Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Donkere vetmuur - Uitstaande vetmuur - Sagina apetala

Andere namen

Frysk: Griene fetmier, Utsteande fetmier

English: Annual pearlwort

Français: Sagine apétale

Deutsch: Wimper-Mastkraut, Aufrechtes Mastkraut

Verouderde of andere namen: Gewimperde vetmuur, Tengere vetmuur, Sagina ciliata, Sagina micropetala

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Caryophyllales

Familie: Caryophyllaceae (Anjerfamilie)

Geslacht: Sagina (Vetmuur)

Soort: Sagina apetala

Naamgeving (Etymologie): Sagina betekent meststof. De planten werden meer als mest dan als voedsel gebruikt. Volgens anderen komt sagina echter van saginare (vetmesten). Mogelijk i.v.m. het voeren van vee (bijv. ganzen), die werden vetgemest met sagina. Apetala betekent zonder bloemkroonbladen.

Ondersoorten: Er komen bij ons twee ondersoorten voor: Donkere vetmuur (Sagina apetala subsp. apetala) en Uitstaande vetmuur (Sagina apetala subsp. erecta).

Opmerking: Tot voor kort werden Donkere vetmuur en Uitstaande vetmuur beschouwd als één soort: Tengere vetmuur (Sagina apetala).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Eenjarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Therofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni en juli.

Afmeting: Donkere vetmuur: 2-10 cm.
Uitstaande vetmuur: 2-15 cm.

Donkere vetmuur


Robert Steers/NPS - CC0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Uitstaande vetmuur


© Grada Menting - verspreidingsatlas.nl


© Grada Menting - verspreidingsatlas.nl


© Malcolm Storey - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


© Malcolm Storey - CC-BY-NC-SA-2.0 uk

Wortels: Er is één wortelstelsel.


herbariaunited.org


herbariaunited.org


herbariaunited.org


herbariaunited.org

Stengels: De rechtopstaande stengels zijn draaddun en sterk vertakt. De bloemsteel is na de bloei aan de top gebogen, maar gaat later weer rechtop staan.

Donkere vetmuur


bertrant.bui - CC BY-SA 2.0 FR


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Uitstaande vetmuur


© Malcolm Storey - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


© Malcolm Storey - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


© Malcolm Storey - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


© Malcolm Storey - CC-BY-NC-SA-2.0 uk

Bladeren: Donkere vetmuur: De donkergroene bladen vormen geen rozet. Ze zijn kaal of de bovenste zijn soms iets klierharig. Ze lopen uit in een 0,3 mm lang stekelpuntje.
Uitstaande vetmuur: De lichtgroene bladeren vormen geen rozet. Ze zijn kaal, maar op de bladeren groeien soms klierharen en aan de voet stijve wimperharen. Ze lopen uit in een 0,3 mm lang stekelpuntje.

Donkere vetmuur


© Grada Menting - verspreidingsatlas.nl


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Uitstaande vetmuur


Cor Nonhof - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Malcolm Storey - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


© Malcolm Storey - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


© Malcolm Storey - CC-BY-NC-SA-2.0 uk

Bloemen: Donkere vetmuur: Tweeslachtig. De alleenstaande bloemen groeien op kleverig behaarde of kale stelen. Ze zijn groen of wit, viertallig en 2-4 mm. De kroon is zeer klein en valt spoedig af. De kelkbladen zijn kaal en 1,7-2,2 mm lang. Meestal liggen ze tegen de rijpe vrucht aan.
Uitstaande vetmuur: De kelkbladen zijn kaal en 1-1,6 mm lang en staan in de vruchttijd meestal rechtaf. De buitenste twee kelkbladen zijn stomp of iets kapvormig. In de knop hebben de kelkbladen een roze-rode tand.

Donkere vetmuur


bertrant.bui - CC BY-SA 2.0 FR


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Uitstaande vetmuur


Cor Nonhof - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Malcolm Storey - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


© Malcolm Storey - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


uitgebloeid
Cor Nonhof - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Donkere vetmuur: Een doosvrucht. De witgerande, rechtopstaande kelkbladen zijn vaak kort klierharig en liggen meestal tegen de doosvrucht aan. De buitenste zijn duidelijk genaald. De zaden zijn kortlevend (één tot vijf jaar). Tweezaadlobbig.
Uitstaande vetmuur: In de vruchttijd staan de kelkbladen onder de vrucht als een ster uitgespreid (recht afstaand), de twee binnenste kelkbladen zijn stomp, de twee buitenste zijn spits of hebben een kort stekelpuntje.

