Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Gevlekte scheerling - Conium maculatum

Andere namen

Frysk: Giftich piipkrûd

English: Hemlock

Français: Grande ciguë

Deutsch: Gefleckter Schierling

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Apiales

Familie: Apiaceae (Schermbloemenfamilie)

Geslacht: Conium (Scheerling)

Soort: Conium maculatum

Naamgeving (Etymologie): Conium is afgeleid van konè (moord), vanwege de giftigheid van de plant. Maculatum betekent gevlekt.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Soms eenjarig, maar meestal tweejarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli, augustus, september.

Afmeting: 60-250 cm.


Thierry Pernot - tela-botanica.org - 
CC BY-SA 2.0 FR


Efemär -
CC BY-SA 3.0


MPF -
CC BY-SA 3.0


MPF -
CC BY-SA 3.0

Wortels: Een penwortel.


http://hasbrouck.asu.edu -
CC BY-NC 3.0


herbariaunited.org


herbariaunited.org


herbariaunited.org

Stengels: De rechtopstaande, gladde en holle  stengels zijn bruinrood gevlekt, fijn gegroefd en  kaal. Onderaan zitten  bruinrode vlekken (vandaar de naam). De plant is zeer giftig en ruikt onaangenaam.


Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl

Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Eric Coombs -
CC BY 3.0


Harry Rose -
CC BY 2.0

Bladeren: De verspreidstaande,  enigszins glanzende, driehoekige bladeren zijn twee- tot viervoudig geveerd. Ze zijn vrij zacht en fijn verdeeld in langwerpige slippen. De ronde bladstelen zijn hol. De bladscheden  boven in de plant zijn niet stengelomvattend.

Bloemen: Tweeslachtig. De vijftallige bloemen groeien in schermen met tien tot twintig stralen. De witte kroonbladen zijn 2 mm groot. Er is geen kelk. De omwindselbladen zijn langwerpig, teruggeslagen en naar één kant gekeerd. De  onderstandig vruchtbeginsels zijn kaal.


Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiante - CC BY-SA 4.0


John Tann -
CC BY 2.0


Mick Talbot -
CC BY 2.0

Vruchten: Een splitvrucht. De bijna bolvormige vruchten zijn 2½ - 3½ mm lang, kantig en met gegolfde  ribben. De zaden zijn langlevend (langer dan vijf jaar). Tweezaadlobbig.


Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0


Totnesmartin - Public Domain


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige, warme plaatsen op matig droge tot meestal vochtige, matig voedselrijk tot voedselrijke, omgewerkte of verstoorde, vaak kalkhoudende grond. Ook in brak milieu (zand, klei, mergel en stenige plaatsen).

Groeiplaatsen: Heggen, struwelen, ruigten (humeuze ruigten), bermen, rivierdijken, zeedijken, begraafplaatsen, omgewerkte grond, langs spoorwegen (spoorbermen), braakliggende grond, ruderale plaatsen, akkers, waterkanten (langs greppels, op basaltglooiingen en op aanspoelselgordels) en zeeduinen.

Verspreiding

Wereld: Europa, behalve in de noordelijkste delen. Ook in West-Azië en in het noordwesten, oosten en zuiden van Afrika. Ingeburgerd in o.a. Noord-Amerika.


gbif.org

Nederland: Vrij zeldzaam in Zuid-Limburg en in de Hollandse en Zeeuwse duinen, zeldzaam in het rivierengebied, in de Kempen en in het oosten van het land. Elders zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Vrij zeldzaam. Al voor 1500 ingevoerd (archeofyt).


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Vrij zeldzaam. Het meest in de duinen, de Maasvallei en de Leemstreek.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Wallonië: Vrij zeldzaam in het Maasgebied en in de oostelijke Ardennen. Het meest in de Kalkstreek.
Rode lijst. Bedreigd.

Wetenswaardigheden

Alle delen van de plant zijn giftig. Volgens overlevering is Socrates met het gif van de Gevlekte scheerling is gedood, maar door sommigen wordt dat betwist. Het sap van de Gevlekte scheerling werd door de oude Grieken wel gebruikt om een doodvonnis te voltrekken. De plant bevat het zenuwgif coniïne en heeft in kleine hoeveelheden al de dood tot gevolg.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 2, Jan Kops (1807)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 1, Dirk Leonard Oskamp (1796)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 7, Adolphus Ypey (1813)


uijdeboek, deel 3, Rembert Dodoens. Wortelen, medecynale cruyden, ende quaden hinderlijcke ghewassen (1554)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Kräuterbuch, Unsere Heilpflanzen in Wort und Bild, Friedrich Losch (1914)


Botanische wandplaten


Unsere Unkräuter, Zweite Auflage, L. Klein (1926)


Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's Natürlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)


Botanischer Bilderatlas nach dem natürlichem Pflanzensystem, K. Hoffmann, E. Dennert (1911)


Atlas der officinellen Pflanzen, deel 2, O.C. Berg, C.F. Schmidt (1894-1896)


Die officinellen Pflanzen der Pharmacopoea Germanica, F.G. Kohl (1891-1895)


Sämmtliche Giftgewächse Deutschlands, E. Winkler (1853)


Medizinal Pflanzen, deel 2, F.E. Köhler, W. Müller (1890)


Repräsentanten einheimischer Pflanzenfamilien in bunten Wandtafeln mit erläuterndem Text, C. Bollmann  (1879-1882)


Herbarium Blackwellianum, deel 5, E. Blackwell (1765)


Medical Botany, deel 1, W. Woodville, W.J. Hooker, G. Spratt (1832)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 4, J.E. Sowerby (1865)


Flora Londinensis, deel 1, William Curtis (1775-1777)


British entomology, deel 3, J. Curtis (1823-1840)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Svensk botanik, deel 4, J.W. Palmstruch e.a. (1807)


Bilder ur Nordens Flora, deel 2, Carl Axel Magnus Lindman (1922-1926)


Flore médicale, deel 2, F.P. Chaumeton (1829)


Atlas des plantes de France, deel 2, Amédée Masclef (1890)


Herbier de la France, deel 2, P. Bulliard (1776-1783)


Icones plantarum medico-oeconomico-technologicarum, deel 1, F.B. Vietz (1800)


Introductio generalis in rem herbariam, deel 4, A.Q. Rivinus (1690-1777)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)


Plantarum seu stirpium icones, deel 1, M. de Lobel (1581)

© 2001-2019 K.M. Dijkstra