Wilde planten in Nederland en België

Gevlekte orchis - Dactylorhiza maculata

Frysk: Duvelsklauw

English: Heath spotted-orchid

Français: Orchis tacheté

Deutsch: Geflecktes Knabenkraut

Synoniemen: Dactylorhiza fuchsii

Familie: Orchidaceae (Orchideeënfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Dactylorhiza is afgeleid van het Oud-Griekse dactylus (teen of vinger) en rhiza (wortel). Het slaat op de vingervormige wortelknollen. Maculata betekent gevlekt.

Ondersoorten: Naast Gevlekte orchis zijn er waarschijnlijk nog een aantal ondersoorten. Eén daarvan is Gevlekte duinorchis (Dactylorhiza maculata subsp. podesta). Voorheen werd Bosorchis ook gezien als een ondersoort van Gevlekte orchis (Dactylorhiza maculata subsp. fuchsii).

Kruisingen: Gevlekte orchis kan kruisen met Bosorchis (Dactylorhiza x transiens), Brede orchis (Dactylorhiza maculata x majalis), Rietorchis (Dactylorhiza x hallii) en Veenorchis (Dactylorhiza x wiefelspuetziana).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Geofyt.

Bloeimaanden: Juni en juli.

Afmeting: 15-80 cm.


Meneerke bloem -
CC BY-SA 3.0


Jörg Hempel -
CC BY-SA 3.0 de


Jörg Hempel -
CC BY-SA 3.0 de


Xemenendura -
CC BY 3.0

Wortels: Vingervormige wortelknollen.


Bff -
CC BY-SA 3.0


Bff -
CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium -
CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium -
CC BY-SA 3.0

Stengels: De stengels zijn vrijwel helemaal gevuld met merg. Ze zijn vrij bros. Boven het midden zie je alleen of voornamelijk schutbladachtige bladen.


Jerzy Opiola -
GFDL


Jerzy Opiola -
GFDL


Enrico Blasutto -
CC BY-SA 3.0


Enrico Blasutto -
CC BY-SA 3.0

Bladeren: De plant heeft zes tot twaalf donkergroene, vaak iets grijzige bladeren met meestal donkere vlekken die nooit ringvormig zijn. De onderste bladeren zijn eirond tot langwerpig.De bovenste zijn langwerpig en veel kleiner. De grotere bladeren staan schuin omhoog. De onderkant heeft een zilverige glans. De schutbladen zijn voor het grootste deel korter dan de bloemen.


Bff -
CC BY-SA 3.0


Enrico Blasutto -
CC BY-SA 3.0


Enrico Blasutto -
CC BY-SA 3.0


Hectonichus -
CC BY-SA 3.0

Bloemen: Tweeslachtig. De bloemen zijn lichtpaars tot witachtig. De bloemlip is 0,7-1,1 cm, heeft drie lobben en een donkerpaars honingmerk. De delen aan de zijkanten zijn weinig of helemaal niet teruggebogen. De buitenste twee zijdelingse bloemdekbladen wijken vlak boven de voet uiteen en staan ongeveer horizontaal uitgespreid of wijzen iets omhoog. De spoor is tot 3/4 keer zo lang als het vruchtbeginsel.


Dominicus Johannes Bergsma -
CC BY-SA 4.0


Bjørn Christian Tørrissen -
CC BY-SA 3.0


Jörg Hempel -
CC BY-SA 3.0 de


Dominicus Johannes Bergsma -
CC BY-SA 4.0

Vruchten: Een doosvrucht. Eenzaadlobbig.


Bff -
CC BY-SA 3.0


Bff -
CC BY-SA 3.0


Bff -
CC BY-SA 3.0


Bff -
CC BY-SA 3.0

Biotoop

Bodem: Zonnige of soms licht beschaduwde plaatsen op vochtige tot vrij natte, voedselarme, zure tot zwak zure, humeuze grond (zand, leem en mergel, soms op veen).

Groeiplaatsen: Grasland (heischraal grasland, blauwgrasland, hooiland en zandige opduikingen in poldergrasland), bermen, langs spoorwegen, heide, moerassen (veenmosvegetaties, veentjes in de buurt van zandverstuivingen en moerassen met kwel van basenrijk water), waterkanten (langs vennen, turfgaten, sloten en greppels), tichelgaten, zeeduinen, drooggevallen zandplaten en bossen.

Verspreiding

Wereld: Europa, Siberië en Zuidwest-Azië.

Nederland: Vrij zeldzaam. Sterk afgenomen.

Vlaanderen: Vrij zeldzaam in de Kempen, de Leemstreek en de Zandleemstreek. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam. Sterk afgenomen.

Wallonië: Vrij zeldzaam in de Ardennen en de Hoge Venen. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 7, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1836)


Handekens cruyt wijfken
Cruijdeboek, deel 2, Rembert Dodoens. Bloemen, welrieckende cruyden, saden, ende dyer ghelijcken (1554)


Dactylorhiza maculata subsp. elodes
Moninckx atlas, deel 8, J. Moninckx (1682-1709)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Svensk botanik, deel 6, J.W. Palmstruch e.a. (1807)


Kräuterbuch, Unsere Heilpflanzen in Wort und Bild, Friedrich Losch (1905)


Flora regni borussici, deel 1, A.G. Dietrich (1832-1833)


British entomology, deel 8, J. Curtis (1823-1840)


Introductio generalis in rem herbariam, deel 5, A.Q. Rivinus (1690-1777)


Plantarum seu stirpium icones, deel 1, M. de Lobel (1581)


Hortus floridus, fasicle pars altera, C. van de Passe (1614)


Die officinellen Pflanzen der Pharmacopoea Germanica, F.G. Kohl (1891-1895)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Die Orchidaceen Deutschlands, Deutsch-Oesterreichs und der Schweiz, M. Schulze (1894)


Botanischer Bilderatlas nach dem natürlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 9, J.E. Sowerby (1869)


Hortus Eystettensis, deel 1, Bessler, Basilius (1620)


© 2001-2020 K.M. Dijkstra