Donkere vetmuur


@ Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


Roger Culos - CC BY-SA 3.0


Sagina apetala
dzn.eldoc.ub.rug.nl

Uitstaande vetmuur


© Malcolm Storey - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


© Malcolm Storey - CC-BY-NC-SA-2.0 uk


© Malcolm Storey - CC-BY-NC-SA-2.0 uk

Biotoop

Bodem: Donkere vetmuur: Zonnige, open plaatsen (pionier) op droge tot vochtige, matig voedselarme tot matig voedselrijke grond (zand, steenachtige plaatsen, zavel, löss en tussen grind).
Uitstaande vetmuur: Zonnige, open plaatsen (pionier) op droge tot iets vochtige, matig voedselrijke en vaak stenige grond (tredplant).

Groeiplaatsen: Donkere vetmuur: Langs spoorwegen (spoorwegterreinen), industrieterreinen, braakliggende grond, omgewerkte bermen, in ploegvoren van braakliggende akkers (op zandige klei en löss), in de voegen van straatstenen, gruispaden, zeeduinen (oppervlakkig ontkalkte duinvalleien), afgravingen (grindgroeven) en aan de voet van lage muurtjes.
Uitstaande vetmuur: Langs spoorwegen (spoorwegterreinen), industrieterreinen, braakliggende grond, bermen (omgewerkte plaatsen), akkers (in ploegvoren van braakliggende akkers op zandige klei en löss), bermen (langs paden en wegen), tussen straatstenen, op gruispaden en aan de voet van lage muurtjes.

Verspreiding

Wereld: Donkere vetmuur: West-, Midden- en Zuid-Europa, West-Azië en noordelijk Afrika. Ingeburgerd op een paar plaatsen in o.a. Noord- en Zuid-Amerika, Zuid-Afrika, Nieuw-Zeeland en Australië. De verspreiding is echter nog onvoldoende bekend, omdat beide soorten vaak niet zijn onderscheiden.
Uitstaande vetmuur
: Zuid-, Midden- en West-Europa, West-Azië en noordelijk Afrika. Ingeburgerd op een paar plaatsen in o.a. Noord-Amerika, Zuid-Afrika, Nieuw-Zeeland en Australië. De verspreiding is echter nog onvoldoende bekend, omdat beide soorten vaak niet zijn onderscheiden.

Sagina apetala

gbif.org

Donkere vetmuur

gbif.org

Uitstaande vetmuur

gbif.org

Nederland: Donkere vetmuur: Vrij algemeen in stedelijke gebieden en zeldzaam in de Hollandse en Zeeuwse duinen, in het rivierengebied en in Zuid-Limburg. Elders zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Al voor 1500 ingevoerd (archeofyt).
Uitstaande vetmuur: Vrij algemeen. Het meest in stedelijke gebieden.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Al voor 1500 ingevoerd (archeofyt).

Sagina apetala

Verspreidingsatlas.nl

Donkere vetmuur

Verspreidingsatlas.nl

Uitstaande vetmuur

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Donkere vetmuur: Veel zeldzamer dan Uitstaande vetmuur. De verspreiding is echter nog onvoldoende bekend, omdat beide soorten vaak niet zijn onderscheiden.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.
Uitstaande vetmuur: Vrij algemeen. Het meest in de duinen, maar ook elders neemt de soort in aantal toe. De verspreiding is echter nog onvoldoende bekend, omdat beide soorten vaak niet zijn onderscheiden.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Sagina apetala

Uitstaande vetmuur + Donkere vetmuur

Wallonië: Donkere vetmuur: Vrij zeldzaam. De verspreiding is echter nog onvoldoende bekend, omdat beide soorten vaak niet zijn onderscheiden.
Uitstaande vetmuur: Waarschijnlijk vrij zeldzaam. De verspreiding is echter nog onvoldoende bekend, omdat beide soorten vaak niet worden  onderscheiden.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Svensk botanik, deel 8, J.W. Palmstruch e.a. (1807-1838)


Donkere vetmuur


Flora Londinensis, deel 5, William Curtis (1784-1788)

English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 2, J.E. Sowerby (1864)

© 2001-2019 K.M. Dijkstra