Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Drijvend fonteinkruid - Potamogeton natans

Andere namen

Frysk: Flot bearzerûch

English: Floating-leaved pondweed

Français: Potamot nageant

Deutsch: Schwimmendes Laichkraut

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Alismatales

Familie: Potamogetonaceae (Fonteinkruidfamilie)

Geslacht: Potamogeton (Fonteinkruid)

Soort: Potamogeton natans

Naamgeving (Etymologie): Potamogeton is afgeleid van het Griekse potamos (rivier) en geiton (buurman), m.a.w. een rivierbewoner. Natans betekent drijvend. Fluitans betekent drijvend, op of in stromend water.

Kruisingen: 1. Drijvend fonteinkruid kan een bastaard vormen met Rivierfonteinkruid (Potamogeton x schreberi).

2. Een tweede kruising wordt gevormd met Ongelijkbladig fonteinkruid: Zwaardfonteinkruid (vroeger Zwaardbladig fonteinkruid genoemd) (Potamogeton x sparganifolius).
Deze bastaard staat in zonnige, zoete, ondiepe, stilstaande, matig voedselarme tot voedselrijke, zwak zure wateren boven een bodem van humeus zand of leem. Ze groeit in vijvers, in (nieuw gegraven) plassen en sloten, in beken, riviertjes en kanalen, in 's winters doorstroomde armen van grote rivieren, in vennen op de grens van heide en beekdalen en verder in duinplassen en zeer natte duinvalleien. Gezien de verspreiding van de ouders zou men de hybride overal in Nederland verwachten. Ze is echter voornamelijk beperkt tot het Kempens en Fluviatiel district en wordt slechts op een enkele plaats daarbuiten aangetroffen. De verspreiding van de bastaard is wereldwijd ook onvoldoende bekend. Intermediaire kenmerken zijn onder andere het ontbreken van een bladschijf aan de onderste bladeren terwijl de bovenste bladeren enigszins doorzichtig en kort gesteeld zijn. Ze vertoont “fustratiebloei” en er worden geen vruchten gevormd.
René van Moorsel, 2014 - CC BY-SA 3.0

3. Een derde kruising is die met Glanzig fonteinkruid: Vlottend fonteinkruid (Potamogeton x fluitans).
Wetenschappelijk
: Potamogeton x fluitans
Nederlands
: Vlottend fonteinkruid
Frysk
: Bastert-flotbearzerûch
Français
: Potamot flottant
Deutsch
: Flutendes Laichkraut
Familie
: Potamogetonaceae (Fonteinkruidfamilie)
Geslacht:
Potamogeton (Fonteinkruid)
Vlottend fonteinkruid prefereert zonnige, heldere, niet te ondiepe, matig voedselrijke, stilstaande of matig stromende, meestal kalkrijke, zoete wateren boven een bodem van een wisselende samenstelling. De hybride groeit in meren, riviertjes en andere wateren. Aangezien de beide stamouders een verspreiding hebben in de gematigde streken van het Noordelijke Halfrond en Nederland geheel binnen het Europese areaal van de beide ouders valt, zou de hybride overal in Nederland kunnen opduiken, maar blijft beperkt tot het pleistoceen en is daar zeer zeldzaam. De verspreiding van de bastaard is wereldwijd overigens ook onvoldoende bekend. In Nederland wordt het taxon zeer zeldzaam aangetroffen in Friesland en op enkele plaatsen in Noord-Overijssel, Midden-Nederland, Noord-Brabant en Noord-Limburg. De bastaard combineert kenmerken van de beide ouders, zo zijn de drijfbladeren gegolfd en vaak ondergedoken en hebben ze geen gewricht zodat ze waaiervormig en niet kriskras uitgespreid op het water liggen. Ze vertoont fustratiebloei en in Nederland komt het niet tot vruchtzetting.
René van Moorsel, 2014 - CC BY-SA 3.0

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hydrofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni, juli en augustus.

Afmeting: 60-150 cm.
Vlottend fonteinkruid: 60-200 cm.


Frank Vincentz -
CC BY-SA 3.0


Frank Vincentz -
CC BY-SA 3.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0

Wortels: Een sterk vertakte wortelstok, die ook 's winters doorgroeit.


Stefan.lefnaer - CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer - CC BY-SA 4.0


Liliane Roubaudi - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Liliane Roubaudi - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR

Stengels: De stengels kunnen tot meer dan 1 meter lang worden. Ze zijn niet of alleen bovenaan vertakt.


