Wilde planten in Nederland en BelgiŽ

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Heermoes - Equisetum arvense

Andere namen

Frysk: RŻgebal

English: Field horsetail

FranÁais: PrÍle des champs

Deutsch: Ackerschachtelhalm

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Pteropsida

Orde: Filicales

Familie: Equisetaceae (Paardenstaartenfamilie)

Geslacht: Equisetum (Paardenstaart)

Soort: Equisetum arvense

Naamgeving (Etymologie): Equisetum komt van het Latijnse equus (paard) en setum (borstel of haren), omdat veel soorten op een paardenstaart lijken. Arvense betekent op akkers groeiend.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Sporenplant.

Winterknoppen: Geofyt.

Rijpe sporen: April en mei.

Afmeting: 10-80 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


AnRo0002 - CC0


H. Zell - CC BY-SA 3.0

Wortels: De vlak onder de grond groeiende wortelstok is roodbruin tot zwart en is bedekt met vele lange iets rode tot lichtbruine wollige haren. Met knolletjes. Worteldiepte tot meer dan 1 meter (soms tot enkele meters).


Neuch‚tel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuch‚tel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuch‚tel Herbarium - CC BY-SA 3.0


Neuch‚tel Herbarium - CC BY-SA 3.0

Stengels: De vruchtbare stengels zijn lichtbruin tot bleekroze, hebben geen bladgroen (chlorophyl) en zijn niet vertakt. Ze verschijnen in het vroege voorjaar. Ze worden tot 0,5 cm dik. Bovenop groeit de sporenaar. Sporenaarstengels worden tot 30 cm lang. Ze zijn  De scheden hebben minder dan tien tanden. Nadat de sporen rijp zijn sterven deze stengels af. De rechtopstaande, dofgroene, onvruchtbare stengels hebben enkele tot vrij veel lage ribben en in het midden meestal meer dan zes zijtakken per takkrans. Het middenkanaal is nauw. De zijtakken beginnen in een langwerpig tak-omhulsel. Ze zijn bovenaan licht gekleurd, daaruit steekt een zijstengellid dat langer is dan de ernaast staande bladkrans van de hoofdstengel. De zijtakken hebben drie of vaak vier scherpe hoge niet erg ruwe ribben, die van elkaar gescheiden zijn door diepe groeven.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


AnRo0002 - CC0


Enrico Blasutto - CC BY-SA 3.0


UuMUfQ - CC BY-SA 3.0

Bladeren: De groene bladkransen van de zijtakken hebben afstaande tanden. De bladen zijn schubvormig.


Alex Lomas - CC BY 2.0


Alex Lomas - CC BY 2.0


Zeynel Cebeci - CC BY-SA 4.0


Xavierserratm - CC BY-SA 4.0

Vruchten: Sporen. De sporenaar is 1Ĺ-3Ĺ cm lang. In de sporenaar zie je zeshoekige schildjes waaronder de sporendoosjes hangen.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Biotoop

Bodem: Zonnige tot halfbeschaduwde plaatsen op droge tot vochtige, vrij voedselarme tot zeer voedselrijke, omgewerkte of verstoorde en vaak kalkhoudende grond (zand, zavel, klei en stenige plaatsen).

Groeiplaatsen: Plantsoenen, pioniervegetaties, grasland (grasvelden en vrij schraal weiland), ruigten (voedselrijke ruigten), bermen (omgewoelde plekken), dijken, waterkanten (langs sloten en kanalen), langs spoorwegen, tussen straatstenen, akkers (hakvruchtakkers), tuinen, moestuinen, bossen (lichte loofbossen), bosranden en op plekken met kwel van brak water.

Verspreiding

Wereld: Alle werelddelen, in gebieden met een gematigd of koud klimaat, noordelijk tot rondom de Noordelijke IJszee.


gbif.org

Nederland: Zeer algemeen.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zeer algemeen.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

WalloniŽ: Algemeen, maar zeldzamer in de Ardennen.

Toepassingen

Het heeft talrijke volksnamen zoals roobol (ruw onkruid) en unjer (duivel). De groene stengels bevaten veel minerale stoffen, o.a. silicium. Dit wordt gebruikt voor herstel, versterking en versoepeling van kraakbeen, pezen, gewrichten en nagels. In de homeopathie is het een belangrijk middel tegen faalangst. Heermoes werd vroeger gebruikt om metalen pannen te schuren en te poetsen. In de biologische landbouw wordt het gebruikt als middel tegen meeldauw. De plant is tolerant voor stoffen die voor andere planten giftig zijn, zoals zware metalen, die worden opgeslagen in de weefsels.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 5, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1828)


Flora Batava, deel 5, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1828)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 6, Johann Carl Krauss (1801)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 6, Johann Carl Krauss (1801)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883

© 2001-2018 K.M. Dijkstra