Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Brede wespenorchis - Epipactis helleborine

Andere namen

Frysk: Brede kaaiblom

English: Broad Leaved Helleborine

Français: Epipactis à larges feuilles

Deutsch: Breitblättrige Stendelwurz

Verouderde of andere namen: Epipactis helleborine subsp. helleborine, Epipactis latifolia, Breedbladige wespenorchis

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Asparagales

Familie: Orchidaceae (Orchideeënfamilie)

Geslacht: Epipactis (Wespenorchis)

Soort: Epipactis helleborine

Naamgeving (Etymologie): De naam wespenorchis laat zich verklaren doordat bestuiving alleen door plooivleugelwespen plaatsvindt. Epipactis komt van het Griekse epi (op) en pegnumi (vast steken). De naam slaat op een andere plant met deze naam, die een woekerplant was. Helleborine betekent letterlijk helleboros-achtig, omdat de plant enigszins op de Helleboros lijkt.

Ondersoort: De andere ondersoort is Duinwespenorchis (Epipactis helleborine subsp. neerlandica).

Kruising: Brede wespenorchis kan een bastaard vormen met Geelgroene wespenorchis (Epipactis x reinekei).


Epipactis x reinekei
© Theo Muusse - verspreidingsatlas.nl


Epipactis x reinekei
© Theo Muusse - verspreidingsatlas.nl


Epipactis x reinekei
© Theo Muusse - verspreidingsatlas.nl


Epipactis x reinekei
© Theo Muusse - verspreidingsatlas.nl

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Geofyt.

Bloeimaanden: Juli, augustus en september.

Afmeting: 30-80 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Uit de wortelstok ontspringen vaak meerdere stengels.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Stengels: De lange, rechtopstaande stengels zijn bovenaan behaard en onderaan vaak paarsachtig. De bloeiwijzesteel is meestal niet opvallend langer dan de stengelleden. In het begin van het bloeiseizoen is de bloemstengel aan de top omgebogen.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: Elke plant heeft vier tot tien, verspreidstaande bladen. Deze zijn eirond tot langwerpig en staan in spiralen. Ze omvatten de stengel, zijn spits en 6-15 cm lang en 2-8 cm breed. Vaak hebben ze een hartvormige voet. De nerven lopen parallel aan elkaar in bogen. Aan de randen zitten hele kleine, naar voren gerichte tandjes.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. De bloemen vormen samen een lang gerekte aarvormige tros. De bloemen zijn tweezijdig symmetrisch en hebben een klokvormig bloemdek. Van buiten zijn ze 0,9-1 cm en meestal groen of groengeel, maar soms roodachtig. Het komvormige voetstuk is van binnen geelgroen tot donkerpaars. De top is eirond tot hartvormig, groenwit, roze of paarsig met een omlaag gekrulde punt. De top van de lip heeft twee gladde knobbels. Onder iedere bloem staat een schutblad. Het schutblad onder de onderste bloem is ongeveer twee keer zo lang als de bloem. Het onderstandig vruchtbeginsel is kaal of maar weinig behaard.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Hajotthu - CC BY 3.0

Vruchten: Een doosvrucht met vele stoffijne zaden. Eenzaadlobbig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Licht beschaduwde plaatsen op droge tot vochtige, voedselarme tot matig voedselrijke, zwak zure tot kalkhoudende, goed doorluchte, humeuze grond (zand, leem, zavel en klei).

Groeiplaatsen: Bossen (loofbossen, naaldbossen, grienden, parkbossen, droge, voedselrijke bossen, bosrijke villawijken en langs bospaden en lanen), bosranden, struwelen, beschaduwde bermen, dijken, tuinen, recreatieterreinen, zeeduinen (langs duinpaden en in duinvalleien), langs spoorwegen, plantsoenen en geluidswallen. Brede wespenorchis groeit vaak op plekken die ingrijpend door de mens beïnvloed zijn, zoals b.v. langs boswegen door een menging van de bosgrond met zand, schelpgruis, steenslag of gruis en is ook regelmatig in bebouwde kommen aan te treffen.

Verspreiding

Wereld: In gebieden met een gematigd klimaat in Azië, Noordwest-Afrika en in bijna heel Europa. In Noorwegen tot voorbij de poolcirkel. Ingeburgerd in Noord-Amerika.


gbif.org

Nederland: Vrij algemeen, maar vrij zeldzaam in Drenthe en zeldzaam in zeeklei- en laagveengebieden.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems. Beschermd.

Brede wespenorchis

Verspreidingsatlas.nl

Brede wespenorchis en Duinwespenorchis (Epipactis helleborine)

Verspreidingsatlas.nl

Brede wespenorchis x Geelgroene wespenorchis (Epipactis x reinekei)

Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Vrij algemeen, maar plaatselijk zeldzaam of ontbrekend (met name in de Polders).
Rode lijst. Thans niet bedreigd. Beschermd.

Wallonië: Vrij algemeen tot vrij zeldzaam.
Beschermd.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 15, Jan Kops en F.W. van Eeden (1877)


Flora Batava, deel 15, Jan Kops en F.W. van Eeden (1877)


Cruijdeboek, deel 3, Rembert Dodoens. Wortelen, medecynale cruyden, ende quaden hinderlijcke ghewassen (1554)


Cruijdeboek, deel 3, Rembert Dodoens. Wortelen, medecynale cruyden, ende quaden hinderlijcke ghewassen (1554)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)
Helleborine latifolia


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)
Serapias latifolia


Dictionnaire des sciences naturelles, Plates Botanique, deel 2 (1816-1830)


Atlas des plantes de France, deel 3, Amédée Masclef (1893)


Phytanthoza iconographia, deel 3, J.W. Weinmann (1742)

Annals of the Royal Botanic Garden, Calcutta, deel 8, R. Pantling (1891)
Epipactis consimilis

Annals of the Royal Botanic Garden, Calcutta, deel 8, R. Pantling (1891)
Epipactis latifolia

Bilder ur Nordens Flora, deel 3, Carl Axel Magnus Lindman (1922-1926)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


The botanical cabinet, deel 10, C. Loddiges, G. Cooke (1827)

English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 9, J.E. Sowerby (1869)

Flora regni borussici, deel 1, A.G. Dietrich (1832-1833)

Botanischer Bilderatlas nach dem natürlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


Epipactis latifolia
Flore illustré de Nice et des Alpes-maritimes. Iconographie des Orchidées, J.B. Barla (1868)


Epipactis viridiflora
Flore illustré de Nice et des Alpes-maritimes. Iconographie des Orchidées, J.B. Barla (1868)


Die Orchidaceen Deutschlands, Deutsch-Oesterreichs und der Schweiz, M. Schulze (1894)


Epipactis macrostachya
Icones Plantarum Indiae Orientalis, deel 5, R. Wight (1852-1853)


Epipactis dalhousiae
Icones Plantarum Indiae Orientalis, deel 5, R. Wight (1852-1853)


Flora Parisiensis, deel 7, P. Bulliard (1776-1781)


Damasonium flore mixto
Introductio generalis in rem herbariam, deel 5, A.Q. Rivinus (1690-1777)


Introductio generalis in rem herbariam, deel 5, A.Q. Rivinus (1690-1777)


Helleborine flore carneo
Introductio generalis in rem herbariam, deel 5, A.Q. Rivinus (1690-1777)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra