Wilde planten in Nederland en België

Grote engelwortel - Angelica archangelica

Frysk: Grutte ingelwoartel

English: Angelica root

Français: Grande Angélique

Deutsch: Engelwurz

Synoniemen: Aartsengelwortel

Familie: Apiaceae (Schermbloemenfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Angelica komt van angelus (engel). De Latijnse naam Angelica betekent engelkruid en archangelica is afgeleid van archangelus (aartsengel). Volgens een oud verhaal zou de plant naar de aarde zijn gezonden om de mensen te behoeden voor de plagen en epidemieën die hen teisterden.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Tweejarig, maar soms tot vierjarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Hoofdbloei: Juni en juli(-september).

Afmeting: 90-250 cm.


Klaas Dijkstra - cc by-nc-sa 3.0 nl


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


P.F. Stolwijk - cc by-nc-sa 3.0 nl


Jean-Jacques Houdré - tela-botanica.org - cc by-sa 2.0 fr

Wortels: Een wortelstok. Worteldiepte tot 50 cm.


biodiversity naturalis - cc0


biodiversity naturalis - cc0


biodiversity naturalis - cc0


biodiversity naturalis - cc0

Stengels: Een lichtgroene, sterk ruikende plant. De soms paars aangelopen stengels zijn gegroefd en hol.


Klaas Dijkstra - cc by-nc-sa 3.0 nl


Krzysztof Ziarnek - cc by-sa 4.0


Meneerke bloem - cc by-sa 3.0


Meneerke bloem - cc by-sa 3.0

Bladeren: De geurende wortelbladen hebben een ronde, buisvormige steel. Ze zijn driehoekig of ruitvormig, twee- tot drievoudig geveerd met, tamelijk onregelmatige, eironde of langwerpge deelblaadjes, die grof getand (ongelijk stekelig gezaagd) zijn. Het eindblaadje is vaak drielobbig en loopt vaak af aan de voet. De bovenste bladen zijn verkleind tot grote, opgeblazen scheden.


Klaas Dijkstra - cc by-nc-sa 3.0 nl


Acabashi - cc by-sa 4.0


Lazaregagnidze - cc by-sa 3.0


Doronenko - cc BY 2.5

Bloemen: Tweeslachtig. De bloemen groeien in schermen, die tot meer dan 25 cm groot worden. Schermen met talrijke stralen. De stelen van de schermpjes zijn alleen bovenaan ruig behaard. De bloemen zijn groenachtig of wit en 3-4 mm groot. De stijlen zijn tijdens de bloei kort, meestal korter dan het grote stijlkussen, maar bij de vrucht twee keer zo lang. De omwindselbladen zijn schaars of ontbreken.


Klaas Dijkstra - cc by-nc-sa 3.0 nl


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


H. Zell - cc by-sa 3.0


Deecodee - cc by-sa 3.0

Vruchten en zaden: De splitvruchten zijn 6-8 mm lang. De vruchtwand is in twee lagen verdeeld, de binnenste is vergroeid met het zaad. Tweezaadlobbig.


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


H. Zell - cc by-sa 3.0


Thierry Pernot - tela-botanica.org - cc by-sa 2.0 fr


Klaas Dijkstra - cc by-nc-sa 3.0 nl


©2006 Digital Plant Atlas - cc by-nc-sa 3.0 nl

Biotoop

Bodem: Zonnige tot half beschaduwde plaatsen op zeer vochtige tot natte, vaak periodoiek overstroomde, voedselrijke grond in een zoet of zwak brak milieu (klei en stenige plaatsen).

Groeiplaatsen: Waterkanten (o.a. greppels, sloten, aanspoelingsgordels van rivieren, kribben en vaak in spleten van stenen dijkbeschoeiingen), ruderale plaatsen, ruigten (natte ruigten), grienden, struwelen, wilgenbosjes, omgewerkte grond, haventerreinen en moerassen (buitendijks rietland en het zoetwatergetijdengebied).

Verspreiding

Wereld: Oorspronkelijk uit Noord-Europa, Zuid-Groenland en Noord- en Midden-Azië.

Nederland: Ingeburgerd tussen 1900 en 1924. Vrij  algemeen.

Vlaanderen: Ingeburgerd. Vrij algemeen.

Wallonië: Ingeburgerd. Vrij zeldzaam.

Toepassingen

Engelwortel was een onderdeel van een tegengif preparaat (Theriak), dat door Romeinse edellieden werd gebruikt als ze dachten vergiftigd te zijn door een tegenstander. Tegenwoordig wordt de plant nog toegepast om te spijsvertering te bevorderen, met name bij mensen met veel stress.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen (1796-1813)


Botanische wandplaten


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Die officinellen Pflanzen der Pharmacopoea Germanica, F.G. Kohl (1891-1895)


Medizinal Pflanzen, deel 2, F.E. Köhler, W. Müller (1890)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)


Plantae medicinales, deel 1, Nees von Esenbeck, M.F. Wijhe (1828-1833)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 4, J.E. Sowerby (1865)


Medical Botany, deel 1, W. Woodville, W.J. Hooker, G. Spratt (1832)


Introductio generalis in rem herbariam, deel 4, A.Q. Rivinus (1690-1777)


Flore médicale, deel 1, F.P. Chaumeton (1833)


Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's Natürlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)


Icones plantarum medico-oeconomico-technologicarum, deel 1, F.B. Vietz (1800)


Flora regni borussici, deel 12, A.G. Dietrich (1844)


Atlas der officinellen Pflanzen, deel 2, O.C. Berg, C.F. Schmidt (1894-1896)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Svensk botanik, deel 9, J.W. Palmstruch e.a. (1807-1838)


Herbarium Blackwellianum, deel 5, E. Blackwell (1765)


A curious herbal, deel 2, E. Blackwell (1739)


Plantarum seu stirpium icones, deel 1, M. de Lobel (1581)

2001-2022 K.M. Dijkstra - cc by-nc-sa 3.0 nl