Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Fijne waterranonkel - Ranunculus aquatilis

Andere namen

Frysk: Fine wetterbûterblom (Lytse wetterbûterblom)

English: Common water-crowfoot

Français: Renoncule aquatique

Deutsch: Gemeiner Wasserhahnenfuß

Verouderde of andere namen: Middelste waterranonkel, Kleine waterranonkel of Haarbladwaterranonkel,
Ranunculus aquatilis var. aquatilis en Ranunculus aquatilis var. diffusus of Ranunculus trichophyllus

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Ranunculales

Familie: Ranunculaceae (Ranonkelfamilie)

Geslacht: Ranunculus (Boterbloem)

Soort: Ranunculus aquatilis

Naamgeving (Etymologie): Ranunculus is het verkleinwoord van het Latijnse rana en betekent kikker. Ranonkels groeien vaak in of langs het water en in vochtige weiden, de plek waar veel kikkers voor komen. Aquatilis betekent in het water levend. Trichophyllus betekent met haarfijne bladen en diffusus betekent wijd vertakt.

Opmerking: Kleine waterranonkel en Middelste waterranonkel worden in Nederland meestal samengevoegd onder de naam Fijne waterranonkel (Ranunculus aquatilis). Beide soorten worden dan beschouwd als twee variëteiten van Fijne waterranonkel.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Eenjarig of overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hydrofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni, juli, augustus.

Afmeting: 10 cm tot 3 meter.


© Hans Hillewaert - CC BY-SA 3.0


© Hans Hillewaert - CC BY-SA 3.0


© Hans Hillewaert - CC BY-SA 3.0


PePeEfe - CC BY-SA 3.0

Wortels: Diep wortelend.


http://herbariaunited.org


http://herbariaunited.org


http://herbariaunited.org

Stengels: De voor een deel drijvende stengels kunnen tot 3 meter lang worden.


Javier Martin - Public Domain


Meneerke bloem - CC BY-SA 3.0


Lamiot - CC BY-SA 3.0


Meneerke bloem - CC BY-SA 3.0

Bladeren: De bladeren drijven soms, maar de meeste zijn ondergedoken. De drijvende bladeren zijn diep gedeeld in drie slippen, die aan de rand vaak uitlopen in draadvormige punten. Op drooggevallen plaatsen hebben ze korte, stijve slippen. Ondergedoken bladeren worden tot 5 cm lang en zijn meervoudig driedelig en aan het eind gaffelvormig vertakt. De lijnvormige slippen liggen in het water uitgespreid, maar kleven buiten het water samen.


Teun Spaans - CC BY-SA 3.0


Teun Spaans - CC BY-SA 3.0


UuMUfQ - CC BY-SA 3.0


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl

Bloemen: Tweeslachtig. De witte bloemen zijn 1 tot 2 cm. De vijf kroonbladen (0,3-1 cm) bedekken elkaar rondom een geel hart en met cirkelvormige honinggroeven. Ze hebben dus een gele voet (nagel). Elke bloem heeft ook vijf kelkbladen. Er zijn vijf tot twintig meeldraden. De bloembodem is behaard. De bloemsteel is ongeveer even lang als het tegenoverstaande blad. Het vruchtbeginsel is bovenstandig.
Kleine waterranonkel: De witte bloemen zijn 0,5-1 cm. De kroonbladen bedekken elkaar niet met de randen.


PePeEfe - CC BY-SA 3.0


Teun Spaans - CC BY-SA 3.0


Fritz Geller-Grimm - CC BY-SA 2.5


Chmee2 - CC BY 3.0

Vruchten: Een eenzadige dopvrucht of nootje. De ovale vruchten zijn1,5-2 mm en niet gevleugeld. De niet rijpe vruchtjes zijn behaard. De vruchtstelen zijn vrijwel altijd korter dan 5 cm. Tweezaadlobbig.

© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Marie Portas - CC BY-SA 2.0 FR


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige plaatsen, in ondiep, stilstaand of zwak stromend, matig voedselrijk tot voedselrijk, neutraal tot licht alkalisch, hard, meestal helder, zoet of zwak brak water met een bodem van zand, zavel of klei of een stenige bodem. Soms ook op droogvallende plekken.

Groeiplaatsen: Water (vijvers, sloten, kanalen, beken, poelen, plassen, doorbraakkolken en kleiputten), zeeduinen (duinpoelen), soms in periodiek overstroomde gebieden (dan eenjarig) en in water boven rotsgesteente. Vaak vlak langs de oevers.

Verspreiding

Wereld: In alle werelddelen, in gebieden met een gematigd of koel klimaat. Het meest in West- en Midden-Europa.


gbif.org

Nederland: Plaatselijk vrij algemeen, maar zeldzaam op de hoge zandgronden.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Fijne waterranonkel

Verspreidingsatlas.nl

Middelste waterranonkel

Verspreidingsatlas.nl

Kleine waterranonkel

Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Vrij algemeen in het kustgebied, met name in de Polders. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.


Middelste waterranonkel

Kleine waterranonkel - Ranunculus trychophyllus
Kleine waterranonkel

Wallonië Zeldzaam.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 6, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1832)


Flora Batava, deel 6, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1832)


Flora Batava, deel 6, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1832)


Flora Batava, deel 6, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1832)


Flora Batava, deel 13, Jan Kops, F. A. Hartsen en F.W. van Eeden (1868)


Flora Batava, deel 13, Jan Kops, F. A. Hartsen en F.W. van Eeden (1868)


Flora Batava, deel 13, Jan Kops, F. A. Hartsen en F.W. van Eeden (1868)


Flora Batava, deel 13, Jan Kops, F. A. Hartsen en F.W. van Eeden (1868)


water Levercruyt
Cruijdeboek, deel 1, Rembert Dodoens. Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe (1554)


water Levercruyt
Cruijdeboek, deel 1, Rembert Dodoens. Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe (1554)


water Levercruyt
Cruijdeboek, deel 1, Rembert Dodoens. Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe (1554)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 1, J.E. Sowerby (1863)


Middelste waterranonkel
Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Ecphrasis minus cognitarum stirpium, deel 1, F. Colonna (1616)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


Pflanzenleben des Schwarzwaldes, Friedrich Oltmanns (1927)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra