Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Jeneverbes - Juniperus communis

Andere namen

Frysk: Jeneverstrûk

English: Common Juniper

Français: Genévrier commun

Deutsch: Wacholder

Verouderde of andere namen:

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Coniferales

Familie: Cupressaceae (Cypresfamilie)

Geslacht: Juniperus (Jeneverbes)

Soort: Juniperus communis

Naamgeving (Etymologie): Waarschijnlijk stamt Juniperus af van het Keltische jeneprus (ruw of wrang), vanwege de stekelige bladen. Volgens anderen is de naam afgeleid van Juni (een verkorting van Juvenes (jongelieden) en perus (van pario) (baren), omdat het blad van de Zevenboom (Juniperus sabina) gebruikt werd, om een abortus op te wekken. Communis betekent gewoon of algemeen voorkomend.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Boom of struik.

Winterknoppen: Fanerofyt.

Bloeimaanden: April en mei.

Afmeting: Meestal tot 3 meter, maar soms tot 12 meter.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Stam: De vanaf de voet vertakte stam kan breed uit groeien, maar ook zuilvormig zijn. De schors is grijs- tot roodbruin. Bij oudere struiken gaat de schors afschilveren.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Takken: De zeskantige takken kunnen opstijgend zijn of ze staan rechtop.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: De wintergroene, korte  naalden groeien in kransen van drie. Ze zijn blauwgroen, sterk afgeplat, 1-2 cm, lang priemvormig met een scherpe punt, van boven dof en gootvormig en van onderen glanzend met één witte streep.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Eenslachtig. Tweehuizig. De gelige bloemen groeien in de bladoksels. Vrouwelijke bloemen zijn iets groter dan de mannelijke bloemen. Ze hebben twee tot vier vruchtschubben. Mannelijke bloemen  zijn klein (enkele mm) en  houtig. Ze  bestaan uit een paar schutbladen  en tien  tot vijftien  kegelschubben met daaronder de meeldraden.


Vrouwelijke bloemen
Bff - CC BY-SA 3.0


Mannelijke bloemen
Bff - CC BY-SA 3.0


Mannelijke bloemen
© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Vrouwelijke bloemen
© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl

Vruchten: Een kegel-bes. De drie vruchtbladen groeien uit tot een vlezige schijnbes. De ronde bessen zijn 5-9 mm. Eerst zijn ze lichtgroen, in het tweede jaar rijpen ze en dan worden ze  blauw. De vruchten bevatten één tot vaak drie zaden. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Naaktzadig (naaldboom).


EvelinL - CC BY-SA 3.0


Bff - CC BY-SA 3.0


dzn.eldoc.ub.rug.nl

 

Biotoop

Bodem: Zonnige, open plekken op droge, voedselarme, zwak zure tot zure grond (stenige plaatsen en zand, vooral voormalig stuifzand). In België ook op natte, zure veenbodems en op droge kalkhellingen.

Groeiplaatsen: Stuifzand, heide, zeeduinen, bossen (open plekken in loofbossen en naaldbossen), struwelen en rotsige hellingen.

Verspreiding

Wereld: Koude en gematigde streken op het noordelijk halfrond.


gbif.org

Nederland: Vrij zeldzaam tot zeldzaam in de zandstreken in het oosten en midden en zuiden, het meest in Drenthe, Overijssel en Gelderland. Zeer zeldzaam in de duinen van Texel en Vlieland en noordelijk Noord-Holland.
Rode lijst 2012. Gevoelig. Trend sinds 1950: sterk afgenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems. Beschermd.


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zeldzaam in de Kempen, met name in het oosten (Limburg).
Rode lijst. Kwetsbaar. Beschermd.

Wallonië: Zeldzaam in de Ardennen en Lotharingen.
Rode lijst. Kwetsbaar. Beschermd.

Toepassingen

De oude Egyptenaren gebruikten de aromatische olie uit de naalden, samen met andere oliën, voor het mummificeren van hun doden. De naalden en takken werden, samen met beukenhout, gebruikt voor het roken van ham. In de Middeleeuwen verbrandde men de naalden en takken om het kwaad weg te houden, en samen met beukenhout, voor het roken van hammen. Vroeger dacht men dat de bessen de pest zouden voorkomen, beten van wilde dieren zouden er door genezen en het zou een werkzaam tegengif vormen. De bessen bevatten geurige, scherp smakende stoffen en worden gebruikt als keukenkruid en voor het aromatiseren van jenever (de naam jenever komt van Juniperus).

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 14, Jan Kops en F.W. van Eeden (1872)


Flora Batava, deel 14, Jan Kops en F.W. van Eeden (1872)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 3, Johan Carl Krauss (1796)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 3, Johan Carl Krauss (1796)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

 

© 2001-2018 K.M. Dijkstra