Doornappel

Namen

Wetenschappelijk: Datura stramonium

Nederlands: Doornappel

Frysk: Stikelbei

English: Jimson weed (Jamestown weed, Jimsonweed, Mad apple, Moonflower, Stinkwort, Thorn apple)

Français: Datura stramoine

Deutsch: Weißer Stechapfel

Familie: Nachtschadefamilie, Solanaceae

Geslacht: Datura, Doornappel

Naamgeving: De Nederlandse naam heeft te maken met de vrucht. Deze is stekelig en groot (als een appel). Datura is afgeleid van het Arabische tat (steken), vanwege de stekelige vruchten. Stramonium betekent gedraaid zijn. Dat staat in verband met de in de knop gedraaide bloemkroon.

Beschrijving

Levensduur: Eenjarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Therofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli, augustus en september.

Afmeting: 15-100 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels


http://herbariaunited.org/


http://herbariaunited.org/


http://herbariaunited.org/


http://herbariaunited.org/

Stengels: Een rechtopstaande stengel.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De stinkende bladeren worden 10-20 cm lang. Ze zijn vrijwel kaal, eirond tot elliptisch, spits en hebben meestal forse tanden.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. De recht afstaande, witte, zelden licht paarsachtige bloemen groeien in de bladoksels op korte stelen. Ze worden 5-10 cm lang. Ze zijn trechtervormig met vijf spitse slippen. De meeldraden blijven binnen de omhulling van de kroonbuis. De kelk is bleekgroen, vrijwel buisvormig en aan vijf kanten geplooid.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Béranger Senlis - CC BY-SA 3.0

Vruchten: Een doosvrucht. De rechtopstaande, stekelige, eivormige vruchten worden 3½-7 cm lang. Ze bevatten grote, platte, giftige zaden. De zaden zijn langlevend (langer dan vijf jaar). Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


dzn.eldoc.ub.rug.nl


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige, warme, open plaatsen (pioniervegetaties)op droge tot vochtige, voedselrijke tot zeer voedselrijke, omgewerkte, vaak kalkhoudende grond (zand, leem, zavel en stenige plaatsen).

Groeiplaatsen: Moestuinen, akkers (hakvruchtakkers), zeeduinen, ruigten (voedselrijke ruigten), hellingen, omgewerkte grond, braakliggende grond, plantsoenen, ruderale plaatsen, waterkanten (zand- en grindstrandjes langs rivieren), stortterreinen en puin- en afvalhopen.

Verspreiding

Wereld: Doornappel komt waarschijnlijk oorspronkelijk uit Noord-Amerika (van Mexico tot Zuidoost-Canada). In 1577 werd de soort vanuit Mexico in Spanje ingevoerd. In Nederland begon de inburgering begin 1700. Nu komt de plant voor in alle werelddelen, in gebieden met een gematigd of warm klimaat.

Doornappel - Datura stramonium

Nederland: Vrij zeldzaam. Het meest in het rivierengebied, in de Hollandse en Zeeuwse duinen en in stedelijke omgeving.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Ingeburgerd in de 18de eeuw.


Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Vrij algemeen.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Doornappel - Datura stramonium

Wallonië: Zeldzaam.

Toepassingen

Cultuur: Doornappel wordt wel gekweekt voor droogboeketten. Cultivarse worden in tuinen gekweekt, o.a. een sterk paars aangelopen vorm met licht paarsblauwe bloemkroon (var. tatula).

Giftig: De hele plant is zeer giftig (met hallucinogene alkaloïden). Doornappelzaden werden vroeger wel voor farmaceutische doeleinden ingezameld. Kinderen kregen bij het zoeken van de zaden alleen al van het contact met de plant verwijde pupillen (hetzelfde effect zie je bij Wolfskers). Door Indianen werd de plant wel gebruikt om hallucinaties op te wekken. Een verkeerde dosering kan echter fataal zijn.

Mythe: Een oude mythe vertelt het verhaal van de doornappelboom in het paradijs. Toen de slang Eva had verleid tot het eten van de appel sprak God een vloek over hem uit. De slang kronkelde om de toen nog prachtige doornappelboom en verontreinigde deze. Hierdoor werd de doornappelboom steeds kleiner, totdat het een kleine plant was geworden. De appels draagt hij nog steeds. De stekels verbeelden de tanden van de slang. Volgens overleveringen is de Doornappel een onderdeel van de beroemde heksenvliegzalf. Door hedendaagse heksen wordt de plant niet meer gebruikt, omdat een verkeerde dosering dodelijk kan zijn.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 2, Jan Kops (1807)


Flora Batava, deel 2, Jan Kops (1807)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 4, Johann Carl Krauss (1800)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 4, Johann Carl Krauss (1800)


Botanische wandplaten (1899)


Botanische wandplaten


Cruijdeboek, deel 3, Rembert Dodoens. Wortelen, medecynale cruyden, ende quaden hinderlijcke ghewassen (1554)


