Wilde planten in Nederland en België

 Nederlandse namen   Wetenschappelijke namen 

Oosterse karmozijnbes - Phytolacca acinosa en Westerse karmozijnbes - Phytolacca americana

Frysk: Swarte karmozynbei

English: Indian Pokeweed, American pokeweed

Français: Phytolaque acineux, Raisin d' Amérique

Deutsch: Essbaren Kermesbeere, Asiatische Kermesbeere

Synoniemen: Phytolacca esculenta, Phytolacca decandra, Phytolacca polyandra

Familie: Phytolaccaceae (Karmozijnbesfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Phytolacca stamt van het Griekse phyton (een plant) en van het Franse lac, het Italiaans lacca of van het Arabische lakk en is een verwijzing naar de rode bessen met lakrood sap. Acinosa betekent geurig. Esculenta betekent eetbaar (een vreemde naam voor een plant met enigszins gifige bessen). Americana betekent uit Amerika.

Opmerking: De Oosterse karmozijnbes komt veel meer voor dan de Westerse karmozijnbes. De verschillen tussen beide soorten zijn klein.

Westerse karmozijnbes


© Valentine Kalwij - verspreidingsatlas.nl


PhytoplanktonSandwich - CC0


kuleuven-kulak.be/bioweb


kuleuven-kulak.be/bioweb

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: Juli, augustus en september.

Afmeting: 1-2½ meter.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels


bisque.cyverse.org -
CC0-1.0


bisque.cyverse.org -
CC BY-NC 3.0


mam.ansp.org -
CC BY-NC 4.0


bisque.cyverse.org - CC0-1.0

Stengels: De stengels zijn vaak rood aangelopen.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bladeren: Oosterse karmozijnbes: De elliptische bladeren zijn stomp tot spits en hebben meestal met een kort spitsje.
Westerse karmozijnbes: De grote, kale bladeren zijn langwerpig tot elliptisch, niet getand en met een spitse top.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Oosterse karmozijnbes: Tweeslachtig. De groenachtig witte, maar later roodachtige bloemen zijn 5-6 mm. Ze bevatten acht meeldraden en acht stijlen. De vruchtbeginsels staan vrij van elkaar. De bloemen vormen samen gesteelde trossen.
Westerse karmozijnbes: Tweeslachtig. Lange gesteelde trossen met groenachtig witte, later roodachtige, 5-6 mm grote bloemen. Met tien meeldraden en tien stijlen. De tien vruchtbeginsels zijn vergroeid.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Vruchten: Oosterse karmozijnbes: Een bes. De bessen zijn vlezig, zwartpaars en giftig. Tweezaadlobbig.
Westerse karmozijnbes: De bessen zijn zwartpaars, geribd, vlezig en giftig.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra -
CC BY-NC-SA 3.0 NL

Biotoop

Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde, open plaatsen op vochtige, voedselrijke grond.

Groeiplaatsen: Ruigten (humeuze ruigten), verwaarloosde tuinen en parkjes.

Verspreiding

Wereld: Oosterse karmozijnbes: Oorspronkelijk uit Oost-Azië. Ingeburgerd in een aantal Europese landen.

Westerse karmozijnbes: Oorspronkelijk uit Noord-Amerika. Ingeburgerd in Europa.

Nederland: Oosterse karmozijnbes: Vrij algemeen. Het meest in stedelijke gebieden. Ingeburgerd tussen 1925 en 1949.

Westerse karmozijnbes: Zeldzaam. Voornamelijk in stedelijke gebieden. Ingeburgerd tussen 1900 en 1924.

Vlaanderen: Oosterse karmozijnbes: Zeldzaam ingeburgerd. Het meest in stedelijke gebieden.

Westerse karmozijnbes: Zo nu en dan verwilderd, maar niet standhoudend.

Wallonië: Oosterse karmozijnbes: Zeldzaam ingeburgerd.
Westerse karmozijnbes: Zelden verwilderd.

Toepassingen

Het sap van de vruchten werd gebruikt als verfstof, maar ook om port en rode wijn te kleuren. In de homeopathie wordt het gebruikt als middel bij borstklierontstekingen en bij reuma. Ondanks zijn giftigheid kauwden de indianen vroeger op de bessen van de Westerse karmozijnbes als medicijn tegen reuma.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 3, Johan Carl Krauss (1796)


Naauwkeurige beschrijving der aardgewassen. Eerste boek. Van allerley boomen, Abraham Munting (1696)


Genera plantarum florae germanicae, Dicotyledones 1, Monochlamidae, deel 1, T.F.L. Nees von Esenbeck (1835)


Illustratio systematis sexualis Linnaei, J.S. Miller (Mueller, Müller), M.B. Borckhausen, (1770-1777)


© 2001-2020 K.M. Dijkstra