Es

Namen

Wetenschappelijk: Fraxinus excelsior

Nederlands: Es (Gewone es)

Frysk: Es

English: Common ash

Français: Frêne commun

Deutsch: Gewöhnliche Esche

Familie: Olijffamilie, Oleaceae

Geslacht: Fraxinus, Es

Naamgeving: Fraxinus is mogelijk afgeleid van phrassoo (omheinen), omdat palen essenhout wel voor rasterwerk werden gebruikt. Het zou ook kunnen komen van het Griekse phraxism (haag of insluiten), omdat de boom als haag of als palissade gebruikt werd. Excelsior betekent hoger.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Boom.

Winterknoppen: Fanerofyt.

Bloeimaanden: April en mei.

Afmeting: Tot 40 meter.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Jean-Pol Grandmont - CC BY-SA 3.0


Willow - CC BY 2.5


Matthieu Sontag - CC BY-SA 3.0

Wortels: Een hartwortelstelsel.


Mike aus dem Bayerwald - CC BY-SA 3.0

Stam: Een rechte stam. De oorspronkelijke groeitop blijft de top van de stam. De schors is tamelijk glad, dun en wat gelig. Bij ouderdom ontstaan kloven.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Crusier - CC BY-SA 3.0


Duncan R Slater - CC BY-SA 4.0


Wallone48 - CC BY-SA 4.0

Takken: Een open kroon. De jonge takken zijn vrij dik. De knopschubben zijn zwart.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


AnRo0002 - CC0


El Grafo - CC BY-SA 3.0


Stefan.lefnaer - CC BY-SA 4.0

Bladeren: De geveerde bladeren staan tegenover elkaar. Ze bestaan uit zeven tot dertien eironde tot langwerpige, toegespitste, getande deelblaadjes. Alleen aan de onderkant zijn ze langs de middennerf behaard.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


AnRo0002 - CC0

Bloemen: Tweeslachtig. De bloeiwijze is pluimvormig (gedrongen bij mannelijke bloemen en los bij tweeslachtige of vrouwelijke bloemen). De bloemen groeien in de oksels van afgevallen bladeren, vooral aan de top van de takken. Het is een naaktbloeier (er is dus geen kelk en kroon). De meeldraden zijn donker paarsbruin, maar worden later groenachtig. De bloemen staan in groepjes en verschijnen al voor de bladeren.


AnRo0002 - CC0


AnRo0002 - CC0


AnRo0002 - CC0


AnRo0002 - CC0

Vruchten: Een eenzadige dopvrucht of nootje. De langwerpige nootjes zijn plat-eivormig en gevleugeld. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig.


dzn.eldoc.ub.rug.nl


dzn.eldoc.ub.rug.nl


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Biotoop

Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op natte (wel zuurstofrijke) tot matig vochtige, matig voedselrijke tot voedselrijke, vaak kalkhoudende, lemige grond (klei, mergel, zand, leem, kleihoudend laagveen, zavel en löss).

Groeiplaatsen: Bossen (natte loofbossen), zeeduinen (duinbossen) en struwelen.

Verspreiding

Wereld: West-, Midden- en Oost-Europa, vanaf Noord-Spanje en de Balkan tot in Zuid-Scandinavië. Ook in de Kaukasus en in aangrenzende berggebieden.

Es - Fraxinus excelsior

Nederland: Zeer algemeen.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zeer algemeen, maar iets minder in de Kempen.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Es - Fraxinus excelsior

Wallonië: Algemeen, maar zeldzaam in de Hoge Ardennen.

Toepassingen

Het hout van de Es is lichtgekleurd, taai en sterk. Vanwege deze elasticiteit wordt het gebruikt voor liggers van gymnastiektoestellen en voor stelen van bijlen en spades. Ook wordt het vanwege de vlamtekening gebruikt voor meubels, vloeren en trappen. De duurzaamheid van essenhout bij buitengebruik is echter vrij laag. Vroeger was de Es bij de Scandinaviërs een heilige boom. De Es was het symbool van de levenskracht. In de Noorse mythologie sneed Odin, de oppergod, de eerste mens uit een stuk essenhout. Yggdrasil, de boom der wereld, was een reusachtige Es, waarvan de wortels tot in de diepste diepten van de hel groeiden en de kroon tot in het hoogste van de hemel reikte, terwijl de stam beide verenigde. Een ziek kind, dat men door de spleet in een gescheurde Es liet gaan, zou genezen en brandende blokken essenhout verdreven kwade geesten uit een vertrek.

Oude illustraties


Flora Batava, deel 9, Jan Kops en Johannes Everhardus van der Trappen (1846)


Flora Batava, deel 9, Jan Kops en Johannes Everhardus van der Trappen (1846)


Flora Batava, deel 9, Jan Kops en Johannes Everhardus van der Trappen (1846)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885 - 1905)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

© 2001-2017 K.M. Dijkstra