Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Eenjarige hardbloem - Kleine hardbloem - Scleranthus annuus

Andere namen

Frysk: Hurdblom, Lytse hurdblom

English: Annual knawel, Scarce Annual Knawel

Français: Gnavelle annuelle, Scléranthe à plusieurs graines

Deutsch: Einjähriger Knäuel, Triften-Knäuel

Verouderde of andere namen: Scleranthus annuus var. annuus, Scleranthus polycarpos, Scleranthus alpestris

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Caryophyllales

Familie: Caryophyllaceae (Anjerfamilie)

Geslacht: Scleranthus (Hardbloem)

Soort: Scleranthus annuus

Naamgeving (Etymologie): Scleranthus is ontstaan uit het Griekse skleros (hard) en anthos (bloem), vanwege de leerachtige kelkslippen en de harde vrucht. Polycarpos betekent met veel vruchten en annuus is eenjarig.

Ondersoorten: Er komen hier twee ondersoorten voor: Eenjarge hardbloem (Scleranthus annuus subsp. annuus) en Kleine hardbloem (Scleranthus annuus subsp. polycarpos).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Eenjarig, maar soms tweejarig of overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Therofyt.

Bloeimaanden: Eenjarige hardbloem: Mei, juni, juli, augustus, september, oktober.
Kleine hardbloem: Mei, juni, juli en augustus.

Afmeting: Eenjarige hardbloem: 2-20 cm.
Kleine hardbloem: 3-10 cm.

Eenjarige hardbloem

© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl

Kleine hardbloem


Rense Haveman -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Rense Haveman -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Giacomo Bellone -
CC BY-NC-ND 4.0


Franco Caldararo -
CC BY-NC-ND 4.0

Wortels: Worteldiepte 10 tot 20 cm.

Eenjarige hardbloem

© Han Beeuwkes - verspreidingsatlas.nl


herbariaunited.org


herbariaunited.org


bisque.cyverse.org -
CC BY-NC 3.0

Kleine hardbloem


Neuchâtel Herbarium -
CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium -
CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium -
CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium -
CC BY-SA 3.0

Stengels: De liggende tot opstijgende stengels zijn vanaf de voet sterk vertakt en grijsgroen tot grijsgeel. De stengelleden zijn meestal langer dan de bladen. Er zijn alleen bloeiende stengels.

Eenjarige hardbloem


Olivier Pichard -
CC BY-SA 3.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk -
CC-BY-NC-SA-2.0 uk


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk -
CC-BY-NC-SA-2.0 uk

Kleine hardbloem


Giacomo Bellone -
CC BY-NC-ND 4.0


Giacomo Bellone -
CC BY-NC-ND 4.0


flora-on.pt -
CC BY-NC 4.0


A. Mrkvicka - flora.nhm-wien.ac.at

Bladeren: Eenjarige hardbloem: De tegenoverstaande, lijnvormige bladeren worden tot 1 cm lang. Er zijn geen steunblaadjes.
Kleine hardbloem: De bladen zijn kleiner (tot 0,5 cm) dan die van de andere soorten hardbloem.

Eenjarige hardbloem


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk -
CC-BY-NC-SA-2.0 uk


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk -
CC-BY-NC-SA-2.0 uk


Sipke Gonggrijp -
CC-BY-NC-SA-3.0

Kleine hardbloem


A. Mrkvicka - flora.nhm-wien.ac.at


flora-on.pt -
CC BY-NC 4.0


Franco Caldararo -
CC BY-NC-ND 4.0


Franco Caldararo -
CC BY-NC-ND 4.0

Bloemen: Eenjarige hardbloem: Tweeslachtig. De bloeiwijze is wijd en los vertakt met dichte kluwens. De groene bloemen hebben geen kroonbladen. Ze hebben vijf spitse, 3-4 mm lange kelkbladen met smalle (0,1-0,2 mm) vliezige witte randen. Ze zijn drie tot vier keer zo lang als de twee tot vijf meeldraden. De witgerande kelkslippen staan schuin omhoog. De vijf kelkslippen zijn even lang of vaker langer dan de kelkbuis. Het halfonderstandig vruchtbeginsel is vergroeid met de kelkbuis en de meeldraden staan op de bovenrand van die kelkbuis. De schutbladen komen tot voorbij de bloemkluwens.
Kleine hardbloem: Een gedrongen, groene bloeiwijze. De kelkslippen staan tijdens de bloei iets uit. Ze hebben een spitse top en een 0,05-0,2 mm brede witte rand.

