Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Citroenmelisse - Melissa officinalis

Andere namen

Frysk: Sitroenmelisse

English: Lemon balm

Français: Mélisse

Deutsch: Zitronenmelisse

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Lamiales

Familie: Lamiaceae (Lipbloemenfamilie)

Geslacht: Melissa (Melisse)

Soort: Melissa officinalis

Naamgeving (Etymologie): Citroenmelisse geurt naar citroen. Melissa is een oude Griekse naam waarmee werd aangeduid, dat de bloemen vaak werden bezocht door honingbijen. Officinalis betekent geneeskrachtig of uit de apotheken.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juli, augustus en september.

Afmeting: 40-90 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Met uitlopers.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Stengels: De rechtopstaande of opstijgende stengels zijn vierkant, lichtgroen, vertakt en beklierd.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De geelgroene, naar citroen geurende bladeren zijn gesteeld, eirond tot ruitvormig, gekarteld of diep getand en aan de voet afgeknot of min of meer hartvormig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. De bloemen staan in schijnkransen in bebladerde, armbloemige aren. De naar één kant gekeerde bloemen zijn wittig of bleekgeel en vaak roze aangelopen. Ze zijn 0,8-1,5 cm. De bovenlip staat rechtop. De onderlip is drielobbig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Een eenzadige dopvrucht of nootje. De zaden zijn donkerbruin tot zwart, met een witte punt en ongeveer 1 mm lang. Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Jose Hernandez, USDA-NRCS PLANTS Database


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Meestal licht beschaduwde, maar soms ook zonnige plaatsen op vochthoudende, matig voedselrijke grond.

Groeiplaatsen: Struwelen, akkers en in stedelijke gebieden.

Verspreiding

Wereld: Oorspronkelijk uit Zuid-Europa en het Middellandse-Zeegebied. Ingeburgerd elders in Europa, o.a. in Zuid-Zweden, Denemarken, Groot-Brittannië en Duitsland. Eveneens ingeburgerd in Amerika, Australië en Nieuw-Zeeland.


gbif.org

Nederland: Zeldzaam ingeburgerd. Het meest in stedelijke gebieden. Ingeburgerd tussen 1950 en 1974.


Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Verwilderd vanuit tuinen. Mogelijk zeldzaam ingeburgerd.

Wallonië: Op een aantal plaatsen ingeburgerd.

Toepassingen

Medicinaal: Citroenmelisse werd medicinaal al 2000 jaar geleden door de Grieken gebruikt. De Arabieren brachten de plant naar Spanje en de Benedictijner monniken naar onze streken, waar hij al vroeg gekweekt werd in kloostertuinen. Citroenmelisse werd in Zuid-Europa 'hartelust' en door de Zwitserse arts Paracelsus 'levenselixer' genoemd. Hij geloofde dat dit kruid een mens weer volledig tot leven kon wekken. Deze mening werd gesteund door de London Dispensary uit 1696: 'Citroenmelisse zal, indien elke ochtend toegediend, iemand jonger maken, het denkvermogen versterken en een smachtende aard wat opvrolijken'. De eigenschap om Melisse olie te verkrijgen wordt al eeuwen door kruidendeskundigen beschreven en ook tegenwoordig wordt het nog binnen de aromatherapie gebruikt om depressies te verminderen. Leg de verse bladeren direct op insectenbeten en zweren of maak er een papje van en leg dat erop. Een aftreksel van de bladeren als thee kun je gebruiken voor verlichting bij chronische bronchitis, kou met koorts, hoofdpijn en om spanningen wat te verminderen. De thee geeft een ontspannen gevoel. Het kruid is goed bij een moeilijke spijsvertering, het werkt krampstillend op de maag en de darmen en is windenverdrijvend. Citroenmelisse is ook goed tegen slapeloosheid, vaak gecombineerd met Lavendel en Meidoorn. Het heeft verder een antivirale werking bij herpesinfecties. Melisse kun je o.a. gebruiken bij: allergieën, astma, bronchitis, chronische hoest, gebrek aan eetlust, depressie, migraine, misselijkheid, ingewandstoornissen, postnatale problemen, hartkloppingen, onregelmatige menstruatie, opgeblazen gevoel, slapeloosheid, angst, depressiviteit, spanning, shock en stress. Melisse kan in zeer lage concentratie ook gebruikt worden om eczeem en andere huidproblemen te behandelen.

Keuken: Fijn gehakte verse bladeren kunnen worden toegevoegd aan salades, witte sauzen voor vis, mayonaise, zuurkool of haring in het zuur. Ook kan citroenmelisse toegevoegd worden aan fruitsalades, gelei, custardpudding, vruchtendranken en wijnen. Van een aftreksel van verse bladeren kan melisse thee worden gezet.

Vermeerderen: Scheuren.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 2, Martinus Houttuyn (1796)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 2, Martinus Houttuyn (1796)


Cruijdeboek, deel 1, Rembert Dodoens. Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe (1554)


Cruijdeboek, deel 1, Rembert Dodoens. Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe (1554)


Cruijdeboek, deel 1, Rembert Dodoens. Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe (1554)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Deutschlands flora, deel 3, J. Sturm, J.W. Sturm (1801-1802)


Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's Natürlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)
303


Botanischer Bilderatlas nach dem natürlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


Plantae officinales, deel 2, T.F.L. Nees von Esenbeck, A. Henry (1828-1833)


Medical Botany, deel 3, W. Woodville, W.J. Hooker, G. Spratt (1832)


Flore médicale, deel 4, F.P. Chaumeton (1830)


A curious herbal, deel 1, E. Blackwell (1737)


Hortus Eystettensis, deel 2, Bessler, Basilius (1620)
Melissa officinarum


Hortus Romanus juxta Systema Tournefortianum, deel 3, Giorgio Bonelli (1783-1816)
Melissa hortensis


Flora Graeca, deel 6, J. Sibthrop, J.E. Smith (1826)
Melissa altissima


Flora Graeca, deel 6, J. Sibthrop, J.E. Smith (1826)
Melissa altissima


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 7, J.E. Sowerby (1867)


Album de la flora médico-farmacéutica industrial, indigena y exotica, deel 3, V. Martin de Argenta (1864)


Die officinellen Pflanzen der Pharmacopoea Germanica, F.G. Kohl (1891-1895)


Kräuterbuch, Unsere Heilpflanzen in Wort und Bild, Friedrich Losch (1914)


Introductio generalis in rem herbariam, deel 2, A.Q. Rivinus (1690-1777)


Introductio generalis in rem herbariam, deel 6, A.Q. Rivinus (1690-1777)


Flora Parisiensis, deel 6, P. Bulliard (1776-1781)


Botanische wandplaten (1881)


Atlas des plantes de France, deel 3, Amédée Masclef (1893)


Atlas der officinellen Pflanzen, deel 1, O.C. Berg, C.F. Schmidt (1891-1893)


Medizinal Pflanzen, deel 1, F.E. Köhler, W. Müller (1887)


Icones plantarum medico-oeconomico-technologicarum, deel 2, F.B. Vietz (1804)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra