Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Dagkoekoeksbloem - Silene dioica

Andere namen

Frysk: Reade koekútsblom

English: Red campion

Français: Compagnon rouge

Deutsch: Rote Lichtnelke

Verouderde of andere namen: Melandrium rubrum, Melandrium dioicum

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Caryophyllales

Familie: Caryophyllaceae (Anjerfamilie)

Geslacht: Silene

Soort: Silene dioica

Naamgeving (Etymologie): De naam koekoeksbloem is mogelijk ontstaan doordat de planten bloeien als de Koekoek weer in het land is en begint te roepen. In de bladoksels zie je vaak schuim, waarin de larve van een schuimcicade leeft (het koekoeksspuug). Het zou dus ook kunnen dat de naam daarvan afkomstig is. Silene verwijst naar de bosgod Silenus, de Griekse vader van de silenen, die vaak met een dikke buik, net als de kelk van sommige soorten, dronken en rijdend op een ezel werd afgebeeld. Volgens anderen stamt silene af van het Griekse sialon (speeksel), omdat vele soorten kleverig zijn. Dioica betekent tweehuizig.

Kruising: Dagkoekoeksbloem kan een kruising vormen met Avondkoekoeksbloem (Silene x hampeana, Bastaardkoekoeksbloem). De bastaard is grotendeels vruchtbaar en vormt soms bastaardzwermen met de ouders. De kroonbladen zijn meestal roze.
Bastaardkoekoeksbloem staat op zonnige tot licht beschaduwde, ietwat open, droge tot vochtige, ± voedselrijke, vaak enigszins bemeste, humusarme, vaak kalkhoudende en iets omgewerkte zand-, leem- en kleibodems, ook op laagveen en op puin. De plant staat vooral op plaatsen waar bosjes, houtwallen en struwelen gekapt of waar heggen en ruigten gerooid zijn en verder op allerlei andere verstoorde plaatsen. Deze kruising kan overal ontstaan waar beide ouders in elkaars nabijheid staan. Het taxon is algemeen verspreid in Nederland maar wordt waarschijnlijk vaak over het hoofd gezien. Illustratief hiervoor zijn de vindplaatsconcentraties rondom Eindhoven, in Twente en in het zuidwesten van Zuid-Limburg, waar deskundige en ijverige floristen al jarenlang goed werk doen. Bastaardkoekoeksbloem heeft in de regel roze bloemen, is grotendeels fertiel en kan terugkruisen met haar stamouders en zo bastaardzwermen vormen die in veel kenmerken overeenkomen met die van de ouders en herkenning (zeer) moeilijk kunnen maken.
René van Moorsel, 2015 - CC BY-SA 3.0


Silene x hampeana
© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Silene x hampeana
© Joop Verburg - verspreidingsatlas.nl


Silene x hampeana
© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Silene x hampeana
© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend, zelden tweejarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni, juli, augustus, september, oktober en november.

Afmeting: 30-90 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Een kruipende wortelstok.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Stengels: De rechtopstaande, ronde stengels zijn zacht behaard, maar ze hebben geen klierharen en zijn dus niet kleverig. De planten groeien vaak in groepen.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De tot 10 cm lange, tegenoverstaande bladeren zijn breed langwerpig tot eirond en boven het midden het breedst. De middelste en onderste bladeren zijn aan de top afgerond met een korte spits. De onderste bladeren zijn gesteeld. De bovenste hebben een korte steel of zijn zittend.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Eenslachtig. Tweehuizig. De niet geurende bloemen staan met vele bij elkaar in losse, vertakte bloeiwijzen. Ze zijn roze of zelden wit en 1,8-2½ cm. Vrouwelijke bloemen hebben vijf stijlen en vijf stempels. Mannelijke bloemen hebben tien meeldraden. Bij de slank blijvende, mannelijke kelken zie je tien nerven, bij de dikker wordende, vrouwelijke kelken vaak twintig. De kelken worden tot 1½ cm lang.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Een doosvrucht met tien tanden. De vruchten worden soms iets langer dan 1 cm en hebben tien naar buiten omgerolde randen. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Biotoop

Bodem: Zonnige tot meestal licht beschaduwde plaatsen op vochtige, matig voedselrijke tot voedselrijke, vaak kalkhoudende, humeuze, zandige grond (zand, leem en laagveen).

