Wilde planten in Nederland en BelgiŽ

Eenjarige hardbloem en Kleine hardbloem - Scleranthus annuus

Frysk: Hurdblom, Lytse hurdblom

English: Annual knawel, Scarce Annual Knawel

FranÁais: Gnavelle annuelle, Sclťranthe ŗ plusieurs graines

Deutsch: Einjšhriger Knšuel, Triften-Knšuel

Synoniemen: Scleranthus annuus var. annuus, Scleranthus polycarpos, Scleranthus alpestris

Familie: Caryophyllaceae (Anjerfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Scleranthus is ontstaan uit het Griekse skleros (hard) en anthos (bloem), vanwege de leerachtige kelkslippen en de harde vrucht. Polycarpos betekent met veel vruchten en annuus is eenjarig.

Ondersoorten: Er komen hier twee ondersoorten voor: Eenjarge hardbloem (Scleranthus annuus subsp. annuus) en Kleine hardbloem (Scleranthus annuus subsp. polycarpos).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Eenjarig, maar soms tweejarig of overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Therofyt.

Hoofdbloei: Eenjarige hardbloem: Mei, juni, juli, augustus, september, oktober.
Kleine hardbloem: Mei, juni, juli en augustus.

Afmeting: Eenjarige hardbloem: 2-20 cm.
Kleine hardbloem: 3-10 cm.

Eenjarige hardbloem

© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl

Kleine hardbloem


Rense Haveman -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Rense Haveman -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Giacomo Bellone -
CC BY-NC-ND 4.0


Franco Caldararo -
CC BY-NC-ND 4.0

Wortels: Worteldiepte 10 tot 20 cm.

Eenjarige hardbloem

© Han Beeuwkes - verspreidingsatlas.nl


herbariaunited.org


herbariaunited.org


bisque.cyverse.org -
CC BY-NC 3.0

Kleine hardbloem


Neuch‚tel Herbarium -
CC BY-SA 3.0


Neuch‚tel Herbarium -
CC BY-SA 3.0


Neuch‚tel Herbarium -
CC BY-SA 3.0


Neuch‚tel Herbarium -
CC BY-SA 3.0

Stengels: De liggende tot opstijgende stengels zijn vanaf de voet sterk vertakt en grijsgroen tot grijsgeel. De stengelleden zijn meestal langer dan de bladen. Er zijn alleen bloeiende stengels.

Eenjarige hardbloem


Olivier Pichard -
CC BY-SA 3.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk -
CC-BY-NC-SA-2.0 uk


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk -
CC-BY-NC-SA-2.0 uk

Kleine hardbloem


Giacomo Bellone -
CC BY-NC-ND 4.0


Giacomo Bellone -
CC BY-NC-ND 4.0


flora-on.pt -
CC BY-NC 4.0


Jan SÝrensen -
CC BY 4.0

Bladeren: Eenjarige hardbloem: De tegenoverstaande, lijnvormige bladeren worden tot 1 cm lang. Er zijn geen steunblaadjes.
Kleine hardbloem: De bladen zijn kleiner (tot 0,5 cm) dan die van de andere soorten hardbloem.

Eenjarige hardbloem


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk -
CC-BY-NC-SA-2.0 uk


© Malcolm Storey - bioimages.org.uk -
CC-BY-NC-SA-2.0 uk


Sipke Gonggrijp -
CC-BY-NC-SA-3.0

Kleine hardbloem


Jan SÝrensen -
CC BY 4.0


flora-on.pt -
CC BY-NC 4.0


Franco Caldararo -
CC BY-NC-ND 4.0


Franco Caldararo -
CC BY-NC-ND 4.0

Bloemen: Eenjarige hardbloem: Tweeslachtig. De bloeiwijze is wijd en los vertakt met dichte kluwens. De groene bloemen hebben geen kroonbladen. Ze hebben vijf spitse, 3-4 mm lange kelkbladen met smalle (0,1-0,2 mm) vliezige witte randen. Ze zijn drie tot vier keer zo lang als de twee tot vijf meeldraden. De witgerande kelkslippen staan schuin omhoog. De vijf kelkslippen zijn even lang of vaker langer dan de kelkbuis. Het halfonderstandig vruchtbeginsel is vergroeid met de kelkbuis en de meeldraden staan op de bovenrand van die kelkbuis. De schutbladen komen tot voorbij de bloemkluwens.
Kleine hardbloem: Een gedrongen, groene bloeiwijze. De kelkslippen staan tijdens de bloei iets uit. Ze hebben een spitse top en een 0,05-0,2 mm brede witte rand.

Eenjarige hardbloem


Der Michels -
CC0


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


© Grada Menting - verspreidingsatlas.nl


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl

Kleine hardbloem


Rense Haveman -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


flora-on.pt -
CC BY-NC 4.0


flora-on.pt -
CC BY-NC 4.0


flora-on.pt -
CC BY-NC 4.0

Vruchten: Eenjarige hardbloem: Een eenzadige dopvrucht of nootje. De vruchtdragende kelk is 3,2-5 mm en met schuin afstaande kelkslippen. De zaden zijn langlevend (langer dan vijf jaar). Tweezaadlobbig.
Kleine hardbloem: Een vruchtdragende kelk van 2,2-3 mm met rechtopstaande of iets naar elkaar toe gebogen kelkslippen en een spitse top.

Eenjarige hardbloem


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


© Erik van Dijk -
CC BY-NC-ND 3.0


© Peter Meininger -
CC-BY-NC-SA-3.0


Digitale zadenatlas

Kleine hardbloem


Franco Caldararo -
CC BY-NC-ND 4.0


Franco Caldararo -
CC BY-NC-ND 4.0


Franco Caldararo -
CC BY-NC-ND 4.0


Digitale zadenatlas

Biotoop

Bodem: Eenjarige hardbloem: Zonnige, open plaatsen (pionier) op droge, voedselarme tot meestal matig voedselrijke, omgewerkte, kalkarme, zure grond (grof zand en kiezelige grond).
Kleine hardbloem: Zonnige, open plaatsen op droge, matig voedselarme tot matig voedselrijke, kalkarme grond (zand en kiezelige grond).

Groeiplaatsen: Eenjarige hardbloem: Akkers, langs spoorwegen (spoorwegterreinen), enigszins ruderale plaatsen, bermen (open, zandige plekjes), wegranden (langs fietspaden en zandwegen) en grasland (in weiland op kapotgetrapte of kapotgereden plaatsen).
Kleine hardbloem: Open zandgrond en akkers.

Verspreiding

Wereld: Eenjarige hardbloem: Oorspronkelijk uit Europa en Noord-Afrika (Atlasgebergte en EthiopiŽ). Ingeburgerd in grote delen van het noordelijk halfrond, Zuid-Afrika en in AustraliŽ (o.a. TasmaniŽ).
Kleine hardbloem: Oorspronkelijk uit Europa. Het verspreidingsgebied is niet volledig bekend. Nu mogelijk verspreid over grote delen van het noordelijk halfrond.

Scleranthus annuus

Eenjarige hardbloem

Kleine hardbloem

Nederland: Eenjarige hardbloem: Vrij algemeen op de zandgronden in het oosten, zuiden en midden van het land en in Zuid-Limburg. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.
Kleine hardbloem: Zeldzaam in de buurt van de grote rivieren in het midden en oosten. Elders zeer zeldzaam.

Scleranthus annuus

Eenjarige hardbloem

Kleine hardbloem

Vlaanderen: Eenjarige hardbloem: Vrij algemeen. Afgenomen.
Kleine hardbloem: Zeldzaam.
WalloniŽ:
Eenjarige hardbloem: Vrij zeldzaam.
Kleine hardbloem: Zeer zeldzaam in het Maasgebied en de Ardennen.

Scleranthus annuus

Eenjarige hardbloem

Kleine hardbloem

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten). Eenjarige hardbloem en Kleine hardbloem


Flora Batava, deel 7, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1836)


Cruijdeboek, deel 1, Rembert Dodoens. Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe (1554)


Flora von Deutschland, ÷sterreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomť (1885-1905)


Deutschlands flora, deel 20, J. Sturm, J.W. Sturm (1845-1849)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Bilder ur Nordens Flora, deel 3, Carl Axel Magnus Lindman (1922-1926)


Botanischer Bilderatlas nach dem natŁrlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's NatŁrlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 7, J.E. Sowerby (1867)


British entomology, deel 2, J. Curtis (1823-1840)


British phaenogamous botany, deel 6: W. Baxter (1834-1843)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


Repršsentanten einheimischer Pflanzenfamilien in bunten Wandtafeln mit erlšuterndem Text, C. Bollmann  (1879-1882)


La flore et la pomone francaises, deel 5, J.H. Jaume Saint-Hilaire (1832)


Flora regni borussici, deel 9, A.G. Dietrich (1841)


Ecphrasis minus cognitarum stirpium, deel 1, F. Colonna (1616)

2001-2021 K.M. Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL