Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Echte valeriaan - Valeriana officinalis

Andere namen

Frysk: Grutte faleriaan

English: Valerian

Français: Valériane officinale

Deutsch: Echter Baldrian

Verouderde of andere namen: Valeriana repens, Grote valeriaan

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Dipsacales

Familie: Caprifoliaceae (Kamperfoeliefamilie)

Geslacht: Valeriana (Valeriaan)

Soort: Valeriana officinalis

Naamgeving (Etymologie): Valeriana komt van het Latijnse woord valere (gezond zijn of zich wel bevinden). Officinalis betekent geneeskrachtig of uit de apotheken.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Geofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli, augustus, september.

Afmeting: 60-120 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Christian Fischer - CC BY-SA 3.0

Wortels: Een gedrongen wortelstok met lange, taaie wortels en onder- en bovengrondse uitlopers.


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0

Stengels: De rechtopstaande stengels zijn kaal, maar soms is de plant helemaal onderaan een beetje behaard.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De tegenoverstaande bladeren staan in twee rijen. Ze zijn geveerd of veervormig gedeeld met negen tot eenentwintig langwerpige, getande tot gezaagde bladslippen. De onderste bladeren zijn gesteeld, de bovenste zijn kleiner en zittend. Deze hebben scheden langs de steel.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. De vijftallige bloemen vormen samen vrijwel ronde kluwens. De tuilen samen zijn schermvormig. De bloemen zijn lichtpaars-roze tot bijna wit en 2½-5 mm. De helmknoppen zijn paars. De bloemknoppen zijn voor de bloei roze. Het driehokkig vruchtbeginsel is onderstandig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Een eenzadige dopvrucht of nootje. Bovenop het nootje zie je een aantal veervormige haren (pappus), waardoor het zaad door de wind verspreid kan worden. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig.


kuleuven-kulak.be


Muriel Bendel - CC BY-SA 4.0


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op vochtige tot natte, zelden droge, matig voedselrijke tot voedselrijke, zwak zure tot kalkrijke grond (vrijwel alle grondsoorten).

Groeiplaatsen: Waterkanten (langs allerlei water, o.a. slibrijke oeverwallen en stenen beschoeiingen), grasland (nat verruigd grasland, hooiland en nat, bemest grasland), bermen, dijken, zeeduinen (duinvalleien en duinhellingen), ruigten (natte strooiselruigten), in en langs greppels, moerassen (rietkragen en onregelmatig gemaaid rietland), bossen (grienden, moerasbossen en rivier- en beekbegeleidende loofbossen), kapvlakten, kalkhellingen, heide (langs schelpenpaadjes), in griendknotwilgen, vochtige muren en plantsoenen.

Verspreiding

Wereld: Gematigde en koelere streken in Europa en Azië. Plaatselijk ingeburgerd in Noord-Amerika.


gbif.org

Nederland: Algemeen, maar vrij zeldzaam in het noordelijk zeekleigebied en op de Waddeneilanden.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Algemeen, maar vrij zeldzaam in het kustgebied.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Wallonië: Vrij algemeen.

Wetenswaardigheden

In de 16e eeuw werd Valeriaan gebruikt als parfum en als geurstof aan de was toegevoegd. Katten zijn dol op de geur. De typische doordringende geur van de wortel ontwikkelt zich pas bij het drogen. Al bij de Grieken en Romeinen werd valeriaan als krampstillend middel gebruikt. Het zou ook helpen tegen de pest. De veronderstelde rustgevende werking werd voor het eerst in de 18e eeuw beschreven. Talloze onderzoeken hebben de effectiviteit van valeriaan bij slapeloosheid onderzocht. Met name recentere studies konden geen enkele effectiviteit aantonen. Valeriaan is een veilig middel. Als bijwerking treedt soms diarree op en ook zijn er enkele gevallen bekend van leverschade, evenals concentratieproblemen. Een bekend homeopathisch geneesmiddel waarin valeriaan is verwerkt is Valdispert.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 1, Jan Kops (1800)


Flora Batava, deel 1, Jan Kops (1800)


Valeriana officinalis subsp. sambucifolia
Flora Batava, deel 21, Jan Kops, F.W. van Eeden en L.Vuyck (1901)


Valeriana officinalis subsp. sambucifolia
Flora Batava, deel 21, Jan Kops, F.W. van Eeden en L.Vuyck (1901)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 2, Martinus Houttuyn (1796)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 2, Martinus Houttuyn (1796)


Cruijdeboek, deel 3, Rembert Dodoens. Wortelen, medecynale cruyden, ende quaden hinderlijcke ghewassen (1554)


Cruijdeboek, deel 3, Rembert Dodoens. Wortelen, medecynale cruyden, ende quaden hinderlijcke ghewassen (1554)


Cruijdeboek, deel 3, Rembert Dodoens. Wortelen, medecynale cruyden, ende quaden hinderlijcke ghewassen (1554)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Deutschlands flora, deel 3, J. Sturm, J.W. Sturm (1801-1802)


Kräuterbuch, Unsere Heilpflanzen in Wort und Bild, Friedrich Losch (1914)


195
Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's Natürlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)


Medical Botany, deel 1, W. Woodville, W.J. Hooker, G. Spratt (1832)


Botanischer Bilderatlas nach dem natürlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Svensk botanik, deel 1, J.W. Palmstruch e.a. (1807)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flore médicale, deel 6, F.P. Chaumeton (1832)


Icones plantarum novarum, deel 4, C.F. von Ledebour (1833)


Medizinal Pflanzen, deel 1, F.E. Köhler, W. Müller (1887)


Flora homoeopathica, deel 2, E. Hamilton (1853)


Illustrations of medical botany, deel 1, J. Carson, J.H. Colen (1847)


Hortus Eystettensis, deel 2, Bessler, Basilius (1620)


Plantarum seu stirpium icones, deel 1, M. de Lobel (1581)


Icones plantarum medico-oeconomico-technologicarum, deel 2, F.B. Vietz (1804)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 4, J.E. Sowerby (1865)


Album de la flora médico-farmacéutica industrial, indigena y exotica, deel 2, V. Martin de Argenta (1863)


Introductio generalis in rem herbariam, deel 3, A.Q. Rivinus (1690-1777)


Flora Londinensis, deel 6, William Curtis (1789-1798)


Atlas der officinellen Pflanzen, deel 1, O.C. Berg, C.F. Schmidt (1891-1893)


Die officinellen Pflanzen der Pharmacopoea Germanica, F.G. Kohl (1891-1895)


Botanische wandplaten


Botanische wandplaten


Repräsentanten einheimischer Pflanzenfamilien in bunten Wandtafeln mit erläuterndem Text, deel 30, C. Bollmann (1879-1882)


Water-color sketches of American plants, especially New England, Helen Sharp (1888-1910)


Herbarium Blackwellianum, deel 3, E. Blackwell (1757)


British entomology, deel 5, J. Curtis (1823-1840)


Flora regni borussici, deel 4, A.G. Dietrich (1836)


Rariorum plantarum historia, deel 2, C. Clusius (1601)


Phytobasanos, sive plantarum aliquot historia, F. Colonna (1592)


Atlas des plantes de France, deel 2, Amédée Masclef (1890)


Histoire naturelle des végétaux, Atlas, E. Spach, M. elle F. Legendre (1834-1847)


Plantae officinales, deel 2, T.F.L. Nees von Esenbeck, A. Henry (1828-1833)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra