Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Eenbes - Paris quadrifolia

Andere namen

Frysk: Fjouwerblêd

English: Herb-Paris

Français: Parisette à quatre feuilles

Deutsch: Vierblättrige Einbeere

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Liliales

Familie: Eenbesfamilie (Melanthiaceae)

Geslacht: Paris (Eenbes)

Soort: Paris quadrifolia

Naamgeving (Etymologie): Paris is mogelijk afgeleid van de Trojaanse koningszoon Paris, de schaker van Helena. De rijpe bes zou dan de twistappel van de legende voorstellen en de vier bladen erom de drie godinnen en Paris zelf. Volgens anderen zou Paris echter komen van het Latijnse par (paar), omdat de bladen in gelijke paren staan. De soortaanduiding quadrifolia betekent vierbladig.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Geofyt.

Bloeimaanden: Eind april, mei, juni.

Afmeting: 15-30 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Lange, ondiep kruipende en weinig vertakte wortelstokken.


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0

Stengels: De rechtopstaande stengel is kaal. De soort groeit vaak in groepen.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Migas - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Bladeren: De bladeren vormen meestal een krans van vier bladeren halverwege de stengel. Ze zijn breed eirond en met drie tot vijf vertakte nerven en kort toegespitst. De bladrand is gaaf. Soms heeft een plant meer bladen, zoals te zien is op onderstaande foto, die gemaakt werd in Noord-Frankrijk.


John van Raak


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Franz Xaver - CC BY-SA 3.0

Bloemen: Tweeslachtig. De stengel is eenbloemig.   De geelgroene bloemen zijn meestal viertallig. De vier buitenste groene, spitse bloembladen zijn langwerpig-eirond, 2-3 cm lang en tot 5 mm breed. De binnenste vier zijn wat korter en smaller (priemvormig). Meestal zijn er acht meeldraden (maar soms tien of twaalf) en vier gekromde stijlen. De helmknoppen zijn oranjegeel en verlengd met een priemvormig deel dat langer is dan de helmdraad. Het vruchtbeginsel is bovenstandig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Een bes. De donkerblauwe tot zwarte, giftige bessen zijn ongeveer 1 cm groot. De zaden zijn rood. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Eenzaadlobbig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Beschaduwde plaatsen op vochtige tot vrij natte, matig voedselrijke, soms zwak zure, maar meestal neutrale tot kalkhoudende, humusrijke grond met goed verterend strooisel (mergel, leem of löss).

Groeiplaatsen: Bossen (kalkrijke loofbossen) en waterkanten (langs beschaduwde beekjes en bij bronnen).

Verspreiding

Wereld: Gematigde en koudere streken in Azië en Europa. Niet in Ierland.


gbif.org

Nederland: Vrij zeldzaam in Zuid-Limburg, zeldzaam, maar plaatselijk vrij algemeen in Noord-Brabant en zeer zeldzaam in het oosten van het land en in Drenthe.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Vrij algemeen in de Leemstreek en de Voerstreek. Elders zeldzaam.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Wallonië: Vrij zeldzaam, maar plaatselijk vrij algemeen.

Toepassingen

De hele plant is giftig door de aanwezigheid van saponinen en wordt in de homeopathie gebruikt. Vroeger werd de plant tegen besmettelijke ziekten gebruikt (pestbes).

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 9, Jan Kops en Johannes Everhardus van der Trappen (1846)


Flora Batava, deel 9, Jan Kops en Johannes Everhardus van der Trappen (1846)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 1, Dirk Leonard Oskamp (1796)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 1, Dirk Leonard Oskamp (1796)

`
Cruijdeboek, deel 3, Rembert Dodoens. Wortelen, medecynale cruyden, ende quaden hinderlijcke ghewassen (1554)


Cruijdeboek, deel 3, Rembert Dodoens. Wortelen, medecynale cruyden, ende quaden hinderlijcke ghewassen (1554)


Deutschlands flora, deel 3, J. Sturm, J.W. Sturm (1801-1802)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Svensk botanik, deel 1, J.W. Palmstruch e.a. (1807)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Flore des environs de St. Petersbourg et de Moscou, J, Liboschitz, K.B. Trinius (1811)


Flora homoeopathica, deel 2, E. Hamilton (1853)


Herbarium Blackwellianum, deel 3, E. Blackwell (1757)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 9, J.E. Sowerby (1869)


Hortus Eystettensis, deel 2, Bessler, Basilius (1620)


Institutiones rei herbariæ, deel 2, J.P. de Tournefort (1700)


Phytanthoza iconographia, deel 4, J.W. Weinmann (1745)


Les Liliacées, deel 4, P.J. Redouté (1805-1816)


Sämmtliche Giftgewächse Deutschlands, E. Winkler (1853)


Plantarum seu stirpium icones, deel 1, M. de Lobel (1581)


Kräuterbuch, Unsere Heilpflanzen in Wort und Bild, Friedrich Losch (1905)


Flora Parisiensis, deel 3, P. Bulliard (1776-1781)


Pflanzenleben des Schwarzwaldes, Friedrich Oltmanns (1927)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)


New Kreüterbuch, P.A. Mattioli (1563)


Der Fruchtbringenden Gesellschaft, M. Merian (1646)


Viridarium reformatorum, deel 1, M.B. Valentini (1719)


British entomology, deel 8, J. Curtis (1823-1840)


Flora regni borussici, deel 1, A.G. Dietrich (1832-1833)


Die giftpflanzen der Schweiz, J. Hegetschweiler, J.D. Labram (1839)


Flora des Königreichs Hannover, deel 3, G.F.W. Meyer, A. Schumann (1854)


Atlas des plantes de France, deel 3, Amédée Masclef (1893)


Herbier de la France, deel 3, P. Bulliard (1776-1783)


Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's Natürlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra