Wilde planten in Nederland en België

Genadekruid - Gratiola officinalis

Frysk:

English: Hedge Hyssop

Français: Gratiole officinale

Deutsch: Gottesgnadenkraut

Synoniemen:

Familie: Plantaginaceae (Weegbreefamilie)

Naamgeving (Etymologie): Gratiola is afgeleid van gratia (genade). De plant werd beschouwd als door God's genade aan de mensen gegeven en werd als geneesmiddel voor allerlei ziekten gebruikt (o.a. als purgeeermiddel). Officinalis komt van het Latijnse officium (werkplaats, in plantkundig/medische verband is dat de apotheek). Officinalis betekent dus in gebruik in de apotheek / geneeskrachtig.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli, augustus.

Afmeting: 10-40 cm.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Een horizontale wortelstok.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Stengels: De rechtopstaande stengels zijn kaal, vierkantig, hol en hebben een scherpe smaak. Aan de voet kruipen ze en gaan ze wortelen. De plant vormt pollen van vele stengels.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De tegenoverstaande bladeren zijn lichtgroen en lijnvormig tot langwerpig. Ze zijn halfstengelomvattend. Verder zijn ze ondiep gezaagd en hebben meestal drie nerven. en doorschijnende klierpunten. Onderaan de plant zitten schubvormige bladeren.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. De alleenstaande, gesteelde bloemen groeien in de bladoksels. Onder de vijfdelige kelk zitten twee steelblaadjes. De bloemen zijn trompetvormig. De bovenlip heeft twee lobben. De lichtgele of bruinachtig rode onderlip heeft drie slippen. De zoom is bleek lilarood of wit, heeft nerven en wordt 1-1,8 cm lang.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Een doosvrucht. De vruchten zijn flesvormig. Tweezaadlobbig.


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante -
CC BY-SA 4.0


Digitale zadenatlas

Biotoop

Bodem: Zonnige, iets open, vaak verstoorde plaatsen op natte, 's winters overstroomde, matig voedselrijke tot voedselrijke, neutrale, humeuze grond (zand, zavel en klei).

Groeiplaatsen: Grasland (grazige, 's winters overstroomde plaatsen, uiterwaarden en open plekken in nat weiland), waterkanten (langs vijvers, greppels, beken, rivieren en plassen), aan de voet van rivierdijken en open plaatsen in moerassen.

Verspreiding

Wereld: Zuid- en Midden-Europa. Noordwestelijk tot in Nederland.

Nederland: Zeer zeldzaam in het rivierengebied in Midden-Nederland en aangrenzend Noord-Brabant.

Vlaanderen: Zeer zeldzaam. Zeer sterk afgenomen.
Wallonië:
Verdwenen. Vroeger zeer zeldzaam. Voor het laatst gevonden in 1940.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 8, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1844)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 5, Johann Carl Krauss (1800)


Botanische wandplaten


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Botanischer Bilderatlas nach dem natürlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


Sämmtliche Giftgewächse Deutschlands, E. Winkler (1853)


Medical Botany, deel 3, W. Woodville, W.J. Hooker, G. Spratt (1832)


Herbarium Blackwellianum, deel 5, E. Blackwell (1765)


Phytanthoza iconographia, deel 3, J.W. Weinmann (1742)


Plantae officinales, deel 1, T.F.L. Nees von Esenbeck, A. Henry (1828-1833)


Introductio generalis in rem herbariam, deel 2, A.Q. Rivinus (1690-1777)


Hortus Eystettensis, deel 1, Bessler, Basilius (1620)


Kräuterbuch, Unsere Heilpflanzen in Wort und Bild, Friedrich Losch (1914)


333
Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's Natürlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Flora regni borussici, deel 4, A.G. Dietrich (1836)


Herbier de la France, deel 3, P. Bulliard (1776-1783)


Flore médicale, deel 4, F.P. Chaumeton (1830)


Icones plantarum medico-oeconomico-technologicarum, deel 1, F.B. Vietz (1800)


Album de la flora médico-farmacéutica industrial, indigena y exotica, deel 3, V. Martin de Argenta (1864)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)


Gratiola
Plantarum seu stirpium icones, deel 1, M. de Lobel (1581)

2001-2021 K.M. Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL