Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Grote muggenorchis - Gymnadenia conopsea

Andere namen

Frysk: Miggekrûd

English: Fragrant Orchid

Français: Orchis moucheron

Deutsch: Mücken-Händelwurz

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Asparagales

Familie: Orchidaceae (Orchideeënfamilie)

Geslacht: Gymnadenia (Muggenorchis)

Soort: Gymnadenia conopsea

Naamgeving (Etymologie): Gymnadenia komt van het Griekse gymnos (naakt) en aden (klier), omdat de hechtkliertjes hier niet in een beursje zijn opgesloten. Conopsea is afgeleid van het Griekse konops (mug).

Ondersoorten: Gymnadenia conopsea subsp. conpsea en Gymnadenia conopsea subsp. densiflora

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Geofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli en augustus.

Afmeting: 25-60 cm.


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Gymnadenia conopsea subsp. conopsea
© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Jerzy Opiola -
GFDL


Olivier Pichard -
CC BY-SA 3.0

Wortels: Wortelknollen. Worteldiepte 10 tot 20 cm.


Neuchâtel Herbarium -
CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium -
CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium -
CC BY-SA 3.0


Neuchâtel Herbarium -
CC BY-SA 3.0

Stengels: De stengels zijn vaak paars aangelopen. Aan de voet zitten twee of drie bruinachtige scheden.


Gymnadenia conopsea subsp. conopsea
© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Meneerke bloem -
CC BY-SA 3.0


Thommybe -
CC BY-SA 3.0


Stefan.lefnaer -
CC BY-SA 4.0

Bladeren: De vier tot acht bladen zijn lijnvormig tot langwerpig, gootvormig en vrij donker groen. Vaak staan ze in twee rijen.


Bernd Haynold -
CC BY 2.5


Joachim Lutz -
CC BY-SA 4.0


Bernd Haynold -
CC BY-SA 3.0


Biodehio -
CC BY-SA 3.0

Bloemen: Tweeslachtig. Een 5-10 cm lange, cylindervormige, veelbloemige aar met rozerode of soms witte bloemen. De bloemdekbladen zijn 4-5 mm lang, de bovenste drie zijn tot een helm samengebogen, de andere twee staan af. De bloemlip is 3½-5 mm en met drie ongeveer even lange stompe lobben. De 1,1 -1,8 lange spoor is draadvormig, spits, iets gebogen en wordt tot dubbel zo lang als het vruchtbeginsel. De bloemen ruiken naar vanille.


© John Breugelmans - verspreidingsatlas.nl

© Wouter van der Ham - verspreidingsatlas.nl


Gymnadenia conopsea subsp. conopsea
© Theo Muusse - verspreidingsatlas.nl


© Luc Meurs - verspreidingsatlas.nl

Vruchten: Een doosvrucht. Eenzaadlobbig.


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


bernd gliwa -
CC BY-SA 2.5


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige, zelden licht beschaduwde plaatsen op matig droge tot vrij natte, voedselarme, zwak zure tot kalkrijke, min of meer humeuze grond (zand, leem, laagveen en mergel).

Groeiplaatsen: Zeeduinen (vrij natte duinvalleien), moerassen (kalkmoerassen), grasland (matig droge kalkhellingen, matig vochtig kalkgrasland, schraal grasland en blauwgrasland), bermen, bossen (lichtriijke plaatsen in loofbossen) en struwelen.

Verspreiding

Wereld: Gematigde en koudere streken in Azië en Europa.


gbif.org

Nederland: Zeldzaam in Zuid-Limburg en zeer zeldzaam in de duinen, het meest nog op de Waddeneilanden. Ook in het midden van het land.
Rode lijst 2012. Ernstig bedreigd. Trend sinds 1950: zeer sterk afgenomen. Zeer zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.

Gymnadenia conopsea

verspreidingsatlas.nl

Gymnadenia conopsea subsp. conopsea

verspreidingsatlas.nl

Gymnadenia conopsea subsp. densiflora

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zeer zeldzaam. Waarschijnlijk nog op twee plaatsen, waaronder een rijke vindplaats bij Kampenhout.
Rode lijst. Met verdwijning bedreigd.

Wallonië: Vrij zeldzaam in het Maasgebied en in de zuidelijke Ardennen.
Rode lijst. Kwetsbaar. Beschermd.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 7, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1836)


Deutschlands flora, deel 20, J. Sturm, J.W. Sturm (1845-1849)


Flora regni borussici, deel 1, A.G. Dietrich (1832-1833)


Die Orchidaceen Deutschlands, Deutsch-Oesterreichs und der Schweiz, M. Schulze (1894)


Sudetenflora, M. Winkler (1900)


Die Alpenpflanzen nach der Natur gemalt, deel 1, J. Seboth, F. Graf (1839)


Iconographia botanica seu plantae criticae, H.G.L. Reichenbach (1823-1832)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)


Genera plantarum florae germanicae, Monocotyledones 2 Cyperaceae, deel 3, T.F.L. Nees von Esenbeck (1843)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Bilder ur Nordens Flora, deel 2, Carl Axel Magnus Lindman (1922-1926)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 9, J.E. Sowerby (1869)


British entomology, deel 5, J. Curtis (1823-1840)


Flore illustré de Nice et des Alpes-maritimes. Iconographie des Orchidées, J.B. Barla (1868)


Palmata non maculata - Palmata angustifolia non maculata
Introductio generalis in rem herbariam, deel 5, A.Q. Rivinus (1690-1777)


Cynosorchis macrocaulos sive conopsaea sive galeniculata
Orchis serapias caryophyllata
Serapias minor rubello nitente flore angustifolia nullis inspersis punctulis
Plantarum seu stirpium icones, deel 1, M. de Lobel (1581)

© 2001-2019 K.M. Dijkstra