Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Jakobskruiskruid - Duinkruiskruid - Jacobaea vulgaris

Andere namen

Frysk: Jabikskrúswoartel, Dúnkrúswoartel

English: Tansy ragwort, Dune Ragwort

Français: Séneçon jacobée, Séneçon nu

Deutsch: Jakobs-Greiskraut, Dünen-Jakobs-Greiskraut

Verouderde of andere namen: Senecio jacobaea, Jacobskruiskruid, Senecio jacobaea subsp. dunensis, Senecio dunensis

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Asterales

Familie: Asteraceae (Composietenfamilie)

Geslacht: Jacobaea (Jacobskruid)

Soort: Jacobaea vulgaris

Naamgeving (Etymologie): Dit kruid was gewijd aan Sint-Jacob, de beschermheilige van de paarden, vandaar de Nederlandse en wetenschappelijke naam (Jacobaea). Vulgaris betekent gewoon en dunensis verwijst naar de duinen.

Ondersoorten: Er komen in onze omgeving twee ondersoorten voor: Jakobskruiskruid (Jacobaea vulgaris subsp. vulgaris) en Duinkruiskruid (Jacobaea vulgaris subsp. dunensis).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Tweejarig of meerjarig.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juni, juli, augustus, september en oktober.

Afmeting: Jakobskruiskruid: 30-150 cm.
Duinkruiskruid: 30-90 cm.

Jakobskruiskruid


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Duinkruiskruid


Rasbak - CC BY-SA 3.0


Hans Toetenel - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Henk van der Sluis - CC BY-NC-ND 3.0

Wortels: De oorspronkelijke penwortel verdwijnt spoedig en wordt vervangen door vele forse, taaie bijwortels vanuit de stengelbasis. De stengelbasis zwelt op tot een zeer korte, min of meer scheefliggende wortelstok. Er zijn geen uitlopers.

Jakobskruiskruid


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Stengels: De rechtopstaande, geribde stengels zijn soms groen of soms roodpaars. Ze zijn alleen boven het midden vertakt. Eerst zijn ze iets spinragachtig behaard, maar later verdwijnt de beharing.

Jakobskruiskruid


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Duinkruiskruid


© Adrie van Heerden - verspreidingsatlas.nl


© Hans Mankor - CC BY-NC-ND 3.0


Emmanuel Stratmains - CC BY-SA 2.0 FR


© Corry Abbink-Meijerink - CC BY-NC-ND 3.0

Bladeren: Jakobskruiskruid: De onderste bladen zijn liervormigveerdelig met een kleine eindslip. Tijdens de bloei zijn deze rozetbladen meestal al verdord. De verspreidstaande  stengelbladen zijn tot dubbel veerdelig. De eindslip is klein. Deze bladen zijn halfstengelomvattend.

Jakobskruiskruid


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Duinkruiskruid


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Joey Blom - CC BY 3.0


Pieter Klein - plus.google.com


Emmanuel Stratmains - CC BY-SA 2.0 FR

Bloemen: Jakobskruiskruid: Polygaam. De bloemhoofdjes zitten in grote schermvormige pluimen. De hoofdjes zijn 1½-2½ cm. De twaalf tot vijftien lintbloemen zijn goudgeel. De vele buisbloemen zijn iets donkerder van kleur. De binnenste omwindselbladen hebben een donkere top. Het buitenomwindsel is één- tot driebladig. Het vruchtbeginsel is onderstandig met één stijl en twee stempels.
Duinkruiskruid: De bloemhoofdjes zitten in grote schermvormige pluimen. Er zijn geen lintbloemen.

Jakobskruiskruid


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Duinkruiskruid


Rasbak - CC BY-SA 3.0


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Jakobskruiskruid: Een eenzadige dopvrucht of nootje. De zaden langs de randen zijn vrijwel kaal. De andere nootjes zijn dicht kortharig (met vruchtpluis). De zaden zijn kortlevend (één tot vijf jaar). Tweezaadlobbig.
Duinkruiskruid: De nootjes zijn behaard, ook de zaden langs de randen zijn vrij dicht behaard.

Jakobskruiskruid


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Duinkruiskruid


Pieter Klein - plus.google.com


Pieter Klein - plus.google.com


© Frank van Gessele - CC BY 3.0

Biotoop

Bodem: Jakobskruiskruid: Zonnige tot soms licht beschaduwde, open (pionier) tot gazige plaatsen op droge tot matig vochtige, matig voedselarme tot matig voedselrijke, zwak zure tot kalkrijke grond (zand, leem, löss, mergel, zavel en stenige plaatsen).
Duinkruiskruid: Zonnige, open (pionier) tot gazige plaatsen op droge tot matig vochtige, matig voedselarme tot matig voedselrijke, zwak zure tot kalkrijke grond (zand, leem, löss, mergel, zavel en stenige plaatsen).