Eenjarige hardbloem


Der Michels -
CC0


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


© Grada Menting - verspreidingsatlas.nl


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl

Kleine hardbloem


Rense Haveman -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


flora-on.pt -
CC BY-NC 4.0


flora-on.pt -
CC BY-NC 4.0


flora-on.pt -
CC BY-NC 4.0

Vruchten: Eenjarige hardbloem: Een eenzadige dopvrucht of nootje. De vruchtdragende kelk is 3,2-5 mm en met schuin afstaande kelkslippen. De zaden zijn langlevend (langer dan vijf jaar). Tweezaadlobbig.
Kleine hardbloem: Een vruchtdragende kelk van 2,2-3 mm met rechtopstaande of iets naar elkaar toe gebogen kelkslippen en een spitse top.

Eenjarige hardbloem


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


© Erik van Dijk -
CC BY-NC-ND 3.0


© Peter Meininger -
CC-BY-NC-SA-3.0


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Kleine hardbloem


Franco Caldararo -
CC BY-NC-ND 4.0


Franco Caldararo -
CC BY-NC-ND 4.0


Franco Caldararo -
CC BY-NC-ND 4.0


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Eenjarige hardbloem:   Zonnige, open plaatsen (pionier) op droge, voedselarme tot meestal matig voedselrijke, omgewerkte, kalkarme, zure grond (grof zand en kiezelige grond).
Kleine hardbloem: Zonnige, open plaatsen op droge, matig voedselarme tot matig voedselrijke, kalkarme grond (zand en kiezelige grond).

Groeiplaatsen: Eenjarige hardbloem: Akkers, langs spoorwegen (spoorwegterreinen), enigszins ruderale plaatsen, bermen (open, zandige plekjes), wegranden (langs fietspaden en zandwegen) en grasland (in weiland op kapotgetrapte of kapotgereden plaatsen).
Kleine hardbloem: Open zandgrond en akkers.

Verspreiding

Wereld: Eenjarige hardbloem: Oorspronkelijk uit Europa en Noord-Afrika (Atlasgebergte en Ethiopië). Ingeburgerd in grote delen van het noordelijk halfrond, Zuid-Afrika en in Australië (o.a. Tasmanië).
Kleine hardbloem: Oorspronkelijk uit Europa. Het verspreidingsgebied is niet volledig bekend. Nu mogelijk verspreid over grote delen van het noordelijk halfrond.

Scleranthus annuus

gbif.org

Eenjarige hardbloem

gbif.org

Kleine hardbloem

gbif.org

Nederland: Eenjarige hardbloem: Vrij algemeen op de zandgronden in het oosten, zuiden en midden van het land en in Zuid-Limburg. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Al voor 1500 ingevoerd (archeofyt).
Kleine hardbloem: Zeldzaam in de buurt van de grote rivieren in het midden en oosten. Elders zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.

Scleranthus annuus

verspreidingsatlas.nl

Eenjarige hardbloem

verspreidingsatlas.nl

Kleine hardbloem

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Eenjarige hardbloem: Vrij algemeen, maar zeldzaam in het kustgebied en in de Leemstreek. Achtergegaan, met name in het centrale deel van de Leemstreek.
Rode lijst. Achteruitgaand.
Kleine hardbloem: Zeldzaam in het Maasgebied.

Scleranthus annuus

Wallonië: Eenjarige hardbloem: Vrij algemeen, maar zeldzaam in de Hoge Ardennen.
Kleine hardbloem: Zeldzaam in het Maasgebied en de Ardennen. Elders zeer zeldzaam.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 7, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1836)


Cruijdeboek, deel 1, Rembert Dodoens. Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe (1554)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Deutschlands flora, deel 20, J. Sturm, J.W. Sturm (1845-1849)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Bilder ur Nordens Flora, deel 3, Carl Axel Magnus Lindman (1922-1926)


Botanischer Bilderatlas nach dem natürlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's Natürlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 7, J.E. Sowerby (1867)


British entomology, deel 2, J. Curtis (1823-1840)


British phaenogamous botany, deel 6: W. Baxter (1834-1843)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


Repräsentanten einheimischer Pflanzenfamilien in bunten Wandtafeln mit erläuterndem Text, C. Bollmann  (1879-1882)


La flore et la pomone francaises, deel 5, J.H. Jaume Saint-Hilaire (1832)


Flora regni borussici, deel 9, A.G. Dietrich (1841)


Ecphrasis minus cognitarum stirpium, deel 1, F. Colonna (1616)

© 2001-2019 K.M. Dijkstra