Wilde planten in Nederland en België

Kalmoes - Acorus calamus

Frysk: Kalmûswoartel

English: Sweetflag

Français: Acore calame

Deutsch: Kalmus

Synoniemen:

Familie: Acoraceae (Kalmoesfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Acorus komt van het Griekse a (niet) en koros (verzadiging of overvulling). De plant werd gebruikt tegen indigestie. Calamus betekent riet.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Helofyt.

Bloeimaanden: Juni en juli.

Afmeting: 60-120 cm.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Panek -
GFDL


H. Zell -
CC BY-SA 3.0


Mokkie -
CC BY-SA 3.0

Wortels: De kruipende en zich vertakkende wortelstok wordt 1-3 cm dik.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Stengels: De rechtopstaande stengels zijn driekantig en afgeplat. Aan de ene kant zijn ze scherpkantig en aan de andere kant hebben ze een groef waaruit de bloeikolf te voorschijn komt. Aan de voet zijn ze vaak rood aangelopen. Polvormend.


Superior National Forest -
CC BY 2.0


Christian Fischer - CC BY-SA 3.0


Christian Fischer - CC BY-SA 3.0


Andrea Moro - dryades.units.it/cercapiant -
CC BY-SA 4.0

Bladeren: De bladeren zijn zwaardvormig, spits en 0,5-2 cm breed. Ze hebben vaak (voor een deel) een gegolfde rand en verspreiden, bij kneuzing, een zoete, aromatische geur.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Kenpei - CC BY-SA 3.0


Sten - CC BY-SA 3.0


Biswarup Ganguly -
CC BY 3.0

Bloemen: Tweeslachtig. De bloemen zijn groengeel, zeer klein en vormen samen een dichte, smalle, cilindervormige, opstijgende bloeikolf (4-10 cm). Bloemen met zes kelkachtige bloemdekbladen van minder dan 1 mm lengte en eveneens zes meeldraden. Het driehokkig vruchtbeginsel is bovenstandig.


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


H. Zell -
CC BY-SA 3.0

Vruchten: Een bes. In Europa is Kalmoes ovruchtbaar en hier worden derhalve geen bessen gevormd. De zaden zijn zeer kortlevend (korter dan één jaar). Eenzaadlobbig.


Steve Hurst - USDA-NRCS PLANTS Database


Digitale zadenatlas

Biotoop

Bodem: Zonnige plaatsen in en langs, voedselrijk, stilstaand of stromend, zoet, zwak zuur tot kalkrijk water met een bodem van zand, veen of niet te zware klei.

Groeiplaatsen: Waterkanten en water (greppels, sloten, plassen, vijvers, rivieren, rivierarmen, wielen en het meest langs kanalen) en moerassen (verlandingsvegetaties en aangrenzend weiland, dat 's winters onder water komen).

Verspreiding

Wereld: Oorspronkelijk uit Zuidoost-Azië. Nu in grote delen van de gematigde streken van het noordelijk halfrond en in tropisch Azië. Sinds 1557 in Europa in botanische tuinen ingevoerd en vervolgens ingeburgerd.

Nederland: Vrij algemeen in laagveengebieden, in de Zuid-Hollandse duinen, het rivierengebied, Noord-Brabant en in het noordoosten van het land. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.

Vlaanderen: Plaatselijk vrij algemeen.

Wallonië: Vrij zeldzaam. Het meest in de rivierdalen.

Wetenswaardigheden

Extracten van de wortelstok van Kalmoes worden gebruikt als een eetlust opwekkend middel. De plant wordt ook gebruikt voor het aroma van Deventer koek en bij de bereiding van berenburg. De bladeren werden gebruikt als bindmateriaal.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 7, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1836)


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 3, Johan Carl Krauss (1796)


Cruijdeboek, deel 3, Rembert Dodoens. Wortelen, medecynale cruyden, ende quaden hinderlijcke ghewassen (1554)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Kräuterbuch, Unsere Heilpflanzen in Wort und Bild, Friedrich Losch (1905)


Atlas der officinellen Pflanzen, deel 4, O.C. Berg, C.F. Schmidt (1899-1902)


Repräsentanten einheimischer Pflanzenfamilien in bunten Wandtafeln mit erläuterndem Text, C. Bollmann (1879-1882)


Icones plantarum medico-oeconomico-technologicarum, deel 1, F.B. Vietz (1800)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)


Hortus Eystettensis, deel 1, Bessler, Basilius (1620)


Plantarum seu stirpium icones, deel 1, M. de Lobel (1581)


Botanische Wandtafeln, A. Peter (1901)


Botanischer Bilderatlas nach De Candolle's Natürlichem Pflanzensystem, Carl Hoffmann (1884)


Flora regni borussici, deel 12, A.G. Dietrich (1844)


Flora des Königreichs Hannover, deel 3, G.F.W. Meyer, A. Schumann (1854)


Genera plantarum florae germanicae, Monocotyledones 2 Cyperaceae, deel 3, T.F.L. Nees von Esenbeck (1843)


Medizinal Pflanzen, deel 1, F.E. Köhler, W. Müller (1887)


Svensk botanik, deel 2, J.W. Palmstruch e.a. (1803)


Bilder ur Nordens Flora, deel 2, Carl Axel Magnus Lindman (1922-1926)


© 2001-2020 K.M. Dijkstra