Groeiplaatsen: Jakobskruiskruid: Grasland, bermen, langs zandpaden, zeeduinen, langs spoorwegen (spoorbermen en spoorwegterreinen), dijken (kanaaldijken en rivierdijken), haventerreinen, industrieterreinen, in de voegen van bestrating, plantsoenen, braakliggende grond, akkers (akkerranden), bossen (langs bospaden), bosranden, doornheggen en afgravingen.
Duinkruiskruid: Zeeduinen (duingrasland), langs spoorwegen (spoorbermen en spoorwegterreinen), grasland, bermen, langs zandpaden, dijken (kanaaldijken en rivierdijken), haventerreinen, industrieterreinen, in de voegen van bestrating, plantsoenen, braakliggende grond, akkers (akkerranden), bossen (langs bospaden), bosranden, doornheggen en afgravingen.

Verspreiding

Wereld: Jakobskruiskruid: Gematigde streken in Europa en Azië (niet in het uiterste noorden en zuiden), oostelijk tot in Midden-Azië. Ingeburgerd in Australië, zuidelijk Afrika en Noord- en Zuid-Amerika.
Duinkruiskruid: Het kustgebied van West-Europa.

Jakobskruiskruid

gbif.org

Duinkruiskruid

gbif.org

Nederland: Jakobskruiskruid: Algemeen, maar minder algemeen in laagveengebieden, het noordelijk zeekleigebied en in het noordoosten van het land. De soort heeft zich de afgelopen periode echter sterk uitgebreid in het noordoosten.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.
Duinkruiskruid: Algemeen in de duinen van Den Haag tot Den Helder en op de Waddeneilanden. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Zeldzaam. Oorspronkelijk inheems

Jacobaea vulgaris

verspreidingsatlas.nl

Jakobskruiskruid

verspreidingsatlas.nl

Duinkruiskruid

Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Jakobskruiskruid: Algemeen.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.
Duinkruiskruid: Waarschijnlijk niet in Vlaanderen.

Jakobskruiskruid

Wallonië: Jakobskruiskruid: Algemeen, maar zeldzaam in de Hoge Ardennen.
Duinkruiskruid: Niet in Wallonië.

Toepassingen

Alle soorten van dit geslacht zijn giftig, maar toch is dit kruid in de geneeskunde toegepast tegen zweren in de mond, ischias en zwellingen. Voor de meeste zoogdieren is Jakobskruiskruid zeer giftig. Koeien en paarden mijden de planten bij het grazen. Maar als ze een dodelijke dosis hebben binnengekregen, duurt het dikwijls een paar maanden voordat symptomen van vergiftiging (levercirrose) optreden. Na ongeveer een week volgt dan de dood. Schapen vreten de plant wel, vooral de bladeren van planten die nog in het rozetstadium verkeren. Hierna vertonen de schapen echter wel een slechte groei. Jakobskruiskruid is een van de weinige planten die niet door konijnen wordenn gegeten - tenzij 's winters de nood hoog is, want dan vreten ze soms de met reserves gevulde wortelstok. De rozetbladeren worden eraf gebeten en niet gegeten. Wortelgedeelten die in de grond zijn achtergebleven, kunnen dan tot nieuwe planten uitgroeien. De konijnen schijnen hier geen blijvende schade van te ondervinden.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Duinkruiskruid
Flora Batava, deel 15, Jan Kops en F.W. van Eeden (1877)


Jakobskruiskruid
Flora Batava, deel 3, Jan Kops (1814)


Cruijdeboek, deel 1, Rembert Dodoens. Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe (1554)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Bilder ur Nordens Flora, deel 1, Carl Axel Magnus Lindman (1922-1926)


Svensk botanik, deel 9, J.W. Palmstruch e.a. (1807-1838)


British entomology, deel 5, J. Curtis (1823-1840)


English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 5, J.E. Sowerby (1866)


Atlas des plantes de France, deel 2, Amédée Masclef (1890)


Flora Parisiensis, deel 2, P. Bulliard (1776-1781)


Unkrauttaflen - Weed plates - Planches des mauvaises herbes - Ugressplansjer, E. Korsmo (1934-1938)


Unsere Unkräuter, Zweite Auflage, L. Klein (1926)


Flora regni borussici, deel 7, A.G. Dietrich (1839)


New Kreüterbuch, L. Fuchs (1543)


Hortus Romanus juxta Systema Tournefortianum, deel 8, Giorgio Bonelli (1783-1816) 


Plantarum seu stirpium icones, deel 1, M. de Lobel (1581)

© 2001-2019 K.M. Dijkstra