Liliane Roubaudi - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante - CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer - CC BY-SA 4.0

Bladeren: De ondergedoken bladeren zijn lijnvormig en worden tot 3 mm breed (eigenlijk is het alleen een bladsteel). De drijvende bladeren zijn niet doorschijnend. Ze zijn eirond tot langwerpig en dik leerachtig. Van onderen zijn ze lichter en vaak rossig. Ze hebben een iets hartvormige tot kort wigvormige voet, een gave rand en een stompe of spitse top. Ook hebben ze uitspringende nerven. Op de overgang van de bladsteel naar de bladschijf zit een 1-2 cm lang gewricht, waardoor de schijf vrij draaibaar is ten opzichte van de steel. De steunblaadjes zijn groot met veel nerven. Vaak gaan ze vezelen. Ze vallen niet snel af.
Zwaardbladig fonteinkruid: De onderste bladeren zonder bladschijf. De middelste en bovenste bladeren zijn eningszins doorzichtig en kort gesteeld.
Vlottend fonteinkruid: Met ondergedoken bladen, die uit een bladsteel bestaan en met gewone bladen, waarvan de steel meestal duidelijk korter is dan de schijf. De drijfbladen zijn enigszins doorzichtig, met een golvende rand.


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Christian Fischer - CC BY-SA 3.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante - CC BY-SA 4.0

Bloemen: Tweeslachtig. De bloemen zijn groenachtig. De vruchtaar is 3-8 cm. De niet verdikte steel wordt tot 10 cm lang, veel langer dan de aar.


Frank Vincentz - CC BY-SA 3.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante - CC BY-SA 4.0


Liliane Roubaudi - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante - CC BY-SA 4.0

Vruchten: Een steenvrucht. De vruchtjes zijn 4-5 mm. Tweezaadlobbig.
Zwaardbladig fonteinkruid: Onvruchtbaar.
Vlottend fonteinkruid: Vrijwel altijd onvruchtbaar.


Jean-Claude Calais - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


wnmu.edu/academic/nspages/gilaflora/potamogeton_natans.html


Jean-Claude Calais - tela-botanica.org - CC BY-SA 2.0 FR


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige plaatsen in ondiep, helder, stilstaand of zwak stromend, matig voedselarm tot voedselrijk, zoet of zeer zwak brak, zwak zuur tot zwak basisch water. Meestal boven een zandbodem met een laag organische resten of een venige bodem.
Vlottend fonteinkruid: Zonnige plaatsen in niet te ondiep, helder, matig voedselrijk, stilstaand of traag stromend, meestal kalkrijk, zoet water.

Groeiplaatsen: Water (vijvers, poelen, plassen, sloten- ook droogvallende sloten, luwe plekken in kleine rivieren en beken, niet meer gebruikte kanalen en sinds lang afgesneden rivierarmen) afgravingen (zand- en leemgroeven), heide (vennen en hoogveenpoelen) en zeeduinen (duinplassen). Drijvend fonteinkruid kan massaal groeien in geschikte wateren.

Verspreiding

Wereld: Gematigde en koudere streken op het noordelijk halfrond. Ook in Australië.


gbif.org

Nederland: Vrij algemeen, maar zeldzaam in de zeekleigebieden van Fryslân en Groningen, in noordelijk Noord-Holland, in Zeeland en in Zuid-Limburg.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.
Zwaardfonteinkruid: Zeer zeldzaam in Fryslân.
Vlottend fonteinkruid: Zeer zeldzaam, o.a. in Fryslân, Noord-Overijssel en bij de Grebbeberg. Vroeger ook in het Zuidlaardermeer.

Drijvend fonteinkruid

Verspreidingsatlas.nl

Drijvend fonteinkruid x Rivierkruiskruid (Potamogeton x schreberi)

Verspreidingsatlas.nl

Zwaardfonteinkruid (Potamogeton x sparganifolius)

Verspreidingsatlas.nl

Vlottend fonteinkruid (Potamogeton x fluitans)

Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Vrij algemeen in de Kempen. Elders zeldzamer.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.
Vlottend fonteinkruid: Niet in Vlaanderen.

Wallonië: Plaatselijk vrij algemeen.
Vlottend fonteinkruid: Niet in Wallonië.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 6, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1832)


Deutschlands flora, deel 3, J. Sturm, J.W. Sturm (1801-1802)


402
Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's Natürlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Bilder ur Nordens Flora, deel 3, Carl Axel Magnus Lindman (1922-1926)


Repräsentanten einheimischer Pflanzenfamilien in bunten Wandtafeln mit erläuterndem Text, C. Bollmann  (1879-1882)



Potamogeton sparganiifolius


British phaenogamous botany, deel 5: W. Baxter (1834-1843)

English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 9, J.E. Sowerby (1869)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


Pflanzenleben des Schwarzwaldes, Friedrich Oltmanns (1927)


Flora Parisiensis, deel 6, P. Bulliard (1776-1781)


Illustratio systematis sexualis Linnaei, J.S. Miller (Müller), M.B. Borckhausen (1770-1777)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)


New Kreüterbuch, P.A. Mattioli (1563)

© 2001-2019 K.M. Dijkstra