Cruijdeboek, deel 3, Rembert Dodoens. Wortelen, medecynale cruyden, ende quaden hinderlijcke ghewassen (1554)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885 - 1905)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


Botanischer Bilderatlas nach dem natürlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's Natürlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)


Kräuterbuch, Unsere Heilpflanzen in Wort und Bild, Friedrich Losch (1914)


Taschenbuch zum Pflanzenbestimmen, Prof. Dr Paul Graebner (1918)


Medizinal Pflanzen, deel 1, F.E. Köhler, W. Müller (1887)


Choix des plus belles fleurs et des plus beaux fruits, P.J. Redouté (1833)


Flora homoeopathica, deel 2, E. Hamilton (1853)


American medical botany, deel 1, J. Bigelow (1817)


Herbarium Blackwellianum, deel 4, E. Blackwell (1760)


Hortus botanicus Vindobonensis, deel 3, N.J. von Jacquin (1776)


Medical Botany, deel 2, W. Woodville, W.J. Hooker, G. Spratt (1832)


American medicinal plants, deel 2, C.F. Millspaugh (1892)


Flore médicale, deel 6, F.P. Chaumeton (1832)


Flore médicale des Antilles, deel 3, M.E. Descourtilz (1827)


Flora Hawaiiensis, the new illustrated flora of the Hawaiian islands, O. Degener (1932-1980)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Hortus Eystettensis, deel 3, Bessler, Basilius (1620)


Hortus Eystettensis, deel 3, Bessler, Basilius (1620)


The family flora and materia medica botanica, deel 2, P.P. Good (1845)


Illustrations of medical botany, deel 2, J. Carson, J.H. Colen (1847)


Institutiones rei herbariæ, deel 2, J.P. de Tournefort (1700)


Institutiones rei herbariæ, deel 2, J.P. de Tournefort (1700)


Phytanthoza iconographia, deel 4, J.W. Weinmann (1745)


Phytanthoza iconographia, deel 4, J.W. Weinmann (1745)
Datura stramonium var. hortensis


Hortus Romanus juxta Systema Tournefortianum, deel 1, Giorgio Bonelli (1783-1816)


Hortus Romanus juxta Systema Tournefortianum, deel 1, Giorgio Bonelli (1783-1816)


Icones plantarum medico-oeconomico-technologicarum, deel 2, F.B. Vietz (1804)


Unsere Unkräuter, Zweite Auflage, L. Klein (1926)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 6, J.E. Sowerby (1866)


Dreyhundert auserlesene amerikanische Gewächse, deel 1, J. Zorn, N.J.F. von Jacquin (1785)


Svensk botanik, deel 1, J.W. Palmstruch e.a. (1807)


Album de la flora médico-farmacéutica industrial, indigena y exotica, deel 3, V. Martin de Argenta (1864)


Indian medicinal plants, Plates, deel 4, K.R. Kirtikar, B.D. Basu (1918)


Flora Londinensis, deel 6, William Curtis (1789-1798)


La Belgique horticole, journal des jardins et des vergers, deel 3 (1853)


Flora Parisiensis, deel 8, P. Bulliard (1776-1781)


New Kreüterbuch, P.A. Mattioli (1563)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)


Plantarum indigenarum et exoticarum Icones ad vivum coloratae, deel 2 (1789)


Water-color sketches of American plants, especially New England, Helen Sharp (1888-1910)


Water-color sketches of American plants, especially New England, Helen Sharp (1888-1910)


British entomology, deel 7, J. Curtis (1823-1840)


Flora regni borussici, deel 3, A.G. Dietrich (1835)


Histoire des plantes, deel 9, H.E. Baillon, A. Faguet (1886-1887)


Histoire des plantes, deel 9, H.E. Baillon, A. Faguet (1886-1887)


Atlas des plantes de France, deel 3, Amédée Masclef (1893)


Phytobasanos, sive plantarum aliquot historia, F. Colonna (1592)


Phytobasanos, sive plantarum aliquot historia, F. Colonna, J. (G.) Plancus (Bianchi) (1744)


Rerum medicarum Novae Hispaniae Thesaurus, F. Hernandez (1628)
Nr. 2


Repräsentanten einheimischer Pflanzenfamilien in bunten Wandtafeln mit erläuterndem Text, deel 24, C. Bollmann (1879-1882)


Die giftpflanzen der Schweiz, deel 23, J. Hegetschweiler, J.D. Labram (1839)


Naturalis Biodiversity Centre, Leyden


Naturalis Biodiversity Centre, Leyden


Atlas der officinellen Pflanzen, deel 1, O.C. Berg, C.F. Schmidt (1891-1893)


British phaenogamous botany, deel 2: W. Baxter (1834-1843)


Herbier de la France, deel 1, P. Bulliard (1776-1783)


Handbuch der Systematischen Botanik, Richard Wettstein (1924)


Die officinellen Pflanzen der Pharmacopoea Germanica, F.G. Kohl (1891-1895)

© 2001-2017 K.M. Dijkstra