Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Gevlekte orchis - Dactylorhiza maculata subsp. maculata

Andere namen

Frysk: Duvelsklauw

English: Heath spotted-orchid

Français: Orchis tacheté

Deutsch: Geflecktes Knabenkraut

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Asparagales

Familie: Orchidaceae (Orchideeënfamilie)

Geslacht: Dactylorhiza (Handekenskruid)

Soort: Dactylorhiza maculata ssp. maculata

Naamgeving (Etymologie): Dactylorhiza is afgeleid van het Oud-Griekse dactylus (teen of vinger) en rhiza (wortel). Het slaat op de vingervormige wortelknollen. Maculata betekent gevlekt.

Ondersoorten: In Nederland beschouwt men Bosorchis (Dactylorhiza maculata subsp. fuchsii) (zie daar) als een ondersoort van Gevlekte orchis. Een andere ondersoort is Gevlekte duinorchis (Dactylorhiza maculata subsp. podesta).

Kruisingen: Gevlekte orchis kan kruisen met Bosorchis (Dactylorhiza x transiens), Brede orchis (Dactylorhiza maculata x majalis), Rietorchis (Dactylorhiza x hallii) en Veenorchis (Dactylorhiza x wiefelspuetziana).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Geofyt.

Bloeimaanden: Juni en juli.

Afmeting: 15-80 cm.


Meneerke bloem - CC BY-SA 3.0


Jörg Hempel - CC BY-SA 3.0 de


Jörg Hempel - CC BY-SA 3.0 de


Xemenendura - CC BY 3.0

Wortels: Vingervormige wortelknollen.


Bff - CC BY-SA 3.0


Bff - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0

Stengels: De stengels zijn vrijwel helemaal gevuld met merg. Ze zijn vrij bros. Boven het midden zie je alleen of voornamelijk schutbladachtige bladen


Jerzy Opiola - GFDL


Jerzy Opiola - GFDL


Enrico Blasutto - CC BY-SA 3.0


Enrico Blasutto - CC BY-SA 3.0

Bladeren: De plant heeft zes tot twaalf donkergroene, vaak iets grijzige bladeren met meestal donkere vlekken die nooit ringvormig zijn. De onderste bladeren zijn eirond tot langwerpig.De bovenste zijn langwerpig en veel kleiner. De grotere bladeren staan schuin omhoog. De onderkant heeft een zilverige glans. De schutbladen zijn voor het grootste deel korter dan de bloemen.


Bff - CC BY-SA 3.0


Enrico Blasutto - CC BY-SA 3.0


Enrico Blasutto - CC BY-SA 3.0


Hectonichus - CC BY-SA 3.0

Bloemen: Tweeslachtig. De bloemen zijn lichtpaars tot witachtig. De bloemlip is 0,7-1,1 cm, heeft drie lobben en een donkerpaars honingmerk. De delen aan de zijkanten zijn weinig of helemaal niet teruggebogen. De buitenste twee zijdelingse bloemdekbladen wijken vlak boven de voet uiteen en staan ongeveer horizontaal uitgespreid of wijzen iets omhoog. De spoor is tot 3/4 keer zo lang als het vruchtbeginsel.


Dominicus Johannes Bergsma - CC BY-SA 4.0


Bjørn Christian Tørrissen - CC BY-SA 3.0


Jörg Hempel - CC BY-SA 3.0 de


Dominicus Johannes Bergsma - CC BY-SA 4.0

Vruchten: Een doosvrucht. Eenzaadlobbig.

Biotoop

Bodem: Zonnige of soms licht beschaduwde plaatsen op vochtige tot vrij natte, voedselarme, zure tot zwak zure, humeuze grond (zand, leem en mergel, soms op veen).

Groeiplaatsen: Grasland (heischraal grasland, blauwgrasland, hooiland en zandige opduikingen in poldergrasland), bermen, langs spoorwegen, heide, moerassen (veenmosvegetaties, veentjes in de buurt van zandverstuivingen en moerassen met kwel van basenrijk water), waterkanten (langs vennen, turfgaten, sloten en greppels), tichelgaten, zeeduinen, drooggevallen zandplaten en bossen.

Verspreiding

Wereld: Siberië, Zuidwest-Azië en Europa.


gbif.org

Nederland: Vrij zeldzaam in het oosten en midden van het land, in Zuid-Limburg, op de Waddeneilanden en in de duinen van noordelijk Noord-Holland. Elders zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Gevoelig. Trend sinds 1950: sterk afgenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems. Beschermd.

Gevlekte orchis

verspreidingsatlas.nl

Gevlekte duinorchis (Dactylorhiza maculata subsp. podesta)

verspreidingsatlas.nl

Gevlekte orchis x Bosorchis (Dactylorhiza x transiens)

verspreidingsatlas.nl

Gevlekte orchis x Brede orchis (Dactylorhiza maculata x majalis)

verspreidingsatlas.nl

Gevlekte orchis x Rietorchis (Dactylorhiza x hallii)

verspreidingsatlas.nl

Gevlekte orchis x Veenorchis (Dactylorhiza x wiefelspuetziana)

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Vrij zeldzaam in de Kempen, de Leemstreek en de Zandleemstreek. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam. Sterk afgenomen.
Rode lijst. Kwetsbaar. Beschermd.

Wallonië: Vrij zeldzaam in de Ardennen en de Hoge Venen. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 7, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1836)


Flora Batava, deel 7, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1836)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

     

© 2001-2018 K.M. Dijkstra