Katwilg

Namen

Wetenschappelijk: Salix viminalis

Nederlands: Katwilg

Frysk: Byntwylch

English: Basket willow

Français: Saule des vanniers

Deutsch: Korbweide

Familie: Wilgenfamilie, Salicaceae

Geslacht: Salix, Wilg

Kruisingen: De kruising met Amandelwilg (Salix x mollissima) komt geregeld voor.


Salix x mollissima
© Theo Muusse - verspreidingsatlas.nl


Salix x mollissima
© Theo Muusse - verspreidingsatlas.nl

De kruising Grauwe wilg en Katwilg (Salix x smithiana) is zeldzaam.

De bastaard met Boswilg (Salix x sericans) is eveneens zeldzaam.


Salix x sericans
© Sipke Gonggrijp - verspreidingsatlas.nl

 

Ook met Bittere wilg kan het een bastaard vormen (Salix x rubra).

Naamgeving: Salix komt mogelijk van het Keltische sal (dicht bij water), hetgeen te maken heeft met de groei van veel wilgensoorten langs het water. Het kan echter ook afkomstig zijn van het Latijnse salire (snel groeien). Veel wilgensoorten groeien namelijk snel. Viminalis betekent gebruikt voor vlechtwerk.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Struik, boom.

Winterknoppen: Fanerofyt.

Bloeimaanden: Maart en april.

Afmeting: 1,5-5 meter.


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Willow - CC BY-SA 2.5


Andrea Moro - CC BY-SA 3.0


Unukorno - CC BY 3.0

Stam: Oudere bomen of struiken hebben een dikke stam en een gegroefde bast.


Symac - CC BY-SA 3.0


Thierry Pernot - CC BY-SA 2.0 FR


Wernersen04 - CC BY-SA 3.0


Thierry Pernot - CC BY-SA 2.0 FR

Takken: De lange takken zijn buigzaam, taai, maar aan de voet soms breekbaar. Jonge takken zijn eerst grijsachtig viltig behaard, later worden ze vrijwel kaal en zijn dan geelachtig groen. Het hout van oudere takken is glad onder de bast.


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Tak met vrouwelijke bloemen
Willow - CC BY-SA 2.5


Tak met vrouwelijke bloemen
Willow - CC BY-SA 2.5


Tak met mannelijke bloemen
Willow - CC BY-SA 2.5

Bladeren: De langwerpige bladeren hebben een gave rand. De grootste breedte zit onder het midden, Ze worden 10-25 cm lang en 0,5-1,5 cm breed. De bladranden rollen naar beneden om. De jonge bladeren zijn aan beide kanten dicht, grijs zijdeachtig behaard. De bovenkant wordt voor een groot deel kaal en is dan dofgroen. De bladsteel is 0,5-1½ cm. De steunblaadjes zijn langwerpig en vallen spoedig af, behalve aan waterloten.


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Willow - CC BY-SA 2.5


MurielBendel - CC BY-SA 4.0


Olivier Pichard - CC BY-SA 3.0

Bloemen: Eenslachtig. Tweehuizig. De in omtrek ronde katjes zijn grijs. Ze verschijnen kort voor de bladeren en worden 1½-3 cm. Ze zitten opeengepakt aan het eind van een tak. De top van de schutbladen is zwartbruin, maar aan de voet lichter van kleur. Elke bloem heeft één honingklier. Vrouwelijke bloemen hebben twee stempels op een lange Y-vormig vertakte groengele stijl. Het behaarde vruchtbeginsel heeft vrijwel geen steel.


Vrouwelijke bloemen
© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Mannelijke bloemen
Willow - CC BY-SA 2.5


Mannelijke bloem
Epiceavert - Public Domain


Vrouwelijke bloemen
Willow - CC BY-SA 2.5

Vruchten: Een doosvrucht. Tweezaadlobbig.


dzn.eldoc.ub.rug.nl


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Mussklprozz - CC BY-SA 3.0


Thierry Pernot - CC BY-SA 2.0 FR

Biotoop

Bodem: Zonnige plaatsen op vochtige tot natte, matig voedselrijke tot zeer voedselrijke grond (laagveen en klei).

Groeiplaatsen: Bosranden (grienden, struwelen op oeverwallen langs de rivieren en wilgenbosranden), ruigten (natte ruigten), waterkanten (rivieroevers, beekoevers) en moerassen.

Verspreiding

Wereld: Gebieden met een gematigd klimaat in Europa en Azië.

Katwilg - Salix viminalis

Nederland: Algemeen langs de grote rivieren. Elders vrij algemeen tot vrij zeldzaam.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Katwilg

verspreidingsatlas.nl

Katwilg x Amandelwilg (Salix x mollissima)

verspreidingsatlas.nl

Katwilg x Bittere wilg (Salix x rubra)

verspreidingsatlas.nl

Katwilg x Geoorde wilg (Salix x fruticosa)
 
verspreidingsatlas.nl

Katwilg x Boswilg (Salix x sericans)

verspreidingsatlas.nl

Katwilg x Grauwe wilg (Salix x smithiana)

verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Algemeen in de rivierdalen. Elders vrij algemeen, maar vrij zeldzaam in de Kempen.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Katwilg - Salix viminalis

Amandelwilg x Katwilg - Salix x mollissima
Salix x mollissima (Amandelwilg x Katwilg)

Wallonië: Vrij algemeen in Brabant en in het Maasgebied. Elders vrij zeldzaam, maar zeer zeldzaam in de Ardennen.

Toepassingen

Katwilg is zeer geschikt voor de griendcultuur. Hij vormt vele lange, buigzame scheuten met een glad houtoppervlak (na het schillen). De wilgentenen werden gebruikt voor hoepels, schuttingen, bonenstaken, het vlechten van korven, fuiken, stoelen en zinkstukken voor dijken. Voor de griendcultuur is Katwilg zeer geschikt. De 1 jaar oude tenen zijn groen als ze worden gesneden. Als je ze stoomt en vervolgens droogt, worden ze bruin. Om gele tenen te krijgen worden ze gekookt en daarna van de schors ontdaan. De gele kleur wordt veroorzaakt door looistoffen. Witte wilgentenen kan men alleen in het voorjaar maken, wanneer de sapstroom op gang komt in tenen die de hele winter in het water hebben gestaan. Aan oevers van plassen met een sterke golfslag wordt Katwilg vaak toegepast om de oever tegen afslag te beschermen. Vaak slaan de struiken op uit knoppen van nog levende latten uit de beschoeiing! De bast is mild van smaak en wordt graag gegegeten door herkauwers.

Oude illustraties


Flora Batava, deel 14, Jan Kops en F.W. van Eeden (1872)


Flora Batava, deel 14, Jan Kops en F.W. van Eeden (1872)


Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885 - 1905)


Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)


Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

© 2001-2017 K.M. Dijkstra