespenorchis: Bossen (loofbossen, naaldbossen, grienden, parkbossen, droge, voedselrijke bossen, bosrijke villawijken en langs bospaden en lanen), bosranden, struwelen, beschaduwde bermen, dijken, tuinen, recreatieterreinen, zeeduinen (langs duinpaden en in duinvalleien), langs spoorwegen, plantsoenen en geluidswallen. Brede wespenorchis groeit vaak op plekken die ingrijpend door de mens beïnvloed zijn, zoals b.v. langs boswegen door een menging van de bosgrond met zand, schelpgruis, steenslag of gruis en is ook regelmatig in bebouwde kommen aan te treffen.
Duinwespenorchis: Kalkrijke duinhellingen, duinpannen en dennenbossen.

Verspreiding

Wereld: Brede wespenorchis: In gebieden met een gematigd klimaat in Azië, Noordwest-Afrika en in bijna heel Europa. In Noorwegen tot voorbij de poolcirkel. Ingeburgerd in Noord-Amerika.
Duinwespenorchis: Kusten van Vlaanderen, Nederland, Frankrijk (departementen Nord, Pas-de-Calais en Manche), Noord-Duitsland, Noorwegen en Denemarken.

Brede wespenorchis

gbif.org

Duinwespenorchis

gbif.org

Nederland: Brede wespenorchis: Vrij algemeen, maar vrij zeldzaam in Drenthe en zeldzaam in zeeklei- en laagveengebieden.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems. Beschermd.
Duinwespenorchis: Zeldzaam in de duinen.

Epipactis helleborine

Verspreidingsatlas.nl

Brede wespenorchis

Verspreidingsatlas.nl

Duinwespenorchis

Verspreidingsatlas.nl

Brede wespenorchis x Geelgroene wespenorchis (Epipactis x reinekei)

Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Brede wespenorchis: Vrij algemeen, maar plaatselijk zeldzaam of ontbrekend (met name in de Polders).
Rode lijst. Thans niet bedreigd. Beschermd.
Duinwespenorchis: Zeldzaam in de duinen.

Wallonië: Brede wespenorchis: Plaatselijk vrij algemeen, op andere plaatsen vrij zeldzaam.
Beschermd.
Duinwespenorchis: Niet in Wallonië.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 15, Jan Kops en F.W. van Eeden (1877)


Cruijdeboek, deel 3, Rembert Dodoens. Wortelen, medecynale cruyden, ende quaden hinderlijcke ghewassen (1554)


Helleborine latifolia


Serapias latifolia


Epipactis consimilis


Epipactis latifolia

Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

Annals of the Royal Botanic Garden, Calcutta, deel 8, R. Pantling (1891)

Bilder ur Nordens Flora, deel 3, Carl Axel Magnus Lindman (1922-1926)

English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 9, J.E. Sowerby (1869)

Botanischer Bilderatlas nach dem natürlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


Atlas des plantes de France, deel 3, Amédée Masclef (1893)


Phytanthoza iconographia, deel 3, J.W. Weinmann (1742)


Dictionnaire des sciences naturelles, Plates Botanique, deel 2 (1816-1830)


Flora regni borussici, deel 1, A.G. Dietrich (1832-1833)

The botanical cabinet, deel 10, C. Loddiges, G. Cooke (1827)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


Epipactis latifolia


Epipactis viridiflora


Epipactis macrostachya


Epipactis dalhousiae


Die Orchidaceen Deutschlands, Deutsch-Oesterreichs und der Schweiz, M. Schulze (1894)

Flore illustré de Nice et des Alpes-maritimes. Iconographie des Orchidées, J.B. Barla (1868)

Icones Plantarum Indiae Orientalis, deel 5, R. Wight (1852-1853)


Flora Parisiensis, deel 7, P. Bulliard (1776-1781)


Introductio generalis in rem herbariam, deel 5, A.Q. Rivinus (1690-1777)


Damasonium flore mixto


Helleborine flore carneo

Introductio generalis in rem herbariam, deel 5, A.Q. Rivinus (1690-1777)

© 2001-2019 K.M. Dijkstra