Groeiplaatsen: Bossen (lichte loofbossen, parkbossen), bosranden (zomen), struwelen, hakhoutbosjes, houtwallen, heggen, kapvlakten, waterkanten (slootkanten), grasland (hooiland), bermen, zeeduinen, en ruigten.

Verspreiding

Wereld: Oorspronkelijk uit koude en gematigde streken in Noord-, West- en Midden-Europa tot in Centraal-Azië. Elders ingeburgerd (koel-gematigde, vochtige gebieden).


gbif.org

Nederland: Algemeen, maar vrij zeldzaam in de kleigebieden van Zeeland, Groningen en Fryslân en in het Waddengebied.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Dagkoekoeksbloem

Verspreidingsatlas.nl

Silene x hampeana (Dagkoekoeksbloem x Avondkoekoeksbloem)

Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Algemeen, maar zeer zeldzaam in de Polders.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Wallonië: Algemeen.

Toepassingen

Legende: Dagkoekoeksbloem werd als een duivelsplant beschouwd. Wie de plant plukte zou een vroege dood sterven. Een legende vertelde dat als een kind de Dagkoekoeksbloem plukte zijn vader zou sterven en zijn moeder als het de Avondkoekoeksbloem plukte.

Vermeerderen: Zaaien.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 6, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1832)


Flora Batava, deel 6, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1832)


Flora Batava, deel 10, Jan Kops en Johannes Everhardus van der Trappen (1849)


Flora Batava, deel 10, Jan Kops en Johannes Everhardus van der Trappen (1849)


Cruijdeboek, deel 2, Rembert Dodoens. Bloemen, welrieckende cruyden, saden, ende dyer ghelijcken (1554)


Cruijdeboek, deel 2, Rembert Dodoens. Bloemen, welrieckende cruyden, saden, ende dyer ghelijcken (1554)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm (1796)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Bilder ur Nordens Flora, deel 2, Carl Axel Magnus Lindman (1922-1926)


Flora Londinensis, deel 2, William Curtis (1777-1778)


Botanischer Bilderatlas nach dem natürlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


Rariorum plantarum historia, deel 1, C. Clusius (1601)


Flora Parisiensis, deel 2, P. Bulliard (1776-1781)


Hortus floridus, fasicle pars altera, C. van de Passe (1614)
Lychnis silvestris multiplex


Hortus floridus, fasicle pars altera, C. van de Passe (1614)
Lychnis silvestris


Catalogus plantarum horti Pisani, M.A. Tilli (1723)


Phytanthoza iconographia, deel 3, J.W. Weinmann (1742)
Lychnis sylvestris


Phytanthoza iconographia, deel 3, J.W. Weinmann (1742)
Silene dioica var. hortensis (Lychnis sylvestris flore pleno rubro)


Phytanthoza iconographia, deel 3, J.W. Weinmann (1742)
Silene dioica var. hortensis (Lychnis sylvestris alba simplex hirsuta cauliculis striatis)


Hortus Eystettensis, deel 1, Bessler, Basilius (1620)
Lychnis sylvestris


Flora regni borussici, deel 3, A.G. Dietrich (1835)


Atlas des plantes de France, deel 2, Amédée Masclef (1890)


British entomology, deel 8, J. Curtis (1823-1840)


Grandes Heures Anne de Bretagne, Jean (Jehan) Bourdichon (1503-1508)


Grandes Heures Anne de Bretagne, Jean (Jehan) Bourdichon (1503-1508)


Grandes Heures Anne de Bretagne, Jean (Jehan) Bourdichon (1503-1508)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra