Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Gewone vleugeltjesbloem - Polygala vulgaris

Andere namen

Frysk: Wjukjeblom

English: Common milkwort

Français: Polygala commun

Deutsch: Gewöhnliche Kreuzblume

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Fabales

Familie: Polygalaceae (Vleugeltjesbloemfamilie)

Geslacht: Polygala (Vleugeltjesbloem)

Soort: Polygala vulgaris

Naamgeving (Etymologie): Polygala komt van het Griekse polus (veel) en gala (melk). Men dacht vroeger dat vleugeltjesbloem het melkgevend vermogen van het vee en van zogende moeders zou vermeerderen. Vulgaris betekent gewoon.

Variëteiten: Vleugetjesbloem is een vormenrijke soort, die soms wordt verdeeld in ondersoorten of variaties, o.a.: Polygala vulgaris var. vulgaris en Polygala vulgaris var. dunensis (Duinvleugeltjesbloem-Dúnwjukjeblom).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni en juli.

Afmeting: 5-30 cm.


Biodehio - CC BY-SA 4.0


Lazaregagnidze - CC BY-SA 4.0


Atriplexmedia - CC BY-SA 3.0


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl

Wortels: Een vertakte houtige wortelstok. Worteldiepte: 10 tot 20 cm.


http://herbariaunited.org/


http://herbariaunited.org/


http://herbariaunited.org/


http://herbariaunited.org/

Stengels: De stengels staan rechtop of zijn opstijgend.


Atriplexmedia - CC BY-SA 3.0


Konrad Lackerbeck - CC0


Atriplexmedia - CC BY-SA 3.0


Atriplexmedia - CC BY-SA 3.0

Bladeren: De blaadjes groeien meestal verspreid  langs de stengels. Ze zijn kaal of zwak behaard. De vliezige schutbladen zijn 1-2 mm lang en korter dan de bloemknoppen.


Natalie-S - CC BY-SA 4.0


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


Mathieu Menand - CC BY-SA 2.0 FR


Daniel Mathieu - CC BY-SA 2.0 FR

Bloemen: Tweeslachtig. De vrij losse bloeiwijze vind je aan het eind van de stengel. Meestal zijn het trossen van tien tot veertig bloemen. De 5-8 mm grote bloemen zijn diepblauw, paarsroze of ze zijn licht van kleur tot bijna wit.
Polygala vulgaris var. vulgaris: Bloemen 6-8 mm lang en variabel van kleur. De bloeiwijze is meestal rijkbloemig.
Polygala vulgaris var. dunensis: Bloemen 4-5½ mm lang en zwak gekleurd. De bloeiwijze is armbloemig.


Atriplexmedia - CC BY-SA 3.0


© Annie Vos - verspreidingsatlas.nl


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


© Niels Jeurink - verspreidingsatlas.nl

Vruchten: Een doosvrucht. De vruchten zijn even lang als de niet afvallende kelk. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig.
Polygala vulgaris var. vulgaris: De vleugels zijn in de vruchttijd 2½-3½ mm breed.
Polygala vulgaris var. dunensis: De vleugels in de vruchttijd 1,3-1,8 mm breed.


Bjoertvedt - CC BY-SA 3.0


Chmee2 - CC BY-SA 3.0


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige plaatsen op droge tot vochtige, matig voedselarme, zwak zure tot basische (kalkrijke) grond (zand, leem, mergel, zavel, klei, veen, schelpkalk en kalksteen). Ook op zinkhoudende bodem.

Groeiplaatsen: Grasland (laagblijvend grasland, schraal grasland en kalkgrasland), schrale bermen (o.a. langs bosranden en struwelen), kanaaldijken, heide (bermen), bossen (langs open boswegen) en zeeduinen (duinvalleien, duingrasland en noordhellingen.)

Verspreiding

Wereld: Bijna heel Europa. Ook in Azië.


gbif.org

Nederland: Plaatselijk vrij algemeen in de duinen, zeldzaam in het oosten en midden van het land en in Zuid-Limburg. Elders zeer zeldzaam. Niet in het noordelijk zeekleigebied en in Flevoland.
Rode lijst 2012. Kwetsbaar. Trend sinds 1950: sterk afgenomen. Vrij zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.

Gewone vleugeltjesbloem

verspreidingsatlas.nl

Duinvleugeltjesbloem (Polygala vulgaris var. dunensis)

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Vrij algemeen in de duinen. Elders zeldzaam. Sterk afgenomen.
Rode lijst. Kwetsbaar.

Wallonië: Vrij algemeen ten zuiden van de lijn Samber en Maas. Elders vrij zeldzaam tot zeldzaam.

Wetenswaardigheden

Gewone vleugeltjesbloem werd vroeger in verband gebracht met de paasweek en de kruisiging. Van de bloemen werden slingers gevlochten die meisjes op Hemelvaartsdag droegen. Waarschijnlijk gaat dit gebruik terug op een ouder Romeins feest, Ambervalia. Vroeger heette de plant dan ook Ambervalia flos, 'bloem van Ambervalia'. De bladen en bloemen werden vroeger in de keuken gebruikt in salades en soepen, maar de smaak is wat bitter.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 3, Jan Kops (1814)


Flora Batava, deel 3, Jan Kops (1814)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 3, Johan Carl Krauss (1796)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 3, Johan Carl Krauss (1796)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm (1796)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra