Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Grote ratelaar - Rhinanthus angustifolius

Andere namen

Frysk: Grutte rinkelbel

English: Greater Yellow Rattle

Français: Rhinanthe à grandes fleurs

Deutsch: Großer Klappertopf

Verouderde of andere namen: Rhinanthus serotinus, Rhinanthus major

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Lamiales

Familie: Orobanchaceae (Bremraapfamilie)

Geslacht: Rhinanthus (Ratelaar)

Soort: Rhinanthus angustifolius

Naamgeving (Etymologie): Rhinanthus komt van het Griekse rhis of rhinos (neus) en anthos (bloem), hetgeen slaat op de bovenlip van de bloemkroon, die als een neus vooruitsteekt. Angustifolius betekent met smalle bladen.

Kruising: Grote ratelaar kan een kruising vormen met met Kleine ratelaar (Rhinanthus x fallax).


Rhinanthus x fallax
© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Rhinanthus x fallax
© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Rhinanthus x fallax
© Peter Meininger - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Rhinanthus x fallax
© Peter Meininger - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Eenjarig.

Plantvorm: Halfparasiet.

Winterknoppen: Therofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni, juli, augustus, september en oktober.

Afmeting: 10-80 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Christian Fischer - CC BY-SA 3.0

Wortels: Een kleine penwortel.


http://herbariaunited.org/


http://herbariaunited.org/


http://herbariaunited.org/


europeana.eu - CC BY-SA 3.0

Stengels: De rechtopstaande, vierkantige  stengels kunen al dan niet vertakt zijn. Op de stengels zie je korte, zwarte streepjes. Ze zijn niet of maar weinig behaard.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


böhringer friedrich - CC BY-SA 2.5


HermannSchachner - CC0

Bladeren: De tegenoverstaande,  lijnvormige tot langwerpig-eivormige bladen zijn 2-5 mm breed. Ze zijn getand. De langwerpige schutbladen zijn gezaagd  en veel bleker dan de stengelbladen. Ze zijn langer dan de kelken en hebben onderaan grote tanden.


http://www.kuleuven-kulak.be/


http://www.kuleuven-kulak.be/


http://www.kuleuven-kulak.be/


Mathieu Menand - CC BY-SA 2.0 FR

Bloemen: Tweeslachtig. De kelk is kaal of alleen aan de rand behaard (de vier kale kelkbladen zijn vergroeid). De 1,6-2 cm grote bloemen zijn geel. Ze zijn zwak naar boven gebogen en de keel is gesloten. De bovenlip heeft twee donker blauwpaarse, zelden bijna witte tanden van ongeveer 2 mm. De stempel komt net buiten de bovenlip uit. De kroonbuis  is licht gebogen en behaard. Het vruchtbeginsel  is bovenstandig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Hans Hillewaert - CC BY-SA 3.0


Jerzy Opiola - GFDL

Vruchten: Een doosvrucht. De vrucht springt langs een naad open. De platte zaden zijn vrij groot, met  rondom een vleugelrand. Ze rammelen (ratelen) in de verdroogde kelken.    De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige plaatsen op vochtige tot natte, soms vrij droge, matig voedselarme tot matig voedselrijke, weinig of niet bemeste, zwak zure grond. Ook in zwak brak milieu (vrijwel alle grondsoorten, behalve zeeklei). Grote ratelaar is een halfparasiet en parasiteert op grassen.

Groeiplaatsen: Grasland (hooiland), bermen, dijken, langs spoorwegen (spoorbermen), zeeduinen (duinvalleien en laagblijvend duingrasland), grienden, waterkanten (slootkanten) en vroeger ook in akkers.

Verspreiding

Wereld: Europa, behalve in het zuiden en in enige westelijke randgebieden. Oostelijk tot in Centraal-Azië.


gbif.org

Nederland: Plaatselijk vrij algemeen, maar zeldzaam tot zeer zeldzaam in de Groningse, Friese en Hollandse zeekleigebieden, in laagveengebieden, Zuid-Limburg, in de Peel en op de Veluwe.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: matig afgenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Grote ratelaar

verspreidingsatlas.nl

Grote ratelaar x Kleine ratelaar (Rhinanthus x fallax)

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Vrij zeldzaam, maar plaatselijk vrij algemeen. Sterk achteruitgegaan.
Rode lijst. Kwetsbaar. Beschermd.

Wallonië: Zeldzaam tot zeer zeldzaam.
Rode lijst. Ernstig bedreigd. Beschermd.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 6, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1832)


Flora Batava, deel 6, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1832)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

     

© 2001-2018 K.M. Dijkstra