Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Gevleugeld helmkruid - Scrophularia umbrosa

Andere namen

Frysk: Skerp helmkrûd

English: Green Figwort

Français: Scrophulaire aquatique

Deutsch: Geflügelte Braunwurz

Verouderde of andere namen: Scrophularia aquatica

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Lamiales

Familie: Scrophulariaceae (Helmkruidfamilie)

Geslacht: Scrophularia (Helmkruid)

Soort: Scrophularia umbrosa

Naamgeving (Etymologie): Scrophularia is afgeleid van scrophula (krop of halszweer), vanwege het vroegere gebruik om kropgezwellen (scrofulose, een varkensziekte) te genezen. Umbrosa betekent in de schaduw groeiend.

Ondersoorten: Er worden soms twee ondersoorten onderscheiden: Middelst helmkruid (Scrophularia umbrosa subsp. neesii) en Rivierhelmkruid (Scrophularia umbrosa subsp. umbrosa).

Opmerking: In het verleden werden Geoord helmkruid en Gevleugeld helmkruid vaak met elkaar verward (onder de naam Scrophularia aquatica).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juli, augustus, september.

Afmeting: 60-150 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Fornax - CC BY-SA 3.0


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl

Wortels


http://herbariaunited.org/


http://herbariaunited.org/


http://herbariaunited.org/


http://herbariaunited.org/

Stengels: Stengels met 1-3 mm brede vleugelranden.


Stefan.lefnaer - CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer - CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer - CC BY-SA 4.0


Fornax - CC BY-SA 3.0

Bladeren: De bleekgroene bladeren zijn langwerpig-eirond en gezaagd. De onderste zijn soms gekarteld met omhoog gerichte karteltanden. Er zitten geen oortjes aan de bladsteel. De okselknoppen kunnen wortelen en tot nieuwe planten uitgroeien.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Rosser1954 - Public Domain

Bloemen: Tweeslachtig. De kelkslippen hebben een brede vliezige rand. De bloemen zijn roodbruin met een geelgroene voet.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Fornax - CC BY-SA 3.0


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl

Vruchten: Een doosvrucht. Tweezaadlobbig.


Stefan.lefnaer - CC BY-SA 4.0


Stefan.lefnaer - CC BY-SA 4.0


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde, warme, vrij open plaatsen op natte, matig voedselrijke tot voedselrijke, vaak kalkhoudende grond. Meestal langs stromend water of op plaatsen met kwel (zand, leem, zavel en klei, soms venig). Ook op plekken die regelmatig door water worden overspoeld.

Groeiplaatsen: Waterkanten (langs beken, kanalen en rivieren), bossen (kwelplekken in loofbossen en bronbossen), waterkanten (langs bosbeken), moerassen (ruig rietland), grasland (ruig grasland, uiterwaarden en drassige plekken in weiland) en zeeduinen (aan de duinrand soms op minder waterrijke plekken).

Verspreiding

Wereld: Midden-, Oost- en Zuidoost-Europa. Oostelijk tot in Centraal-Azië.


gbif.org

Nederland: Vrij zeldzaam in het rivierengebied, in laagveengebieden en in de Hollandse en Zeeuwse duinen. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Gevleugeld helmkruid

verspreidingsatlas.nl

Middelst helmkruid (Scrophularia umbrosa subsp. neesii)

verspreidingsatlas.nl

Rivierhelmkruid (Scrophularia umbrosa subsp. umbrosa)

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Vrij zeldzaam in de westelijke Leemstreek en in de rivierdalen. Elders zeldzaam of ontbrekend.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Wallonië: Vrij zeldzaam in het Maasgebied en in Lotharingen. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 8, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1844)


Flora Batava, deel 8, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1844)


Flora Batava, deel 16, Jan Kops en F.W. van Eeden (1881)


Flora Batava, deel 16, Jan Kops en F.W. van Eeden (1881)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 6, Johann Carl Krauss (1801)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 6, Johann Carl Krauss (1801)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

 

© 2001-2018 K.M. Dijkstra