Wilde planten in Nederland en België

Heggenrank - Bryonia dioica

Frysk: Wylde hagerank

English: White bryony

Français: Bryone dioïque

Deutsch: Zweihäusige Zaunrübe

Synoniemen: Bryonia cretica subsp. dioica, Bryonia alba

Familie: Cucurbitaceae (Komkommerfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Bryonia komt van het Griekse bruuonia, een naam voor klimplanten o. a. voor Hop. De naam is afgeleid van bruon (bloemkatje), hetgeen bij Hop slaat op de vrouwelijke bloeiwijze, maar dit gaat niet op voor Heggenrank. Dioica betekent tweehuizig.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid (klimplant).

Winterknoppen: Geofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli, augustus en september.

Afmeting: 2-4 meter.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: Een dikke witte, peenvormige knol of knolvormige  wortelstok.


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


© Koen van Zoest - verspreidingsatlas.nl


H. Zell -
CC BY-SA 3.0


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Stengels: De kantige, vertakte en klimmende stengels kunnen soms enige meters lang worden. Ze hebben spiraalvormige ranken met twee tegengesteld draaiende kurkentrekkerachtige windingen, waarmee de plant  zich aan andere planten als het ware omhoogtrekt.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De verspreidstaande bladeren zijn ruw behaard, eirond of breed eirond en meestal vijflobbig. Ze hebben een hartvormige voet. De hoofdnerven hebben veervormige zijnerven. Naast de bladsteel groeit een meestal niet vertakte rank.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Eenslachtig. Tweehuizig. De trosvormige bloeiwijzen staan in de bladoksels. De bloemen zijn groenwit tot geelwit met donkerder nerven. Ze zijn 1-1,8 cm. De vrouwelijke bloemen zitten in kleine zijdelingse groepjes. De mannelijke bloemen hebben een veel langere steel en zitten in hangende trossen. Ze hebben vijf kroon- en kelkbladen. De kelk en de kroon zijn vergroeid. De vrouwelijke bloemen zijn kleiner dan de mannelijke. De kelk van de vrouwelijke bloemen is half zo lang als de bloemkroon. Ze hebben een onderstandig vruchtbeginsel en één stijl en drie stempels.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Een komkommervrucht. De giftige bessen zijn eerst groen, maar later worden ze rood. Ze zijn 0,6 -1 cm. Tweezaadlobbig.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Digitale zadenatlas

Biotoop

Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde, warme plaatsen op droge, kalkrijke, voedselarme tot matig voedselrijke, vaak humusarme, goed gedraineerde grond (zand, klei en leem).

Groeiplaatsen: Heggen, struwelen, bosranden, bermen, dijken, zeeduinen, ruigten, boomgaarden en langs spoorwegen.

Verspreiding

Wereld: Het Middellandse-Zeegebied en West- en Midden-Europa. Noordelijk tot in Engeland, Nederland, Noord-Duitsland en Polen.

Nederland: Vrij algemeen in Zuid-Limburg, het rivierengebied, de duinstreek, Zeeland en in stedelijke omgeving. Ook in Gaasterland. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.

Vlaanderen: Vrij algemeen in het kustgebied, in Vlaams Brabant (de Leemstreek) en in het Maasgebied. Elders zeldzaam.

Wallonië: Vrij algemeen in het Maasgebied, Brabant en Lotharingen (in de zuidelijke Ardennen). Elders zeldzaam.

Toepassingen

De galbittere wortelknol werd vroeger gebruikt als laxeermiddel, maar door zijn giftigheid is dat niet ongevaarlijk.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 2, Jan Kops (1807)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 5, Johann Carl Krauss (1800)


Cruijdeboek, deel 3, Rembert Dodoens. Wortelen, medecynale cruyden, ende quaden hinderlijcke ghewassen (1554)


Kräuterbuch, Unsere Heilpflanzen in Wort und Bild, Friedrich Losch (1914)


Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's Natürlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Deutschlands flora, deel 18, J. Sturm, J.W. Sturm (1839-1840)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Svensk botanik, deel 2, J.W. Palmstruch e.a. (1803)


Bilder ur Nordens Flora, deel 1, Carl Axel Magnus Lindman (1922-1926)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)


© 2001-2020 K.M. Dijkstra