Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Geel nagelkruid - Geum urbanum

Andere namen

Frysk: Nagelkrûd

English: Wood Avens

Français: Benoîte commune

Deutsch: Echte Nelkenwurz

Verouderde of andere namen: Gewoon nagelkruid

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Rosales

Familie: Rosaceae (Rozenfamilie)

Geslacht: Geum (Nagelkruid)

Soort: Geum urbanum

Naamgeving (Etymologie): De geslachtsnaam Geum komt van het Griekse geuein (proeven). Urbanum komt van urbanus (stad), de plant groeit in de buurt van dorpen en steden.

Kruising: Geel nagelkruid kan een kruising vormen met Knikkend nagelkruid (Geum x intermedium).


Geum x intermedium
© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Geum x intermedium
© Joop Verburg - verspreidingsatlas.nl


Geum x intermedium
© Fred Bos - verspreidingsatlas.nl


Geum x intermedium
© Joop Verburg - verspreidingsatlas.nl

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni, juli, augustus, september.

Afmeting: 30-70 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


CC BY-SA 4.0

Wortels: Een wortelstok.


Bildoy - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


http://herbariaunited.org/

Stengels: De lichtgroene, rechtopstaande stengels zijn behaard.


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Bladeren: De lang gesteelde rozetbladen zijn afgebroken geveerd met een 5-8 cm lang, niervormig afgerond, ondiep gelobd topblaadje. De middelste stengelbladen zijn drietallig met spitse ruitvormige deelblaadjes zonder kleine zijslipjes en met grote steunblaadjes. Deze zijn ongeveer half zo lang als de zijdelingse deelblaadjes. De bladrand is gezaagd. De bladen zijn afstaand behaard.


Randy A. Nonenmacher - CC BY-SA 3.0


Donald Hobern - CC BY 2.0


Elli32713 - CC BY 3.0


Donald Hobern - CC BY 2.0

Bloemen: Tweeslachtig. Een vertakte bloeiwijze met gele, rechtopstaande, meestal vijftallige, 0,8-1,5 cm grote bloemen. De vijf kroonbladen zijn rondachtig en ongeveer even lang als de kelk (3-7 mm). De vijf kelkbladen zijn lichtgroen en na de bloei teruggeslagen. Ook zijn er vijf bijkelkbladen. Er staan veel meeldraden en vruchtbeginsels op de bloembodem. De stijl met stempel is haakvormig gekromd. Na de bloei blijft de bloem rechtop staan.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


AnRo0002 - CC0

Vruchten: Een eenzadige dopvrucht of nootje. Het vruchthoofdje is onderaan door de voet van de kelk omhuld en niet gesteeld. De dopvruchtjes zijn borstelig behaard. Ze hebben een glanzende, diep roodbruine, niet behaarde stijl. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


AnRo0002 - CC0


Donald Macauley - CC BY-SA 2.0


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Licht beschaduwde plaatsen op vochtige tot matig droge, matig voedselarme tot voedselrijke, basische, vaak kalkhoudende grond (mergel, löss, lichte klei, leem, duinzand, rivierzand en zavel, zelden op laagveen).

Groeiplaatsen: Bossen (loofbossen en langs bospaden), struwelen, bosranden, heggen, houtwallen, langs holle wegen, plantsoenen, parken, waterkanten (langs bosbeken en slootkanten), bermen, muren, braakliggende grond en zeeduinen (noordhellingen in de kalkrijke duinen).

Verspreiding

Wereld: Bijna heel Europa, West- en Midden-Azië en Noordwest-Afrika. Ingeburgerd op een paar plaatsen in Australië en in Noord-Amerika.


gbif.org

Nederland: Algemeen, maar minder algemeen in het noordoosten, in de Kempen en in zeekleigebieden.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Geel nagelkruid

verspreidingsatlas.nl

Geel nagelkruid x Knikkend nagelkruid

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Algemeen, maar zeldzamer in de Polders en de Kempen.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Wallonië: Algemeen, maar zeldzamer in de Ardennen.

Wetenswaardigheden

In de Middeleeuwen heette Nagelkruid Herba benedicta. Het was gewijd aan Sint-Benedictus. Nagelkruid werd toen beschouwd als een afweermiddel tegen de duivel en tovenaren. De vijf goudkleurige bloemblaadjes werden in verband gebracht met de vijf wonden van Christus. Dankzij deze en andere religieuze associaties werd Nagelkruid vaak afgebeeld in het houtsnijwerk van kerken. Nagelkruid werd gebruikt tegen allerlei kwalen van maag, lever en hart, bij slechte adem, beten van giftige beesten en om motten te verjagen. In de twaalfde en dertiende eeuw werd het vermeld als een ingrediënt van kruidenwijn en als toevoeging aan gistend bier, om te voorkomen dat het zuur zou worden.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 1, Jan Kops (1800)


Flora Batava, deel 1, Jan Kops (1800)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 3, Johan Carl Krauss (1796)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 3, Johan Carl Krauss (1796)


Cruijdeboek, deel 1, Rembert Dodoens. Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe (1554)


Cruijdeboek, deel 1, Rembert Dodoens. Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe (1554)


Deutschlands flora, deel 2, J. Sturm, J.W. Sturm (1801-1802)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Knikkend nagelkruid x Geel nagelkruid
Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Svensk botanik, deel 2, J.W. Palmstruch e.a. (1807)


Flora regni borussici, deel 5, A.G. Dietrich (1837)


Flore médicale, deel 2, F.P. Chaumeton (1829)


Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's Natürlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)


Caryophillata vulgaris
Plantarum seu stirpium icones, deel 1, M. de Lobel (1581)


Botanischer Bilderatlas nach dem natürlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


Kräuterbuch, Unsere Heilpflanzen in Wort und Bild, Friedrich Losch (1914)


Phytanthoza iconographia, deel 2, J.W. Weinmann (1739)


Phytanthoza iconographia, deel 2, J.W. Weinmann (1739)


Hortus Romanus juxta Systema Tournefortianum, deel 5, Giorgio Bonelli (1783-1816)


Icones plantarum medico-oeconomico-technologicarum, deel 1, F.B. Vietz (1800)


Unsere Unkräuter, Zweite Auflage, L. Klein (1926)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 3, J.E. Sowerby (1864)


British entomology, deel 2, J. Curtis (1823-1840)


Album de la flora médico-farmacéutica industrial, indigena y exotica, deel 2, V. Martin de Argenta (1863)


Indian medicinal plants, Plates, deel 2, K.R. Kirtikar, B.D. Basu (1918)


Flora Londinensis, deel 2, William Curtis (1777-1778)


Flora Parisiensis, deel 2, P. Bulliard (1776-1781)


Nouvelle iconographie fourragère, Atlas, J. Gourdon, P. Naudin (1865-1871)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)


Botanische wandplaten


Botanische wandtafeln, A. Peter (1901)


Grandes Heures Anne de Bretagne, Jean (Jehan) Bourdichon (1503-1508)


Rariorum plantarum historia, deel 2, C. Clusius (1601)


Flora regni borussici, deel 5, A.G. Dietrich (1837)


Plantae officinales, deel 2, T.F.L. Nees von Esenbeck, A. Henry (1828-1833)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra