Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Harlekijn - Anacamptis morio

Andere namen

Frysk: Toffels en skuon

English: Green-winged orchid

Français: Orchis bouffon

Deutsch: Kleines Knabenkraut

Verouderde of andere namen: Orchis morio

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Asparagales

Familie: Orchidaceae (Orchideeënfamilie)

Geslacht: Anacamptis

Soort: Anacamptis morio

Naamgeving (Etymologie): Anacamptis komt van het Griekse anakamptoo (ombuigen), omdat de zijdelingse, buitenste bloemdekdelen afstaan. Morio betekent harlekijn.

Kruising: Harlekijn x Brede orchis (Orchis x boudieri)

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Geofyt.

Bloeimaanden: Mei en juni en soms ook in september en okrober.

Afmeting: 8-30 cm.


Willie Riemsma - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Hans Toetenel - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© C.A.J. Kreutz - verspreidingsatlas.nl


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl

Wortels: Meestal één knol, maar soms meer dan één. De plant groeit dan in polletjes.


http://herbariaunited.org/

Stengels: De bebladerde stengels zijn kantig en worden naar boven toe roodpaars.


Stefan.lefnaer - CC BY-SA 4.0


Bernd Haynold - CC BY-SA 3.0


Didier Desouens - CC BY-SA 4.0


Liuthalas - CC BY-SA 3.0

Bladeren: De bladeren vormen meestal een rozet. De bovenkant is niet of maar weinig glanzend. Ze zijn langwerpig tot breed langwerpig en niet gevlekt. De bovenste, kleine bladeren omvatten met de schede de stengel.


Bernd Haynold - CC BY-SA 3.0


Björn Sothmann - CC BY-SA 3.0


Joachim Lutz - CC BY-SA 4.0


Joachim Lutz - CC BY-SA 4.0

Bloemen: Tweeslachtig. De vrij ijle aar bevat hoogstens vijftien bloemen. De bloemen zijn donker roodpaars tot roze of wit. De helm is zeer stomp en groen gestreept. De bloemlip is 0,7-1 cm. De lip is meer breed dan lang, heeft drie lobben van brede, min of meer teruggeslagen zijslippen en een korte, iets in tweeën gespleten middenslip. De spoor is vrij lang, staat horizontaal en is korter dan het vruchtbeginsel. De schutbladen zijn langwerpig, vliezig en hoogstens net zo lang als het vruchtbeginsel.


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


Hans Toetenel - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl

© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl

Vruchten: Een doosvrucht. Eenzaadlobbig.


dzn.eldoc.ub.rug.nl

     

Biotoop

Bodem: Zonnige plaatsen op vrij vochtige, matig voedselarme, weinig of niet bemeste, zwak zure tot kalkhoudende grond (zand, leem, klei, zavel, kleihoudend veen en mergel). Vaak op plaatsen met basische kwel.

Groeiplaatsen: Grasland (laagblijvend grasland, blauwgrasland, schraal hooiland, grazige hellingen en vrij droog grasland in hoge uiterwaarden), afgravingen (verlaten groeven), brakwaterveen, voormalige zandplaten en zeeduinen (duingrasland).

Verspreiding

Wereld: West-, Midden- en Oost-Europa. Noordelijk tot in Schotland en het Oostzeegebied. Andere ondersoorten groeien in het Middellandse-Zeegebied en in de Kaukasus.


gbif.org

Nederland: Zeldzaam op de Waddeneilanden en in de duinen van noordelijk Noord-Holland, zeer zeldzaam in laagveengebieden in het westen van het land en in Zuid-Limburg. Vroeger ook in het oosten en midden van het land.
Rode lijst 2012. Bedreigd. Trend sinds 1950: zeer sterk afgenomen. Zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.
Beschermd.

Harlekijn

verspreidingsatlas.nl

Harlekijn x Brede orchis (Orchis x boudieri)

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zeer zeldzaam. Waarschijnlijk nog maar 1 plek in het binnenland. In de duinen is Harlekijn voor het laatst gevonden omstreeks 1980. Zeer sterk afgenomen.
Rode lijst. Met verdwijning bedreigd. Beschermd.

Wallonië: Zeldzaam in de Famenne.
Rode lijst. Bedreigd. Beschermd.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 7, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1836)


Flora Batava, deel 7, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1836)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 4, Johann Carl Krauss (1800)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 4, Johann Carl Krauss (1800)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Flora Danica Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

 

© 2001-2018 K.M. Dijkstra