Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Duinkruiskruid - Jacobaea vulgaris subsp. dunensis

Andere namen

Frysk: Dúnkrúswoartel

English: Dune Ragwort

Français: Séneçon nu

Deutsch: Dünen-Jakobs-Greiskraut

Verouderde of andere namen: Senecio jacobaea subsp. dunensis, Senecio dunensis

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Asterales

Familie: Asteraceae (Composietenfamilie)

Geslacht: Jacobaea (Jacobskruid)

Soort: Jacobaea vulgaris ssp. dunensis

Naamgeving (Etymologie): Dit kruid was gewijd aan Sint-Jacob, de beschermheilige van de paarden, vandaar de Nederlandse en wetenschappelijke naam (Jacobaea). Vulgaris betekent gewoon en dunensis verwijst naar de duinen.

Ondersoort: De andere ondersoort is Jakobskruiskruid (Jacobaea vulgaris subsp. vulgaris).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Tweejarig of meerjarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli, augustus, september en oktober.

Afmeting: 30-90 cm.


Rasbak - CC BY-SA 3.0


Hans Toetenel - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Henk van der Sluis - CC BY-NC-ND 3.0

Wortels: De oorspronkelijke penwortel verdwijnt spoedig en wordt vervangen door vele forse, taaie bijwortels vanuit de stengelbasis. De stengelbasis zwelt op tot een zeer korte, min of meer scheefliggende wortelstok. Er zijn geen uitlopers.

Stengels: De rechtopstaande stengels zijn soms groen of soms roodpaars. Ze zijn alleen boven het midden vertakt. Eerst zijn ze iets spinragachtig behaard, maar later verdwijnt de beharing.


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


© Hans Mankor - CC BY-NC-ND 3.0


Emmanuel Stratmains - CC BY-SA 2.0 FR


© Corry Abbink-Meijerink - CC BY-NC-ND 3.0

Bladeren: De onderste bladeren zijn veerdelig met een kleine eindslip. Tijdens de bloei zijn deze bladeren meestal al verdord. De bovenste bladeren zijn tot dubbel veerdelig. De eindslip is klein. Deze bladeren zijn halfstengelomvattend.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Joey Blom - CC BY 3.0


Pieter Klein - plus.google.com


Emmanuel Stratmains - CC BY-SA 2.0 FR

Bloemen: Polygaam. De bloemhoofdjes zitten in grote schermvormige pluimen. Er zijn geen lintbloemen.


Rasbak - CC BY-SA 3.0


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Een eenzadige dopvrucht of nootje. De nootjes zijn behaard, ook de zaden langs de randen zijn vrij dicht behaard. De zaden zijn kortlevend (één tot vijf jaar). Tweezaadlobbig.


Pieter Klein - plus.google.com


Pieter Klein - plus.google.com


© Frank van Gessele - CC BY 3.0

Biotoop

Bodem: Zonnige, open (pionier) tot gazige plaatsen op droge tot matig vochtige, matig voedselarme tot matig voedselrijke, zwak zure tot kalkrijke grond (zand, leem, löss, mergel, zavel en stenige plaatsen).

Groeiplaatsen: Zeeduinen (duingrasland), langs spoorwegen (spoorbermen en spoorwegterreinen), grasland, bermen, langs zandpaden, dijken (kanaaldijken en rivierdijken), haventerreinen, industrieterreinen, in de voegen van bestrating, plantsoenen, braakliggende grond, akkers (akkerranden), bossen (langs bospaden), bosranden, doornheggen en afgravingen.

Verspreiding

Wereld: Het kustgebied van West-Europa.


gbif.org

Nederland: Algemeen in de duinen van Den Haag tot Den Helder en op de Waddeneilanden. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Zeldzaam. Oorspronkelijk inheems


Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Waarschijnlijk niet in Vlaanderen.

Wallonië: Niet in Wallonië.

Toepassingen

Giftigheid: Voor de meeste zoogdieren is Jakobskruiskruid zeer giftig. Koeien en paarden mijden de planten bij het grazen. Maar als ze een dodelijke dosis hebben binnengekregen, duurt het dikwijls een paar maanden voordat symptomen van vergiftiging (levercirrose) optreden. Na ongeveer een week volgt dan de dood. Schapen vreten de plant wel, vooral de bladeren van planten die nog in het rozetstadium verkeren. Hierna vertonen de schapen echter wel een slechte groei. Jakobskruiskruid is een van de weinige planten die niet door konijnen wordenn gegeten - tenzij 's winters de nood hoog is, want dan vreten ze soms de met reserves gevulde wortelstok. De rozetbladeren worden eraf gebeten en niet gegeten. Wortelgedeelten die in de grond zijn achtergebleven, kunnen dan tot nieuwe planten uitgroeien. De konijnen schijnen hier geen blijvende schade van te ondervinden.

Medicinaal: Ondanks dat alle soorten van dit geslacht giftig zijn, werd dit kruid in de geneeskunde toch toegepast tegen zweren in de mond, ischias en zwellingen.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 15, Jan Kops en F.W. van Eeden (1877)


Flora Batava, deel 15, Jan Kops en F.W. van Eeden (1877)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra