Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Hondsviooltje - Viola canina

Andere namen

Frysk: Fjildfioeltsje

English: Heath dog-violet

Français: Violette des chiens

Deutsch: Hunds-Veilchen

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Malpighiales

Familie: Violaceae (Viooltjesfamilie)

Geslacht: Viola (Viooltje)

Soort: Viola canina

Soort: Viola canina

Naamgeving (Etymologie): Viola betekent violet, vanwege de violet-blauwe kleur die in de (meeste) bloemen van de viooltjes voorkomt. De geslachtsnaam Viola komt oorspronkelijk van het Griekse (w)ion (welriekende plant). Canina betekent van een hond.

Kruisingen: Waar Hondsviooltje en Melkviooltje samen voorkomen (in blauwgraslanden) ontstaan soms bastaarden, die onvruchtbaar zijn.

Vooral in de duinen wordt ook de, voor een groot deel onvruchtbare, bastaard met Bleeksporig bosviooltje (Viola x intersita) gevonden.
De kruising tussen Hondsviooltje en Bleeksporig bosviooltje staat op open, zonnige tot beschaduwde, droge tot vochtige, matig voedselrijke en zwak zure tot neutrale, soms iets kalkrijke bodems, bestaande uit zand, lemig zand en veen. De overblijvende plant groeit in heiden en heischrale droge graslanden, in oude duinbossen en duinstruwelen, in ruig duingrasland, in beschaduwde bermen en duinheiden. Het areaal omvat grote delen van Europa en is daar wijd verspreid Nederland valt geheel binnen het verspreidingsgebied. In ons land is de bastaard thans slechts bekend van een 3-tal plaatsen in de Noord- en Zuid-Hollandse duinen, maar ze wordt ongetwijfeld vaak over het hoofd gezien. Viola x intersita vormt geen rozet (net als Hondsviooltje), is verder intermediair tussen de stamouders, is hoogst steriel en wordt vaak zonder een van de ouders aangetroffen.
CC BY-NC-SA 3.0 NL René van Moorsel, 2015

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Mei en juni, soms weer in september en oktober.

Afmeting: 5-40 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels: De wortelstokken zijn bovenaan vertakt. Hondsviooltje vormt geen uitlopers. Worteldiepte tot 20 cm.


Jean-Jacques Houdré - CC BY-SA 2.0 FR


http://herbariaunited.org/


http://herbariaunited.org/


http://herbariaunited.org/

Stengels: De uitgespreide tot rechtopstaande, maar meestal opstijgende stengels zijn kaal of maar weinig behaard. Ze zijn vertakt.


b.gliwa - CC BY-SA 1.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0

Bladeren: De verspreidstaande en niet overwinterende bladeren vormen geen echt wortelrozet. Ze zijn driehoekig-eirond, hebben een zwak hartvormige of afgeknotte voet of soms zijn ze meer langwerpig en hebben ze een wigvormige voet. De bladtop is meestal stomp, maar bij zomerbladeren vaak wat spitser. Meestal zijn ze donkergroen en min of meer glanzend. De bladrand is gekarteld. De bladsteel is vrijwel niet gevleugeld. De smalle, spitse steunblaadjeszijn meestal klein en weinig gewimperd, maar soms zijn ze vrij lang en iets getand.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Françoise Picamal - CC BY-NC-ND 4.0


Matti Virtala - CC0

Bloemen: Tweeslachtig. De niet geurende, 1-1,8 cm bloemen zijn paarsblauw tot hemelsblauw of zelden wit. De spoor is ongeveer 4-7 mm, geelwit of groenwit en gegroefd. De vijf kelkbladen zijn spits. Iedere bloem heeft verder vijf kroonbladen, vijf meeldraden en een bovenstandig vruchtbeginsel met één stijl.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Daniel Villafruela - CC BY-SA 4.0


Françoise Picamal - CC BY-NC-ND 4.0

Vruchten: Een doosvrucht. De vrucht is kaal. De zaden zijn kortlevend (é é n tot vijf jaar). Tweezaadlobbig.


Leo Michels - CC BY-SA 3.0


Kurt Stuber - CC BY-SA 3.0


Kurt Stuber - CC BY-SA 3.0


dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zonnige tot halfbeschaduwde plaatsen op droge tot vochtige, matig voedselarme, zwak zure grond (zand en veen).

Groeiplaatsen: Zeeduinen (duingrasland, binnenduinweiland), grasland (heischraal grasland, langs weinig begroeide greppels en hogere delen van hellinggrasland), heide (grazige heide), bermen, bosranden, kapvlakten, langs spoorwegen (spoorbermen), randen van kwelders (schorren), rivierduintjes en zandige dijken.

Verspreiding

Wereld: Europa, behalve in een groot deel van het Middellandse-Zeegebied. Ook in gebieden met een gematigd klimaat in Azië en Zuid-Groenland (dit is subsp. montana).


gbif.org

Nederland: Vrij algemeen in de duinen, plaatselijk vrij algemeen in het oosten en midden van het land en vrij zeldzaam in Noord-Brabant en Zuid-Limburg. Elders zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Gevoelig. Trend sinds 1950: sterk afgenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Hondsviooltje

verspreidingsatlas.nl

Hondsviooltje x Bleeksporig viooltje (Viola x intersita)

verspreidingsatlas.nl

Hondsviooltje x Melkviooltje (Viola x ritschliana)

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Vrij zeldzaam in de Duinen en de Kempen. Elders zeer zeldzaam. Sterk afgenomen.
Rode lijst. Kwetsbaar.

Wallonië : Vrij zeldzaam in de Ardennen. Elders zeer zeldzaam.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 11, Jan Kops en P. M. E. Gevers Deijnoot (1853)


Flora Batava, deel 11, Jan Kops en P. M. E. Gevers Deijnoot (1853)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

© 2001-2018 K.M. Dijkstra