Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Geel walstro - Galium verum

Andere namen

Frysk: Giel slyt

English: Lady's Bedstraw

Français: Gaillet jaune

Deutsch: Echtes Labkraut

Verouderde of andere namen: Echt walstro

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Gentianales

Familie: Rubiaceae (Sterbladigenfamilie)

Geslacht: Galium (Walstro)

Soort: Galium verum

Naamgeving (Etymologie): Walstro komt van wiegstro (wal is wieg). Walstrosoorten werden vroeger gebruikt (als stro) in wiegen. Galium komt van het Griekse gala (melk). Vroeger werden deze planten gebruikt om melk te stremmen (kaasbereiding). Verum betekent het ware stremselkruid.

Ondersoorten: Er worden soms twee ondersoorten onderscheiden, maar mogelijk worden de verschillen slechts bepaald door de groeiplaats: Groot geel walstro (Galium verum subsp. verum) en Duinwalstro (Galium verum subsp. maritimum).

Kruising: Geelwit walstro (Galium x pomeranicum) (zie daar) is mogelijk de bastaard van Geel walstro en Glad walstro, maar het zou ook een bleekbloemige vorm van Geel walstro kunnen zijn.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli, augustus, september.

Afmeting: 10-80 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Een wortelstok met vaak ondergrondse uitlopers.


herbariaunited.org


herbariaunited.org


herbariaunited.org


herbariaunited.org

Stengels: De over andere planten liggende tot rechtopstaande, ronde stengels zijn kort behaard en hebben vier zwakke ribben.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De glanzende, donkergroene en lijnvormige bladeren staan in kransen van zes tot twaalf. Ze hebben een omgerolde rand, aan de top een stekelpuntje en zijn aan de onderkant witviltig behaard. Ze zijn ongeveer 1 mm breed en hebben maar één nerf.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. De geurende, gele bloemen vormen samen een smalle, dichte, rijkbloemige en eivormige pluim. De 2-4 mm grote bloemen zijn vierdelig met vier spitse kroonslippen. Het onderstandig vruchtbeginsel is tweehokkig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Benjamin Zwittnig - CC BY 2.5 si

Vruchten: Een splitvrucht. De zwarte, 1½ mm grote dopvruchten zijn kaal en al of niet rimpelig. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige, open tot grazige plaatsen op droge, zelden zeer vochtige, voedselarme tot matig voedselrijke, neutrale (zwak zure tot basische) grond (zand, leem, zavel, rivierklei en mergel).

Groeiplaatsen: Grasland (schraal grasland en hooiweiden op rivierklei), bermen, langs spoorwegen (spoorbermen en spoorwegterreinen), zandige dijken, zeeduinen (duinvalleien, duingrasland, regelmatig belopen veldjes bij zeedorpen en duinhellingen), waterkanten (hoge oeverwallen), zandduintjes langs de rivieren en het IJsselmeer, kalkhellingen en houtwallen.

Verspreiding

Wereld: Gematigde en koelere streken op het noordelijk halfrond.


gbif.org

Nederland: Vrij algemeen in de duinen, in Zuid-Limburg, in het rivierengebied en plaatselijk in Zeeland. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Geel walstro

verspreidingsatlas.nl

Duinwalstro (Galium verum subsp. maritimum)

verspreidingsatlas.nl

Groot geel walstro (Galium verum subsp. verum)

verspreidingsatlas.nl

Geelwit walstro (Galium x pomeranicum)

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Algemeen in het kustgebied en vrij algemeen in het Maasgebied en in de Leemstreek ten oosten van Brussel. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam of ontbrekend.
Rode lijst. Achteruitgaand.

Wallonië: Vrij algemeen in het Maasgebied, in Lotharingen (in de zuidelijke, kalkrijke Ardennen) en in delen van Brabant. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.

Toepassingen

Vroeger was Geel walstro in gebruik om de melk te stremmen: de kaasstof eruit af te scheiden. Ook werd de plant gebruikt als vulling voor matrassen. Na het vallen van de avond geuren de bloemen naar honing. De gemaaide en gedroogde plant ruikt naar hooi. Vroeger werd het vanwege de prettige geur gebruikt om beddengoed te parfumeren. Volgens de legende lag Maria op een bed van walstro bij de geboorte van Christus en dit leidde tot de overtuiging dat walstro een gunstige invloed had op bevallingen. Een takje van de plant, meegedragen in de schoenen, beschermde jonge moeders. Vermoeide reizigers konden hun pijnlijke voeten in een aftreksel van walstro laten bijkomen. Walstro werd soms gebruikt om inwendige en neusbloedingen te voorkomen.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 1, Jan Kops (1800)


Flora Batava, deel 1, Jan Kops (1800)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 5, Johann Carl Krauss (1800)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 5, Johann Carl Krauss (1800)


Cruijdeboek, deel 4, Rembert Dodoens. Corenen, Legumina, Distelen ende dyerghelijcke (1554)


Cruijdeboek, deel 4, Rembert Dodoens. Corenen, Legumina, Distelen ende dyerghelijcke (1554)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Bilder ur Nordens Flora, deel 1, Carl Axel Magnus Lindman (1922-1926)


Svensk botanik, deel 3, J.W. Palmstruch e.a. (1807)


Phytanthoza iconographia, deel 3, J.W. Weinmann (1742)


Herbarium Blackwellianum, deel 5, E. Blackwell (1765)


Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's Natürlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)


Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's Natürlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)


Botanischer Bilderatlas nach dem natürlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


Kräuterbuch, Unsere Heilpflanzen in Wort und Bild, Friedrich Losch (1914)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 4, J.E. Sowerby (1865)


Album de la flora médico-farmacéutica industrial, indigena y exotica, deel 2, V. Martin de Argenta (1863)


Flora Londinensis, deel 6, William Curtis (1789-1798)


Flora Parisiensis, deel 2, P. Bulliard (1776-1781)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)


Plantarum indigenarum et exoticarum Icones ad vivum coloratae, deel 1 (1788)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


British entomology, deel 3, J. Curtis (1823-1840)


Flora regni borussici, deel 6, A.G. Dietrich (1838)


Botanische wandtafeln, A. Peter (1901)


Grandes Heures Anne de Bretagne, Jean (Jehan) Bourdichon (1503-1508)


Galium luteum
Plantarum seu stirpium icones, deel 1, M. de Lobel (1581)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra