Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Gewone steenraket - Erysimum cheiranthoides

Andere namen

Frysk: Púnraket

English: Treacle mustard

Français: Vélar fausse-giroflée

Deutsch: Acker-Schöterich

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Brassicales

Familie: Brassicaceae (Kruisbloemenfamilie)

Geslacht: Erysimum (Steenraket)

Soort: Erysimum cheiranthoides

Naamgeving (Etymologie): Raket komt van het Franse roquette, dat is afgeleid van het Latijnse eruca, de naam voor een koolplant. Erysimum is waarschijnlijk afgeleid van het Griekse eryo (ik red of ik help) en oïme (gezang), een zinspeling op het gebruik van een verwante plant. Officinale betekent uit de apotheek. De plant was in zwang als geneesmiddel tegen heesheid. Cheiranthoides is muurbloemachtig. Het is afgeleid van de Griekse woorden cheir (hand) en anthos (bloem). De bloemen werden gebruikt in boeketjes op feesten.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Eenjarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Therofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni, juli, augustus, september, oktober.

Afmeting: 10-60 cm.


bertrant.bui - CC BY-SA 2.0 FR


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl

Wortels: Een penwortel.


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium - CC BY-SA 3.0

Stengels: De rechtopstaande, vierkantige, al dan niet vertakte stengels zijn behaard.


Mathieu Menand - CC BY-SA 2.0 FR


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Kristian Peters - CC BY-SA 3.0

Bladeren: De onderste bladeren zijn spatelvormig of langwerpig. Ze hebben een gave tot diep getande rand en verdorren snel. De verspreidstaande en  kortgesteelde, 2-5 cm lange en 4-5 mm  brede stengelbladen zijn spits, staan omhoog, zijn behaard en hebben een vrijwel gave rand.


Mathieu Menand - CC BY-SA 2.0 FR


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


TeunSpaans - CC BY-SA 3.0


Christian Fischer - CC BY-SA 3.0

Bloemen: Tweeslachtig. De gele, 4-7 mm grote bloemen vormen  trossen aan het eind van de stengel. De bloemstelen zijn langer dan de bloemen. De vier  kelkbladen zijn ongeveer 2 mm lang. Elke bloem heeft verder zes meeldraden  (vier lange en twee korte) en een bovenstandig vruchtbeginsel  met één stijl.


Willie Riemsma - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl

Vruchten: Een doosvrucht. De hauwen staan schuin omhoog en  zijn 1-3 cm lang en 1-1½ mm breed, twee tot drie keer zo lang als hun stelen. De  zaden staan  om en om aan beide kanten van het tussenschot. Ze  zijn langlevend (langer dan vijf jaar). Tweezaadlobbig.


Marie Portas - CC BY-SA 2.0 FR


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige, open plaatsen op vochtige tot vrij natte, voedselrijke, meestal omgewerkte of verstoorde grond (zand, zavel, klei, leem en stenige plaatsen).

Groeiplaatsen: Bermen en dijken (omgewerkte plekken), braakliggende grond, puin, plantsoenen, ruderale plaatsen, weinig betreden plekken tussen straatstenen, tuinen (moestuinen), akkers (aardappelen en bieten), waterkanten (lage rivieroeverwallen) en bouwterreinen.

Verspreiding

Wereld: Gematigde en koude streken op het noordelijk halfrond.


gbif.org

Nederland: Vrij algemeen, maar zeldzaam in het noorden en in Zuid-Limburg.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Al voor 1500 ingevoerd (archeofyt).


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Vrij algemeen langs de grote rivieren en in de Polders. Elders zeldzaam.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Wallonië: Zeldzaam.

Toepasingen

Al sinds de oudheid wordt de plant gebruikt als een tegengif bij beten van giftige insekten en andere dieren. Het geneeskundige gebruik liep uiteen van laxeer- en anti-wormmiddel tot medicijn tegen astma, in de vorm van een siroop met honing en azijn. Het sap, gedronken met witte wijn, zou de menstruatie opwekken en de geboorte van kinderen bevorderen.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 3, Jan Kops (1814)


Flora Batava, deel 3, Jan Kops (1814)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

     

© 2001-2018 K.M. Dijkstra